Tam Yargı Davası: İdareden Tazminat İsteme Şartları ve Süre
Tam Yargı Davası Nedir?
Tam yargı davası, idarenin bir eylemi, işlemi veya ihmali nedeniyle şahsi hakkı ihlal edilen ve zarara uğrayan kişinin, bu zararının devlet tarafından ödenmesini (tazmin edilmesini) talep ettiği dava türüdür. Özel hukuktaki "Tazminat Davası"nın idare hukukundaki karşılığıdır. Doktor hatası (malpraktis), yol bozukluğu nedeniyle kaza, haksız tutuklama, polisin orantısız güç kullanması, depremde binanın yıkılması (idarenin denetim eksikliği) gibi olaylar tam yargı davasının konusudur.
İdarenin Sorumluluk Nedenleri (Hizmet Kusuru vs Kusursuz Sorumluluk)
İdarenin tazminat ödemesi için temel olarak iki hukuki rejim vardır. Davacı hangisine dayandığını belirtmek zorunda değildir, hakim hukuki nitelendirmeyi kendisi yapar.
1. Hizmet Kusuru (Kusurlu Sorumluluk)
İdarenin kamu hizmetini yürütürken kusurlu davranmasıdır. Üç şekilde ortaya çıkar:
- Hizmetin Hiç İşlememesi: Yangın yerine itfaiyenin hiç gitmemesi.
- Hizmetin Geç İşlemesi: Ambulansın çok geç gelmesi nedeniyle hastanın ölmesi.
- Hizmetin Kötü İşlemesi: Ameliyatta hastanın içinde makas unutulması, yolun yanlış işaretlenmesi.
2. Kusursuz Sorumluluk (Objektif Sorumluluk)
İdarenin hiçbir kusuru, ihmali veya hatası olmasa bile, faaliyetin niteliği gereği oluşan zararı ödemesidir. "Nimet-Külfet Dengesi" ve "Sosyal Risk" ilkelerine dayanır.
Örnekler: Terör olaylarında zarar gören vatandaşlar (Devletin terörü önleyememesi kusur sayılmasa da tazminat öder), mühimmat deposu patlaması, aşıdan kaynaklı sakatlıklar, polis kurşunu sekerse yoldan geçenin vurulması.
Zorunlu Ön Başvuru Şartı (İYUK m. 13)
İdari eylemlerden (kaza, ameliyat, darp vb.) doğan zararlar için doğrudan mahkemeye gidilemez. Önce idareye başvurmak ve "sulh yoluyla" ödeme istemek zorunludur. İşlemlerden doğan zararlarda ise (örn: atama işlemi) doğrudan dava açılabilir.
- 1 Yıl: Eylemi ve zararı öğrendiğiniz tarihten itibaren en geç 1 yıl içinde İdareye Yazılı Başvuru yapmalısınız.
- 5 Yıl: Ne zaman öğrenirseniz öğrenin, olay tarihinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra başvuru hakkı düşer.
- Dava Süresi: İdare başvurunuzu reddederse (veya 30 gün içinde cevap vermezse), ret tarihinden itibaren 60 gün içinde Tam Yargı Davası açmalısınız.
Maddi ve Manevi Tazminat Hesaplaması
Maddi Tazminat: Kişinin malvarlığında meydana gelen fiili eksilmedir.
- Tedavi giderleri, cenaze giderleri.
- Çalışılamayan günlerin maaş kaybı.
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Ölen kişinin yakınlarının, onun desteğinden mahrum kaldığı için istedikleri tazminat. Aktüerya bilirkişisi tarafından PMF tablolarına (Yaşam Tablosu) göre, ölenin bakiye ömrü ve gelirine göre kuruşu kuruşuna hesaplanır.
Manevi Tazminat: Kişinin yaşadığı acı, elem, ızdırap ve yaşama sevincinin azalması karşılığıdır. Manevi tazminat zenginleşme aracı olamaz, ancak caydırıcı ve tatmin edici olmalıdır. Hakimin takdirindedir, bilirkişi hesaplamaz.
Emsal Danıştay Kararı (Çukur Davası & Hizmet Kusuru)
Danıştay 10. Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre:
"Karayolları veya Belediyenin yol yapım çalışması sırasında gerekli işaretlemelerin yapılmaması, uyarı levhasının konulmaması, çukurun etrafının kapatılmaması nedeniyle aracın çukura düşmesi olayında; idarenin kamu hizmetini kötü işlettiği ve hizmet kusuru bulunduğu açıktır. Sürücünün dikkatsizliği olsa bile (%20 Müterafik Kusur), asli kusur idarenindir. İdare zararı %80 oranında tazmin etmek zorundadır."
Faiz Başlangıç Tarihi
Tam yargı davalarında tazminata "İdareye Başvuru Tarihinden" veya doğrudan dava açılmışsa olay tarihinden itibaren yasal faiz işletilir. Bu nedenle idareye başvuru yaparken evrak kayıt tarihi almak, faiz başlangıcı açısından önemlidir.
YASAL UYARI VE BİLGİLENDİRME
Bu web sitesinde yer alan makaleler, hukuki dilekçe örnekleri ve rehber içerikler; tamamen genel bilgilendirme amacıyla 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları'na uygun olarak hazırlanmıştır. İçerikte yer alan bilgiler, hukuki tavsiye veya danışmanlık hizmeti niteliği taşımayıp, somut olaylara doğrudan uygulanamayabilir.