SİGORTA HUKUKU VE TRAFİK KAZALARI

Sigorta Hukuku ve Tazminat Davaları Rehberi 2026

Sigorta hukuku, hayatın beklenmedik risklerine karşı bireylerin maddi güvenliğini sağlayan, ancak detaylarında kaybolmanın çok kolay olduğu karmaşık bir alandır. Özellikle trafik kazaları sonrası gündeme gelen "Maddi ve Bedeni Zararların Tazmini", sigorta şirketlerinin katı prosedürleri ve değişen Yargıtay içtihatları nedeniyle uzmanlık gerektirir. Araç değer kaybı başvurusu nasıl yapılır? Sigorta şirketi ödeme yapmazsa nereye başvurulur? Sigorta Tahkim Komisyonu'nun avantajı nedir? Bu rehberde, 2026 yılı güncel teminat limitleri (ZMMS) ve Anayasa Mahkemesi'nin son iptal kararları ışığında sigorta tazminat hukuku hakkında bilmeniz gereken her şeyi derledik.

1. Trafik Kazası Sonrası Tazminat Hakları

Bir trafik kazası meydana geldiğinde, kusursuz veya az kusurlu olan tarafın, kusurlu tarafın sigorta şirketinden (ZMMS - Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası) talep edebileceği çeşitli tazminat kalemleri vardır. Bu haklar Karayolları Trafik Kanunu (KTK) ile güvence altına alınmıştır. Sigorta şirketleri, genellikle mağdurun bilgisizliğinden faydalanarak tazminatı eksik hesaplama veya hiç ödememe yoluna gidebilmektedir. Bu nedenle haklarınızı kalem kalem bilmek hayati önem taşır.

a) Maddi Tazminatlar

• Araç Hasar Bedeli: Aracın tamir masraflarıdır. Kural olarak eksper raporu ile belirlenir ancak parçaların "eşdeğer" değil "orijinal" olması gerektiğini savunmak gerekir. Sigorta şirketleri "eşdeğer parça" adı altında yan sanayi parça kullanmayı dayatabilir, buna itiraz hakkınız vardır.
• Araç Değer Kaybı: Kaza yapan araç, mükemmel şekilde tamir edilse bile piyasada "kazalı" etiketi yediği için değer kaybeder. Sigorta şirketi bu farkı ödemek zorundadır. Eskiden kilometre sınırı vardı, Anayasa Mahkemesi bu sınırı kaldırdı. Artık 200.000 km üzerindeki aracınız için de değer kaybı alabilirsiniz.
• Kazanç Kaybı (Ticari Araçlar): Ticari taksi, dolmuş veya nakliye aracı tamirde kaldığı süre boyunca çalışamadığı için uğranılan gelir kaybıdır (Bunu trafik sigortası değil, karşı tarafın şahsı öder). "Yatan Taksi" parası olarak da bilinir ve şoför odasından alınacak rayiç kazanç yazısı ile ispatlanır.
• İkame Araç Bedeli: Aracınız tamirdeyken araçsız kaldığınız günler için araç kiralama bedeli talep edilebilir. Bazı kasko poliçeleri bunu kapsar ancak karşı taraftan da talep etmek mümkündür (BK genel hükümlerine göre).

b) Bedeni (Cismi) Tazminatlar

En yüksek tazminat kalemleri insan hayatı ve bütünlüğü ile ilgili olanlardır. Ölümlü ve yaralamalı kazalarda sigorta limitleri çok daha yüksektir.

• Geçici İş Göremezlik: Yaralanan kişinin iyileşene kadar çalışamadığı (raporlu olduğu) dönemdeki maaş ve gelir kaybıdır. Kişi ev hanımı veya işsiz olsa bile, ev işlerini yapamadığı için asgari ücret üzerinden bu tazminatı hak eder.
• Sürekli İş Göremezlik (Maluliyet): Kişide kalıcı bir sakatlık oluşmuşsa, ömrünün sonuna kadar uğrayacağı efor kaybı tazminatıdır. En yüksek tazminat kalemi budur. Maluliyet oranı %5 bile olsa, genç bir insan için milyonlarca lira tazminat çıkabilir.
• Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Kaza sonucu ölüm halinde, ölenin desteğinden mahrum kalanların (eş, çocuk, anne-baba) aldığı tazminattır. Ölen kişi kusurlu olsa bile, yolcular her zaman tazminat alır. Sürücünün kendi yakınlarının durumu ise 2026 itibarıyla tartışmalıdır ancak belli şartlarda alınabilir.
• Tedavi Giderleri: Kaza nedeniyle yapılan (SGK'nın karşılamadığı) belgeli ve makul tedavi masraflarıdır (Protez, yol, refakatçi giderleri, özel bakım ücretleri vb.).

