MİRAS HUKUKU

Vasiyetname Hazırlama 2026: Türler, Şekil Şartları ve Saklı Pay Rehberi

Giriş: Ölüme Bağlı Tasarruf Özgürlüğü

Miras hukuku, bir gerçek kişinin ölümüyle malvarlığının kimlere ve ne şekilde intikal edeceğini düzenler. Bu hukuk dalının merkezinde, mülkiyet hakkının doğal bir uzantısı olan "ölüme bağlı tasarruf özgürlüğü" yer alır. Vasiyetname, hukuki niteliği itibarıyla tek taraflı, şahsa sıkı sıkıya bağlı ve mirasbırakanın ölümüne kadar her zaman geri alabileceği bir hukuki işlemdir.

Ancak kanun koyucu, mirasbırakanın tasarruf yetkisini "saklı pay" kurumuyla sınırlandırmıştır. Dolayısıyla vasiyetname hazırlama süreci, mirasbırakanın son arzuları ile kanunun emredici hükümleri arasında hassas bir denge kurulmasını gerektirir.

I. Vasiyetname Ehliyeti

1.1. Ayırt Etme Gücü

Vasiyetname düzenlemek için ayırt etme gücüne sahip olmak gerekir. Kişinin malvarlığının kapsamını bilmesi, mirasçıları tanıması ve yaptığı paylaştırmanın sonuçlarını öngörebilmesi gerekir.

Önemli: 65 yaş üstü kişilerin, işlem günü veya çok kısa bir süre önce devlet hastanesinden "akli melekelerinin yerinde olduğuna" dair rapor almaları, vasiyetnamenin sağlamlığı açısından hayati önem taşır.

1.2. Yaş Sınırı: 15 Yaşın İkmali

Vasiyetname düzenleyebilmek için 15 yaşının doldurulmuş olması yeterlidir. 15 yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip birey, velisinin izni olmaksızın tek başına vasiyetname düzenleyebilir.

1.3. İrade Sakatlıkları

• Korkutma ve Zorlama: Tehdit altında yapılan vasiyetname geçersizdir.
• Hile: Mirasçının yalan söyleyerek kendisi lehine vasiyetname düzenletmesi.
• Yanılma: Mirasbırakanın saikinde esaslı bir hataya düşmesi.

II. Vasiyetname Türleri

2.1. Resmi Vasiyetname (TMK m. 532)

İki tanığın katılımıyla noter veya sulh hukuk hakimi tarafından düzenlenir. Uygulamada %99 oranında noterlerde yapılır ve en güvenilir yöntemdir.

Düzenleme Süreci:

1. Mirasbırakan son arzularını notere bildirir.
2. Noter metni hazırlar, mirasbırakan okur ve imzalar.
3. İki tanık odaya davet edilir.
4. Mirasbırakan tanıkların huzurunda "Bu belge benim vasiyetimdir" der.
5. Tanıklar beyana şahitlik ettiklerini şerh düşerek imzalar.

Tanık Yasakları (TMK m. 536):

• Mirasbırakanın eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşleri ve bunların eşleri tanık olamaz.
• Tanıklara ve yakınlarına kazandırmada bulunulması halinde o madde geçersizdir.

2.2. El Yazılı Vasiyetname (TMK m. 538)

Mirasbırakanın hiçbir resmi makama başvurmadan kendi el yazısıyla düzenlediği vasiyetnamedir. Kolay ve masrafsız olması avantajdır, ancak en çok iptal edilen türdür.

Zorunlu Şartlar:

1. Tamamı El Yazısı: Bilgisayar veya daktilo ile yazılan belgeler geçersizdir.
2. Tarih: Yıl, ay ve gün olarak belirtilmeli (belirsiz ifadeler geçersiz).
3. İmza: Metnin sonunda el yazısı imza (mühür, parmak izi veya e-imza geçersiz).

Saklama Riski: Evde saklanan vasiyetnamelerin ölümden sonra kötü niyetli mirasçılar tarafından yok edilme riski yüksektir. Notere tevdi edilmesi tavsiye edilir.

