CEZA HUKUKU

Resmi Belgede Sahtecilik Suçu (TCK 204): Unsurlar ve Cezalar

Resmi belgede sahtecilik, kamu güvenine karşı işlenen suçların en yaygın ve en ciddi olanıdır. TCK'nın 204. maddesinde düzenlenen bu suç, devletin verdiği belgelerin doğruluğuna ve güvenilirliğine olan inancı korur. Bir belgenin sahte olarak üretilmesi (düzenlenmesi), gerçek bir belgenin içeriğinin değiştirilmesi (tahrifat) veya sahte olduğunu bildiği bir belgenin kullanılması bu suçu oluşturur. Kamu görevlilerinin bu suçu işlemesi, sivil vatandaşlara göre çok daha ağır yaptırımlara (ağır ceza) bağlanmıştır. Yargıtay'ın 'iğfal kabiliyeti' (aldatma yeteneği) kriteri, bu suçun kilit noktasıdır.

1. Genel Bakış ve Hukuki Nitelik

2. 1. Suçun Maddi Unsurları: Düzenleme, Değiştirme, Kullanma

Kanun koyucu, sahtecilik suçunu seçimlik hareketli bir suç olarak tanımlamıştır. Yani şu üç eylemden herhangi birinin yapılması suçun oluşması için yeterlidir: a) Resmi bir belgeyi tamamen sahte olarak düzenlemek (Yoktan var etmek). b) Gerçek bir resmi belgeyi, başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek (Rakamla oynamak, fotoğraf değiştirmek, silinti/kazıntı yapmak). c) Sahte olduğunu bildiği resmi bir belgeyi kullanmak (Örn: Sahte ehliyeti polise göstermek).

3. 2. Aldatma Yeteneği (İğfal Kabiliyeti) Şartı ve Bilirkişi İncelemesi

Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun yerleşik içtihatlarına göre; sahtecilik suçunun oluşabilmesi için sahte belgenin 'Aldatma Yeteneğine' sahip olması zorunludur. Belge ilk bakışta herkesi kandırabilecek nitelikte olmalıdır. Eğer belge üzerindeki sahtecilik (silinti, renk farkı, fotokopi olduğu) beş duyu organıyla yapılan basit bir incelemeyle anlaşılabiliyorsa, suçun yasal unsurları oluşmaz ve 'Aldatma yeteneği yoktur' denilerek beraat kararı verilir. Mahkeme, bu tespiti mutlaka belgenin aslını duruşmaya getirip inceleyerek (heyetçe) yapmak zorundadır. Şüpheli durumlarda, Kriminal Polis Laboratuvarı veya Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi'nden 'Belge İnceleme Raporu' alınır.

4. 3. Kamu Görevlisi ve Sivil Kişi Ayrımı (Nitelikli Hal)

Failin sıfatı cezayı doğrudan etkiler. TCK 204/1 uyarınca sivil bir kişinin resmi belgede sahtecilik yapmasının cezası 2 yıldan 5 yıla kadardır. Ancak TCK 204/2 uyarınca, bir kamu görevlisi (memur, noter, polis vb.) görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu bir belgeyi sahte düzenlerse, ceza 3 yıldan 8 yıla kadar hapis olur. Kamu görevlisinin suçunda 'kullanma' şartı aranmaz, belgeyi düzenlediği an suç tamamlanır. Ayrıca, memurun sahte belge düzenlemesi, güveni kötüye kullanma suçunu da bünyesinde barındırdığı için ceza artırımı uygulanır.

5. 4. Özel Belgede Sahtecilik ile Farkı

Resmi belge (Nüfus cüzdanı, pasaport, mahkeme ilamı, tapu senedi, noter senedi) ile özel belge (Adi senet, kira sözleşmesi, özel mektup) arasındaki ayrım cezayı belirler. Özel belgede sahtecilik (TCK 207) suçunun cezası 1-3 yıl iken, resmi belgede sahteciliğin cezası çok daha ağırdır. Yargıtay, bazı özel belgeleri (Bono, Çek, Poliçe) kanun gereği 'Resmi Belge Hükmünde' saydığı için (TCK 210), sahte çek düzenlemek de resmi belgede sahtecilik gibi (ağır) cezalandırılır.