2. 2026 Yılı Sigorta Teminat Limitleri (ZMMS)

Sigorta şirketlerinin sorumluluğu sınırsız değildir. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından her yıl belirlenen "Poliçe Limitleri" ile sınırlıdır. Limitler kaza tarihine göre belirlenir. 2026 yılı itibarıyla (tahmini artışlar dahil) binek araçlar için asgari limitler şöyledir:

Not: Hasar bu limitleri aşıyorsa, aşan kısım için araç sürücüsüne ve ruhsat sahibine (işletene) veya varsa İhtiyari Mali Mesuliyet (İMM) sigortasına başvurulur. İMM sigortası bu yüzden çok önemlidir, ZMMS limitleri günümüz araç fiyatları karşısında yetersiz kalabilmektedir (Maddi hasarda).

3. Kusur Oranları ve Tramer İtirazı

Tazminat almanın ön koşulu, karşı tarafın kusurlu olmasıdır. Kaza Tespit Tutanağı, polis veya jandarma tarafından tutulur. Ancak anlaşmalı tutanaklarda vatandaşlar kendi aralarında tutanak tutar. Tramer komisyonu bu tutanağa göre kusur dağıtır (%0, %50, %100).

Eğer kusur dağılımının yanlış olduğunu düşünüyorsanız:

1. Sigortaya İtiraz: 5 gün içinde Tramer sistemi üzerinden itiraz edebilirsiniz.
2. Bilirkişi Raporu: Dava veya Tahkim aşamasında mahkeme, tutanakla bağlı değildir. Olayı Adli Tıp Trafik İhtisas Dairesi'ne veya Karayolları Uzmanı bilirkişiye göndererek yeniden kusur raporu aldırır. Polis tutanağında %100 kusurlu görünen tarafın, mahkemede %0 kusurlu çıktığı pek çok örnek vardır.

4. Sigorta Şirketine Başvuru (Dava Şartı)

Trafik kazalarından doğan tazminat davalarında, doğrudan dava açmak veya Tahkim'e gitmek mümkün değildir. KTK m. 97 gereği, önce ilgili sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması zorunludur.
Şirket, başvurunun kendisine tebliğinden itibaren 15 iş günü içinde cevap vermek zorundadır. Eğer cevap vermezse (zımni ret) veya eksik ödeme yaparsa, bu aşamadan sonra yasal yollara (Dava veya Tahkim) başvurulabilir. Başvuru yapılmadan açılan davalar "Dava Şartı Yokluğu" nedeniyle usulden reddedilir. Başvuru mutlaka ispatlanabilir bir yolla (Noter, KEP, İadeli Taahhütlü Posta) yapılmalı ve tebliğ alındısı saklanmalıdır.

5. Sigorta Tahkim Komisyonu: Alternatif ve Hızlı Çözüm

Mahkemelerin iş yükü ve davaların yıllarca sürmesi nedeniyle, tazminat alacakları için en etkili yol Sigorta Tahkim Komisyonu'dur. Tahkim, mahkeme gibi yargılama yapan ancak çok daha hızlı sonuç veren bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur.

Tahkimin Avantajları

• Hız: Mahkemeler 2-3 yıl sürerken, Tahkim dosyaları kanunen en geç 4 ay içinde karara bağlanmak zorundadır (İtiraz süreci hariç).
• Uzmanlık: Hakemler sigorta hukuku uzmanıdır (Doçentler, eski hakimler), dosyalar daha teknik incelenir.
• Masraf: Başvuru harçları mahkemeye göre çok daha düşüktür. Mahkemede nispi harç (%6.83) ödenirken, Tahkimde maktu veya çok düşük oranlı başvuru ücreti ödenir.

Tahkim Kararlarına İtiraz

• 15.000 TL'ye kadar: Hakem kararları kesindir.
• 15.000 TL - 250.000 TL arası: Komisyon İtiraz Hakem Heyeti'ne itiraz edilebilir.
• 250.000 TL üzeri: İtiraz Hakem Heyeti kararına karşı Temyiz (Yargıtay) yolu açıktır.

6. Araç Değer Kaybı: En Çok Sorulanlar

Araç değer kaybı, kaza yapan aracın ikinci el piyasa değerindeki düşüştür. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla şartları değişmiştir. 2026 itibarıyla:

• Kilometre Sınırı Yok: Eskiden 165.000 km sınırı vardı, Anayasa Mahkemesi iptal etti. Artık her km'deki araç için değer kaybı istenebilir.
• Yaş Sınırı Yok: Aracın yaşı ne olursa olsun talep edilebilir (Ancak yaşlı araçta değer kaybı matematiksel olarak düşük çıkar).
• Plastik Parça FARK ETMEZ: Eskiden tampon, far gibi parçalar değer kaybına dahil edilmezdi. Anayasa Mahkemesi bu ayrımı da kaldırdı. Artık onarılan her parça (vidalar dahil) için değer kaybı hesaplanmalı.
• Zamanaşımı: Kaza tarihinden itibaren 2 yıldır.