2.3. Sözlü Vasiyetname (TMK m. 539-541)

Sadece olağanüstü hallerde (yakın ölüm tehlikesi, savaş, ulaşımın kesilmesi) başvurulan geçici nitelikte bir tasarruftur. Mirasbırakan hayatta kalır ve normal yollarla vasiyetname yapma imkanı doğarsa, 1 ay içinde sözlü vasiyetname kendiliğinden hükümden düşer.

III. Vasiyetname ile Yapılabilecek Tasarruflar

• Mirasçı Atama: Terekesinin tamamı veya belli bir oranı için bir kişiyi mirasçı atamak.
• Belirli Mal Bırakma (Vasiyet Alacağı): Belirli bir malı veya değeri bir kişiye bırakmak.
• Yedek Mirasçı: Atanan mirasçının mirasbırakandan önce ölmesi veya mirası reddetmesi ihtimaline karşı ikinci isim belirlemek.
• Art Mirasçı: Mirasın önce bir kişiye, sonra başka birine geçmesi şartı.
• Vakıf Kurma: Terekeden ayrılacak malvarlığı ile vakıf kurulmasını emretmek.

IV. Saklı Pay Oranları (2026)

Mirasbırakan, belirli yakın akrabaların kanunen korunan miras paylarına dokunamaz. Bu korunan kısma "saklı pay" denir.

Tenkis Davası

Saklı payları ihlal eden vasiyetname için, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir. Süre: Öğrenmeden itibaren 1 yıl, vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl.

V. Vasiyetnamenin İptali

İptal Sebepleri:

1. Ehliyetsizlik: İşlem tarihinde ayırt etme gücünden yoksunluk.
2. İrade Sakatlığı: Hata, hile, korkutma veya zorlama.
3. Şekil Eksikliği: El yazılı vasiyette tarih olmaması, resmi vasiyette tanık eksikliği vb.
4. Hukuka/Ahlaka Aykırılık: "Eşinden boşanman şartıyla miras bırakıyorum" gibi ahlaka aykırı koşullar.

Vasiyetnameden Dönme:

• Yeni vasiyetname ile eskisini kaldırabilir.
• Vasiyetnameyi yırtarak, yakarak yok edebilir.
• Vasiyet edilen malı sağlığında satabilir.

VI. Vasiyetnamenin Açılması

Mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetname, mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesine teslim edilmeli ve teslimden itibaren en geç 1 ay içinde açılmalıdır.

VII. 2026 Yılı Noter Masrafları

VIII. Sonuç ve Kontrol Listesi

1. 65 yaş üstü ise mutlaka aynı gün tarihli sağlık raporu alın.
2. Tanıkların mirasbırakanla akrabalık bağı olmadığından emin olun.
3. Malvarlığı tanımlarını (tapu bilgileri, araç plakaları) açık ve net yapın.
4. Saklı pay hesaplamasını yapmadan tasarruf nisabını belirlemeyin.
5. Resmi vasiyetname düzenlenmesini tercih edin.

IX. Sık Sorulan Sorular

Vasiyetname noterde mi hazırlanmalı?

Resmi vasiyetname için noter zorunludur. Ancak el yazılı vasiyetname herhangi bir resmi makama başvurmadan, kendi el yazınızla hazırlanabilir. Resmi vasiyetname daha güvenlidir ve iptal edilme riski düşüktür.

Vasiyetname ne zaman geçerli olur?

Vasiyetname mirasbırakanın ölümü ile geçerli hale gelir. Vasiyetname, mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından açılır ve ilgililere tebliğ edilir.

Vasiyetname değiştirilebilir mi?

Evet, mirasbırakan hayatta olduğu sürece vasiyetnamesini istediği zaman değiştirebilir veya tamamen geri alabilir. Yeni vasiyetname öncekini geçersiz kılabilir veya belirli maddeleri değiştirebilir.

Çocuklarımı mirastan tamamen mahrum edebilir miyim?

Hayır, çocuklarınızın saklı payı vardır ve bu paya dokunamazsınız. Vasiyetname ile saklı payı ihlal ederseniz, çocuklarınız tenkis davası açarak haklarını alabilir. Ancak ıskat (mirasçılıktan çıkarma) koşulları varsa mümkün olabilir.

Eşimi veya evlatlığımı mirasçı olarak atayabilir miyim?