6. 5. Etkin Pişmanlık ve Zamanaşımı

Resmi belgede sahtecilik suçunda 'etkin pişmanlık' hükümleri (ceza indirimi) uygulanmaz. Bu suç, kamu güvenine karşı işlendiği için şahsi bir mağduriyetten ziyade toplumsal bir zarar söz konusudur. Dava zamanaşımı süresi sivil kişiler için 8 yıl, kamu görevlileri için 15 yıldır. Zincirleme suç hükümleri (aynı kasıtla birden fazla belge sahteleme) cezayı artırır.

7. 6. Yargıtay'ın 'Zarar Olasılığı' İlkesi

Suçun oluşması için reel bir zararın doğması şart değildir; zararın doğma ihtimalinin (tehlike suçu) bulunması yeterlidir. Ancak belgenin hukuken hiçbir geçerliliği yoksa (örneğin imzasız bir mahkeme kararı taslağı), bu 'yok hükmünde' bir belge sayıldığı için sahtecilik suçu oluşmaz. Yargıtay, belgenin hukuki sonuç doğurmaya elverişli olup olmadığını titizlikle inceler.

8. 7. Sık Yapılan Savunma Hataları

Sanıkların yargılama sürecinde en sık yaptığı hatalar şunlardır: a) 'Ben yapmadım' deyip imza incelemesi istememek. b) Belgenin aslının nerede olduğunu mahkemeye bildirmemek. c) 'Zarar vermedim' savunmasının yeterli olacağını sanmak (Oysa suç zarar suçu değil, tehlike suçudur). d) Fotokopi belge üzerinden yargılama yapılmasına itiraz etmemek. Avukat desteği olmadan yapılan bu usuli hatalar, beraat edebilecek bir dosyadan ceza alınmasına neden olabilir.

9. 8. Kriminal İnceleme ve İmza İnkari

Mahkeme, sahtecilik iddiasını araştırırken görgüye dayalı tanık beyanlarından ziyade bilimsel raporlara itibar eder. Kriminal Polis Laboratuvarı (KPL) veya Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi'nden rapor alınır. Eğer imza size ait değilse, mahkeme huzurunda 'İstikbad (Yazı/İmza) Örneği' vermeniz gerekir. Oturarak, ayakta, hızlı ve yavaş şekilde alınan imza örnekleri, suça konu belgedeki imzayla karşılaştırılır.

10. 9. Memuriyet ve Sicil Durumu

Resmi belgede sahtecilik, 'Yüz kızartıcı suçlar' kategorisindedir (Anayasa m. 76). Bu suçtan 1 gün bile hapis cezası almak (HAGB hariç), memuriyete engeldir ve mevcut memuriyetin sona ermesine neden olur. Ayrıca avukatlık, mali müşavirlik, güvenlik görevlisi gibi meslekleri yapmaya da ömür boyu engel teşkil eder.

İlgili Mevzuat ve Yasal Dayanaklar

Yargıtay'ın Resmi Belgede Sahtecilik Suçu (TCK 204) Konusundaki Yerleşik İçtihatları ve İnceleme Kriterleri

Yüksek Yargı makamı olan Yargıtay, Resmi Belgede Sahtecilik Suçu (TCK 204) davalarında yerel mahkeme kararlarını denetlerken belirli standartlar ve ispat şartları aramaktadır. Hukuk güvenliği ilkesi gereği, içtihat birliği sağlanması amacıyla verilen emsal kararlar, davanın seyri açısından hayati önem taşır. Özellikle son yıllarda Dairelerin birleşmesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla birlikte Resmi Belgede Sahtecilik Suçu (TCK 204) alanında yeni kriterler benimsenmiştir.

1. Delillerin Değerlendirilmesi ve İspat Yükü

Yargıtay, Resmi Belgede Sahtecilik Suçu (TCK 204) uyuşmazlıklarında ispat yükünün hangi tarafta olduğu konusunda kesin kurallar koymuştur. MK m. 6 gereği, herkes iddiasını ispatla mükelleftir. Ancak hayatın olağan akışına aykırı durumlar söz konusu olduğunda, ispat yükü yer değiştirebilir. Yargıtay, özellikle yazılı delil başlangıcı, tanık beyanlarının tutarlılığı ve resmi kayıtların aksinin ancak yine aynı güçte belgelerle ispatlanabileceği (senede karşı senetle ispat) ilkesine sıkı sıkıya bağlıdır.

