İdari Sözleşmeler ve Fesih Davaları: Ayrım ve Yargı Yolu 2026

İdari Sözleşme Nedir? Normal Sözleşmeden Farkı

Devletin her yaptığı sözleşme idari sözleşme değildir ve idari yargıda görülmez. İdare bazen özel hukuk kişisi gibi (kırtasiyeden kalem alır gibi veya araç kiralama şirketinden araç kiralar gibi) sözleşme yapar, bunlar "Özel Hukuk Sözleşmesi"dir ve uyuşmazlıklar adli yargıda (Asliye Hukuk/Ticaret) çözülür. Ancak bazı sözleşmeler vardır ki, kamu gücü üstünlüğü içerir, kamu hizmetinin yürütülmesini sağlar ve idareye üstün yetkiler tanır. Bunlara "İdari Sözleşme" denir ve davaları Danıştay veya İdare Mahkemesi'nde görülür.

İdari Sözleşme Sayılma Kriterleri

Bir sözleşmenin idari sözleşme sayılabilmesi için (Danıştay içtihatlarına göre) şu 3 şart aranır:

• Organik Kriter: Taraflardan biri muhakkak kamu idaresi (Devlet, Belediye, KİT vb.) olmalıdır.
• Amaç Kriteri: Sözleşmenin konusu bir "Kamu Hizmetinin Yürütülmesi" veya bu hizmete katılım olmalıdır.
• Şekil Kriteri (En Önemlisi): Sözleşmede idareye, karşı tarafa nazaran üstün ve ayrıcalıklı yetkiler (tek taraflı fesih, re'sen ceza kesme, denetleme, tek yanlı değişiklik yapma) tanınmış olmalıdır. Taraflar eşit değildir.

Başlıca İdari Sözleşme Türleri

1. Kamu Hizmeti İmtiyaz Sözleşmeleri: Elektrik/gaz dağıtımı, köprü/otoyol/havalimanı işletmesi (Yap-İşlet-Devret) gibi devasa yatırımlar. Devlet, kamu hizmetini uzun süreli olarak özel şirkete devreder. (Genelde Danıştay ilk derece mahkemesidir).
2. Orman İrtifak Hakkı Sözleşmeleri: Orman arazisinin turizm, eğitim veya maden tesisi için kiralanması idari sözleşmedir.
3. Yeraltı Suları İşletme Sözleşmeleri: İl Özel İdaresi'nin kaynak sularını kiralaması.
4. İdari Hizmet Sözleşmeleri: Memur statüsünde olmayan ancak kamu hizmeti gören sözleşmeli personelle (657 4/B hariç, sanatçılar, bilim danışmanları vb.) yapılan sözleşmeler.
5. Petrol Arama ve İşletme Ruhsatları: İdari sözleşme niteliğindedir.

Çok Önemli Ayrım: Kamu İhale Sözleşmeleri

Uygulamada en çok karıştırılan konu budur.
1. İhale Süreci: İhalenin yapılması, ilanı, tekliflerin alınması ve ihalenin kimde kaldığının belirlenmesi aşaması İDARİ İŞLEMdir. İptali için İdare Mahkemesi'ne (önce KİK'e itiraz şartı ile) gidilir.
2. Sözleşme Aşaması: İhale bittikten ve taraflar masaya oturup sözleşme imzaladıktan sonra (4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu), Yargıtay içtihatlarına göre bu sözleşme "ÖZEL HUKUK SÖZLEŞMESİ" sayılır. Artık müteahhit ile idare eşittir. Hak edişin ödenmemesi, geç teslim cezası, sözleşme feshi gibi davalar ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nde açılır.

İdari Sözleşmenin Feshi ve İptal Davası

Gerçek bir idari sözleşmede idare, sözleşmedeki şartlara uyulmadığı gerekçesiyle sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir. Bu fesih işlemi bir "İdari İşlem"dir. Karşı taraf (yüklenici), fesih işleminin iptali için İdare Mahkemesi'nde dava açabilir. Ayrıca fesihten doğan zararlarının tazminini isteyebilir. Mahkeme, feshin haksız olduğuna karar verirse, fesih işlemini iptal eder, ancak idareyi sözleşmeyi zorla sürdürmeye mahkum edemez, tazminat ödemesine hükmeder.

Teminatın Gelir Kaydedilmesi

İdare, sözleşmeyi feshederken genellikle yüklenicinin yatırdığı kesin teminatı da "İrat (Gelir) Kaydeder". Bu işlem de ayrı bir idari işlemdir ve iptal davasına konu edilebilir. Teminatın haksız yere yakıldığı iddiasıyla açılan davalarda, yüklenicinin kusur durumu (mücbir sebep olup olmadığı) bilirkişi marifetiyle incelenir.

Tahkim İmkanı

Yabancılık unsuru taşıyan imtiyaz sözleşmelerinde ve bazı büyük kamu projelerinde, taraflar uyuşmazlığın Türk mahkemelerinde değil, uluslararası Tahkim'de çözülmesini kararlaştırabilirler (Anayasa m. 125). Bu durumda idari yargı yetkisizdir. Tahkim şartı varsa dava hakem heyetinde görülür.