Eşiniz zaten yasal mirasçıdır. Evlatlık da yasal mirasçı olarak kabul edilir. Vasiyetname ile bu kişilere ek olarak başka kişileri de mirasçı atayabilirsiniz, ancak saklı payları gözetmeniz gerekir.

Hayır kurumuna bağış yapabilir miyim?

Evet, vasiyetname ile hayır kurumlarına, vakıflara veya derneklere bağış yapabilirsiniz. Bu bağışlar "tasarruf nisabı" içinde kalmalıdır, yani saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal etmemelidir.

Vasiyetname açıklandıktan sonra itiraz edilebilir mi?

Evet, vasiyetnamenin iptali veya tenkisi için dava açılabilir. İptal davası, öğrenmeden itibaren 1 yıl, vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl süreye tabidir.

El yazılı vasiyetnameyi nereye saklamalıyım?

El yazılı vasiyetnameyi notere tevdi edebilirsiniz (emanet bırakabilirsiniz). Bu durumda vasiyetnamenin kaybolma veya yok edilme riski ortadan kalkar. Ayrıca güvenilir bir aile bireyi veya avukata da bırakılabilir.

X. Vasiyetnamenin Değiştirilmesi

Değişiklik Yöntemleri

• Yeni Vasiyetname: Tamamen yeni bir vasiyetname düzenleyerek öncekini geçersiz kılabilirsiniz.
• Ek Vasiyetname (Codicil): Mevcut vasiyetnameyi değiştiren veya tamamlayan ek belge hazırlayabilirsiniz.
• Geri Alma: El yazılı vasiyetnameyi yırtarak, yakarak yok edebilirsiniz.
• Fiili Geri Alma: Vasiyet edilen malı sağlığınızda satarak vasiyeti fiilen geçersiz hale getirebilirsiniz.

Değişiklik İçin Dikkat Edilecekler

Vasiyetname değişikliğinde de aynı şekil şartları geçerlidir. Resmi vasiyetname değişikliği yine noterde yapılmalıdır. El yazılı vasiyetname değişikliği için yeni bir el yazısı belge hazırlanmalıdır.

XI. Videolu Vasiyetname

Türk Hukukunda Durum

Türk hukukunda videolu vasiyetname geçerli değildir. TMK yalnızca resmi, el yazılı ve sözlü vasiyetname türlerini kabul etmektedir. Video kayıt tek başına vasiyetname yerine geçmez.

Videonun Delil Değeri

Ancak video kaydı, mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip olduğunu veya iradesinin serbest olduğunu ispat amacıyla delil olarak kullanılabilir. Özellikle iptal davalarında önemli bir kanıt niteliği taşıyabilir.

XII. Yabancı Unsurlu Vasiyetname

Yabancı Ülkede Düzenlenen Vasiyetname

Yabancı ülkede düzenlenen vasiyetnameler, düzenlendikleri ülkenin şekil şartlarına uygunsa Türkiye'de geçerli sayılır. Apostil veya konsolosluk tasdiki gerekebilir.

Yabancı Vatandaş Mirasbırakan

Yabancı bir vatandaşın Türkiye'deki malları için vasiyetname düzenlemesi mümkündür. Miras Türk hukukuna tabi olacaksa TMK hükümleri uygulanır.

Türk Vatandaşının Yurt Dışındaki Malları

Türk vatandaşının yurt dışındaki taşınmazları için o ülkenin hukuku geçerli olabilir. Bu nedenle uluslararası miras planlaması için uzman hukuki danışmanlık önerilir.

XIII. Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat)

Iskat Nedenleri

Mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını ancak belirli ağır nedenlerle mirasçılıktan çıkarabilir:

• Mirasbırakana Karşı Suç: Mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlenmesi.
• Aile Yükümlülüklerini İhlal: Aile hukukundan doğan ödevlerin ağır biçimde ihlali.

Iskat Beyanı

Iskat, vasiyetname ile yapılır ve gerekçesi yazılmak zorundadır. Gerekçe ispat edilemezse ıskat geçersiz sayılır ve saklı paylı mirasçı haklarını alır.

XIV. Pratik Tavsiyeler

Vasiyetname Hazırlamadan Önce

• Malvarlığı Envanteri: Tüm taşınır ve taşınmaz mallarınızın listesini çıkarın.
• Borç Durumu: Mevcut borçlarınızı değerlendirin.
• Mirasçı Listesi: Yasal mirasçılarınızı ve paylarını belirleyin.
• Saklı Pay Hesabı: Tasarruf nisabınızı hesaplayın.