2. Usul Ekonomisi ve Hak Düşürücü Süreler

Dava şartları açısından yapılan incelemede, hak düşürücü süreler ve zamanaşımı süreleri Yargıtay tarafından re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır. Taraflar ileri sürmese bile hakim, davanın süresinde açılıp açılmadığını kontrol etmek zorundadır. Resmi Belgede Sahtecilik Suçu (TCK 204) davalarında sürelerin kaçırılması, hakkın özünü ortadan kaldırmasa da dava hakkını sona erdirdiği için usulden ret kararı verilmesine neden olur.

3. Hakkaniyet ve Takdir Yetkisi

Hakim, kanunu uygularken takdir yetkisine sahiptir ancak bu yetki sınırsız değildir. Yargıtay bozma kararlarında sıklıkla "Hakkaniyet İlkesi"ne atıf yapar. Somut olayın özellikleri, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, olayın meydana geliş şekli ve kusur oranları dikkate alınarak, adalete en uygun hükmün kurulması gerekir. Basmakalıp gerekçelerle verilen kararlar, Yargıtay denetiminden geçemez.

Detaylı Hukuki İnceleme

Resmi belgede sahtecilik suçu (TCK m. 204), kamu güvenine karşı işlenen suçlar arasında yer alır. Bir belgenin sahte olarak düzenlenmesi, gerçek bir belgenin değiştirilmesi veya sahte belgenin kullanılması bu suçu oluşturur.

1. Resmi Belge Nedir?

Bir belgenin "resmi belge" sayılabilmesi için, bir kamu görevlisi tarafından görevi gereği düzenlenmiş olması gerekir. Ancak kanun, bazı özel belgeleri de resmi belge hükmünde saymıştır (TCK m. 210).

• Mahkeme İlamları
• Nüfus Cüzdanı, Pasaport, Ehliyet
• Tapu Senetleri
• Noter Senetleri
• Bonolar, Çekler ve Poliçeler (Kambiyo senetleri resmi belge hükmündedir)

2. Suçun Unsurları

2.1. Seçimlik Hareketler

Suçun oluşması için şu üç hareketten birinin yapılması yeterlidir:

1. Resmi belgeyi sahte olarak düzenlemek (Tamamen yoktan var etmek).
2. Gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek (Tahrifat).
3. Sahte resmi belgeyi kullanmak.

2.2. Aldatma Yeteneği (İğfal Kabiliyeti)

Bu suçun en kritik noktasıdır. Yargıtay içtihatlarına göre, düzenlenen sahte belgenin "ilk bakışta sahteliğinin anlaşılamayacak kadar" inandırıcı olması gerekir. Eğer belge üzerindeki sahtecilik (silinti, kazıntı, fotokopi olduğu) kolayca anlaşılıyorsa suç oluşmaz, teşebbüs aşamasında dahş kalmaz.

3. Ceza Miktarları

• Sivil Kişiler İçin (TCK 204/1): 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası.
• Kamu Görevlisi İçin (TCK 204/2): Görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu belgeyi sahte düzenlerse 3 yıldan 8 yıla kadar hapis cezası.

4. Özel Belgede Sahtecilik (TCK m. 207)

Resmi belge niteliğinde olmayan (kira sözleşmesi, adi senet, dilekçe, fatura) belgeler üzerindeki sahteciliktir.

• Cezası: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis.
• Fark: Özel belgede sahtecilik suçunun oluşması için belgenin sadece düzenlenmesi yetmez, mutlak suretle kullanılması gerekir. Resmi belgede ise sadece düzenlemek suçun oluşumu için yeterlidir.

Resmi Belgede Sahtecilik Suçu (TCK 204) Dava Dilekçesi Hazırlama Rehberi

Sunulması Gereken Özel Deliller

Bu davada iddianızı ispatlamak için şu delilleri mutlaka dilekçenize eklemelisiniz:

• Kriminal Raporu
• Belgenin Aslı (Getirtilmeli)
• Tanık Beyanları

İlgili Hukuki Terimler

İğfal Kabiliyeti

Sahte belgenin ilk bakışta herkesi kandırabilecek nitelikte olması (Aldatma yeteneği).

Tatbiki İmza

İmza incelemesi için huzurda sanığa attırılan örnek imzalar.

KPL

Kriminal Polis Laboratuvarı, belge incelemelerinin yapıldığı yer.

Menfaat

Sahtecilik suçunun oluşması için failin bir yarar sağlaması şart değildir.

Bu Konuda Sıkça Sorulanlar