7. Sigorta Şirketinin Rücu Hakkı (Ne Zaman Geri İster?)

Sigorta şirketi tazminatı mağdura öder, ancak bazı hallerde dönüp kendi sigortalısından (kusurlu sürücüden) parayı geri ister. Buna "Rücu" denir. Başlıca rücu sebepleri:

Rücu davalarında en önemli savunma "İlliyet Bağı"dır. Yani sürücü alkollü olsa bile, kaza alkolden değil de yoldaki çukurdan veya karşı tarafın kural ihlalinden olmuşsa, rücu yapılamaz. Bu konuda uzman bilirkişi raporu alınmalıdır.

8. Sıkça Sorulan Sorular

Kaskom bozulur mu?

Karşı tarafa verilecek trafik sigortası (ZMMS) ödemeleri sizin kaskonuzu bozmaz, trafik sigortası hasarsızlık kademenizi etkiler. Kendi aracınızı kaskodan yaptırırsanız kaskonuz bozulur. Ancak %100 karşı taraf suçluysa, kaskodan yaptırsanız bile kaskonuz bozulmayabilir (Rücu hakkı saklı tutularak).

Tek taraflı kazada tazminat alınır mı?

Sürücü kendi kusuruyla kaza yapıp ölürse veya sakatlanırsa, kendisi tazminat alamaz (Kimse kendi kusurundan yararlanamaz ilkesi). Ancak 2026 içtihadına göre, ölen kusurlu sürücünün yakınları (üçüncü kişi sayıldıkları için) duruma göre destekten yoksun kalma tazminatı alabilir. Bu konu Yargıtay'ın en çalkantılı olduğu konudur, mutlaka güncel içtihatlara bakılmalıdır.

Avukat tutmak zorunda mıyım?

Hayır, zorunlu değildir. Ancak sigorta hukuku çok teknik hesaplamalar (CSO tabloları, aktüerya hesabı) içerir. Sigorta şirketleri size "Sulhname" (İbraname) imzalatarak gerçek hakkınızın %10'unu ödeyip dosyayı kapatmak isteyebilir. Bir kez imza atarsanız bir daha hak talep edemezsiniz. Bu nedenle, özellikle bedeni hasarlarda (ölüm/yaralanma) uzman bir avukatla çalışmak, alacağınız tazminatı katbekat artırabilir.

9. Manevi Tazminat: Trafik Sigortası Öder mi?

Trafik kazalarında en çok karıştırılan konu manevi tazminattır. Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası (ZMMS), kural olarak manevi tazminat taleplerini karşılamaz. ZMMS'nin amacı sadece maddi zararları (tedavi, ölüm, sakatlık, araç hasarı) gidermektir. Duyduğunuz acı, elem ve ızdırap için isteyeceğiniz manevi tazminatın muhatabı sigorta şirketi değil, kazaya neden olan araç sürücüsü ve araç malikidir.

İstisna - İMM Sigortası: Eğer karşı tarafın "İhtiyari Mali Mesuliyet (İMM)" sigortası varsa ve poliçede "Manevi Tazminat Klozu" bulunuyorsa, manevi tazminat bu sigortadan tahsil edilebilir. Bu nedenle dava açarken sadece ZMMS şirketine değil, araç sahibi ve sürücüye de dava açmak (veya İMM şirketini davaya dahil etmek) stratejik açıdan önemlidir.

10. Sigorta Şirketlerinin Sıkça Kullandığı Red Gerekçeleri

Sigorta şirketleri, tazminat ödememek için çeşitli hukuki argümanlar kullanır. Bunlara karşı hazırlıklı olmak gerekir:

11. 2026 Yılı İçin Kritik Yargıtay Emsal Kararları

Sigorta hukukunda mevzuat kadar, Yargıtay'ın (özellikle 4. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu) kararları belirleyicidir. Son dönemde verilen bazı kritik kararlar şunlardır:

12. Sonuç ve Avukat Tavsiyesi

Sigorta hukuku, hakkınızı ararken süreleri ve prosedürleri çok sıkı tutmanız gereken, teknik detaylarla dolu bir alandır. Sigorta şirketleri profesyonel aktüerler ve hukukçularla çalışır ve genellikle mağdura "minimum" ödemeyi (veya hiç ödememeyi) teklif ederler. Gerçek zararınızın (değer kaybı, maluliyet oranı) tespiti için bağımsız bilirkişilere ve hukukçu desteğine ihtiyaç vardır. Özellikle Tahkim süreci, hak ettiğiniz tazminatı tam ve hızlı almanız için mahkemelere göre çok daha etkili bir yoldur. Hak kaybına uğramamak için sulhname imzalamadan önce mutlaka bir uzmana danışın.