Avukat Desteği

Karmaşık malvarlığı, yurt dışı bağlantılar veya aile içi anlaşmazlık riski varsa mutlaka bir miras hukuku uzmanına danışın. Hatalı vasiyetname uzun ve pahalı davalara yol açabilir.

Düzenli Güncelleme

Vasiyetnamenizi düzenli olarak gözden geçirin. Özellikle:

• Evlilik veya boşanma sonrası
• Çocuk doğumu veya evlatlık edinme sonrası
• Önemli malvarlığı değişikliklerinde
• Mirasçılardan birinin vefatı halinde

XV. Sık Sorulan Sorular

Vasiyetname yapmak için avukat gerekli mi?

Hayır, el yazılı vasiyetname avukatsız yapılabilir. Ancak resmi vasiyetname noterde düzenlenir. Avukat desteği, hukuki hataları önlemek ve saklı pay ihlalinden kaçınmak için tavsiye edilir.

Vasiyetname ne zaman geçerli olur?

Vasiyetname, mirasbırakanın ölümüyle birlikte geçerlilik kazanır. Sağlığında istediği zaman değiştirilebilir veya iptal edilebilir. Ölümden sonra Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından açılır ve mirasçılara tebliğ edilir.

Çocuklarımı mirastan men edebilir miyim?

Kısmen evet. Saklı pay dışındaki kısım için serbestçe tasarruf edebilirsiniz. Ancak çocukların saklı paylarına (yasal payın yarısı) dokunamazsınız. Tam men için "ıskat" (mirasçılıktan çıkarma) gerekir ki bu çok ağır şartlara bağlıdır.

Vasiyetname video ile yapılabilir mi?

Hayır, Türk hukukunda videolu vasiyetname geçerli değildir. Sadece resmi, el yazılı ve sözlü vasiyetname türleri kabul edilir. Ancak video, mirasbırakanın ayırt etme gücünü ispatlamak için delil olarak kullanılabilir.

Vasiyetnamem kaybolursa ne olur?

Vasiyetnamenin aslı kaybolursa, içeriğinin kanıtlanması çok zorlaşır. Bu nedenle resmi vasiyetname noterde saklanmalı veya güvenli bir yerde muhafaza edilmelidir. Fotokopi tek başına geçerli değildir.

Vasiyetnameye itiraz edilebilir mi?

Evet, mirasçılar vasiyetnamenin iptali davası açabilir. İptal sebepleri: ehliyetsizlik, şekil eksikliği, irade bozuklukları (hata, hile, korkutma) ve hukuka/ahlaka aykırılıktır. Dava 1 yıl içinde açılmalıdır.

XVI. Pratik Örnekler

Örnek 1: Saklı Pay Hesabı

Ahmet Bey'in 3 çocuğu ve eşi var. Toplam malvarlığı 1.200.000 TL. Yasal miras payları: eş 1/4 (300.000 TL), her çocuk 1/4 (300.000 TL). Saklı paylar: eş 300.000 TL (tamamı), her çocuk 150.000 TL (yarısı). Tasarruf edilebilir kısım: 1.200.000 - (300.000 + 450.000) = 450.000 TL.

Örnek 2: El Yazılı Vasiyetname

Fatma Hanım, kendi el yazısıyla vasiyetname yazdı: "Tüm malvarlığımı oğlum Ali'ye bırakıyorum. 15.01.2026, Ankara. Fatma Yılmaz." Bu vasiyetname geçerlidir. Ancak kız kardeşi Ayşe saklı pay davası açamaz çünkü kardeş saklı paylı mirasçı değildir.

Örnek 3: Mirasçılıktan Çıkarma

Mehmet Bey, oğlu tarafından ağır şekilde dövüldü. Vasiyetnamesinde "Oğlum Kemal'i mirasımdan ıskat ediyorum, sebebi bana karşı işlediği ağır suçtur" yazdı. Bu ıskat geçerlidir. Kemal'in miras payı kardeşlerine geçer. Ancak sebep belirtilmeseydi ıskat geçersiz sayılırdı.