Memur Disiplin Cezalarının İptali Davası: Uyarma, Kınama, İhraç 2026

Memur Disiplin Cezaları Nelerdir?

Devlet memurlarının görevlerini gereği gibi yapmamaları veya yasaklanan fiilleri işlemeleri halinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) 125. maddeye göre verilen idari yaptırımlardır. Bu cezalar memurun siciline işler ve yükselmesini, hatta memuriyetini etkiler. Hafiften ağıra doğru:

• Uyarma: Dikkatli olması gerektiğinin bildirilmesi.
• Kınama: Kusurlu olduğunun bildirilmesi.
• Aylıktan Kesme: Brüt maaşın 1/30 ile 1/8 arasında kesilmesi.
• Kademe İlerlemesinin Durdurulması (KİD): 1 ila 3 yıl terfi durdurma.
• Devlet Memurluğundan Çıkarma (İhraç): Bir daha memur olamamak üzere atılma.

Disiplin Cezasının İptali İçin En Güçlü Sebepler (Emsal Kararlar)

İdari yargıda disiplin cezalarının iptal edilme oranı oldukça yüksektir. İdareler (Disiplin Amirleri / Kurulları) genellikle hukukçu olmadıkları için usul kurallarını (şekil şartlarını) ihmal ederler. Mahkemeler esasa girmeden, usulden iptal kararı verirler. İşte en sık rastlanan iptal nedenleri:

1. Savunma Hakkı İhlali (7 Gün Kuralı)

Anayasa (m. 129) ve kanun gereği, memura savunması alınmadan ceza verilemez. Bu, en temel haktır. Savunma istem yazısında şunlar mutlaka olmalıdır:

• Süre: Memura en az 7 gün süre verilmelidir. (7 günden az verilirse iptal sebebidir).
• Suçlama: İsnat edilen suç (yer, zaman, olay, hangi madde ihlali) "şüpheye yer bırakmayacak açıklıkta" bildirilmelidir. "Hakkınızda şikayet var, savunun" denilemez.
• İhtar: "Belirlenen sürede savunma yapmazsanız savunma hakkınızdan vazgeçmiş sayılırsınız" ihtarı yazılmalıdır.

2. Soruşturma ve Ceza Zamanaşımı (DMK 127)

İdare keyfi davranamaz, süresi içinde soruşturma açmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür:

• Soruşturma Açma Zamanaşımı: Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren; uyarma-kınama-aylıktan kesme-KİD için 1 ay, İhraç gerektiren suçlarda 6 ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır. Başlanmazsa ceza verme yetkisi kalkar.
• Ceza Verme Zamanaşımı: Fiilin işlendiği (öğrenildiği değil, işlendiği) tarihten itibaren 2 yıl içinde ceza verilmezse, dosya tamamen kapanır. 2 yıl 1 gün sonra verilen ceza hukuka aykırıdır ve iptal edilir.

3. Tek Fiile Birden Fazla Ceza Olmaz (Non Bis In Idem)

Bir eyleme sadece bir disiplin cezası verilebilir. Aynı olaydan dolayı hem uyarma, hem maaş kesim cezası verilemez. Ayrıca, ceza yargılamasında beraat etmek disiplin cezasını engellemez (Mahkumiyet kararı bağlayıcıdır, beraat her zaman bağlayıcı değildir). Ancak; Ceza Mahkemesi "Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması" gerekçesiyle beraat vermişse, idare "hayır sen işledin" diyerek disiplin cezası veremez. Bu durumda ceza iptal edilir.

4. Ölçülülük ve "Bir Alt Ceza" İlkesi

Geçmiş hizmetleri olumlu olan ve ödül/başarı belgesi alan memurlar için "bir alt ceza" uygulanması (DMK 125) kuraldır. Yani KİD cezası verilecekse, Aylıktan Kesme verilir. İdare, "takdir hakkımı kullandım, alt ceza uygulamadım" derse, bunun gerekçesini somut olarak (neden uygulamadığını) karar metninde açıklamak zorundadır. "Affedilmemesine" demek yetmez. Gerekçesiz olarak alt ceza uygulanmaması, Danıştay bozma sebebidir.

Dava Açma Süresi, Görev ve İtiraz

Disiplin cezası tebliğ edildikten sonra (Uyarma ve Kınama cezaları dahil tüm cezalar için) 60 gün içinde, memurun son görev yaptığı yerdeki İdare Mahkemesi'nde iptal davası açılmalıdır. İtiraz süreci (Disiplin Kuruluna itiraz) tüketildikten sonra dava açılır. Dava ile birlikte YD (Yürütmeyi Durdurma) istenmesi, özellikle ihraç davalarında maaşın ve özlük haklarının kesilmemesi için çok önemlidir. Mahkeme iptal kararı verirse, memur tüm parasal haklarını faiziyle geri alır ve (ihraç edilmişse) görevine iade edilir.