MİRAS HUKUKU

Mirasın Reddi 2026: Gerçek Ret, Hükmen Ret ve Süreç Rehberi

Giriş: Külli Halefiyet İlkesi ve Mirasın Reddinin Önemi

Türk Medeni Kanunu'nun miras hukukuna ilişkin sistematiği, Roma hukukundan tevarüs eden "külli halefiyet" (universal succession) ilkesi üzerine inşa edilmiştir. TMK m. 599 uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile birlikte mirası kendiliğinden (ipso jure) kazanırlar. Külli halefiyetin en ağır sonucu, terekenin sadece aktif malvarlığı değerlerinin değil, aynı zamanda borçların da mirasçılara intikal etmesidir. Mirasçılar, bu borçlardan kendi şahsi malvarlıklarıyla da sınırsız ve müteselsil olarak sorumlu hale gelirler.

Hukuk düzeni, bu katı sorumluluk rejimini dengelemek amacıyla "Mirasın Reddi" kurumunu düzenlemiştir. Mirasın reddi sayesinde mirasçı, mirasbırakanın ölümü anından itibaren mirasçı olmamış sayılır ve tereke borçlarından dolayı şahsi malvarlığı ile sorumlu tutulmaktan kurtulur.

I. Mirasın Gerçek Reddi (TMK m. 605/1)

Mirasın gerçek reddi, mirasçıların kanunda öngörülen hak düşürücü süreler içerisinde yetkili mahkemeye başvurarak, mirası kabul etmediklerini kayıtsız ve şartsız olarak beyan etmeleridir. Bu ret türü, terekenin borca batık olup olmadığına bakılmaksızın kullanılabilen mutlak bir haktır.

1.1. Üç Aylık Hak Düşürücü Süre

Kanun koyucu, mirasın reddini 3 aylık hak düşürücü süreye tabi tutmuştur (TMK m. 606). Bu süre hakim tarafından resen dikkate alınır ve sürenin geçirilmesi hakkın kaybına yol açar.

• Yasal Mirasçılar İçin: Üç aylık süre, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren başlar.
• Atanmış Mirasçılar İçin: Vasiyetnamenin kendilerine resmen bildirildiği tarihten itibaren başlar.

1.2. Başvuru Usulü

Mirasın gerçek reddi, mirasın açıldığı yerin (mirasbırakanın son yerleşim yeri) Sulh Hukuk Mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleştirilir. Yetkili mahkeme kesin yetkilidir.

Kayıtsız ve Şartsız Beyan: TMK m. 609 uyarınca ret beyanının "kayıtsız ve şartsız" olması zorunludur. "Borçları reddediyorum ama malları kabul ediyorum" gibi şarta bağlı beyanlar geçersizdir.

1.3. Ret Süresinin Uzatılması (TMK m. 615)

"Önemli sebeplerin varlığı halinde" Sulh Hakimi, mirasçılara tanınmış olan ret süresini uzatabilir: ağır hastalık, yurt dışında bulunma, terekenin karmaşık yapısı gibi haller haklı gerekçe sayılmaktadır.

II. Mirasın Hükmen Reddi (TMK m. 605/2)

Mirasın hükmen reddi, mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczinin açıkça belli olması halinde, mirasçıların irade beyanına gerek kalmaksızın mirası reddetmiş sayılmasıdır. Bu düzenleme, 3 aylık süreyi kaçıran mirasçılar için bir can simidi niteliğindedir.

2.1. Hükmen Reddin Şartları

1. Borca Batıklık: Terekenin pasifinin (borçlarının) aktifinden fazla olması ve bu durumun ölüm tarihi itibariyle mevcut olması.
2. Aczin Açıkça Belli Olması: Aciz vesikaları, iflas kararları veya zabıta araştırması ile tespit edilebilir.
3. Terekenin Benimsenmemiş Olması: Mirasçının tereke işlerine karışarak mirası "örtülü kabul" etmemiş olması şarttır.

2.2. Görevli Mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi

6100 sayılı HMK sonrası, mirasın hükmen reddi davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Bu kritik bir ayrımdır:

• Gerçek ret beyanı → Sulh Hukuk Mahkemesi (çekişmesiz yargı)
• Hükmen ret davası → Asliye Hukuk Mahkemesi (çekişmeli yargı)

III. Ret Hakkının Kaybı: Zımni Kabul

3.1. Sürenin Geçirilmesi

Üç aylık hak düşürücü sürenin sessizce geçirilmesi, mirasın "kayıtsız şartsız kabul edildiği" anlamına gelir. Ancak tereke borca batıksa, hükmen ret imkanı devam eder.

3.2. Tereke İşlerine Karışma

Mirasçı, terekenin olağan yönetimi dışında işler yaparsa mirası reddedemez (TMK m. 610/2). Yargıtay uygulamasına göre:

IV. Özel Durumlar

4.1. Ret Hakkının İntikali (TMK m. 608)

Bir mirasçı (A), asıl mirasbırakanın (X) mirasını reddetme süresi dolmadan vefat ederse, A'nın ret hakkı kendi mirasçılarına (B) geçer. Ancak B, A'nın mirasını reddederse, X'in mirasını reddetme hakkını da kaybeder.

4.2. Küçükler ve Kayyım Atanması

Velayet altındaki küçükler için mirasın reddi gerektiğinde, ebeveyn ile çocuk arasında menfaat çatışması varsa, TMK m. 426 uyarınca temsil kayyımı atanması zorunludur.

4.3. Alacaklıların Korunması: Reddin İptali (TMK m. 617)

Borca batık bir mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklılar ret tarihinden itibaren 6 ay içinde reddin iptalini dava edebilir.

V. Mirasın Reddinin Hukuki Sonuçları

5.1. Birinin Reddi

Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse, onun payı miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi diğer hak sahiplerine (varsa altsoyuna) geçer (TMK m. 611).

5.2. Tüm Mirasçıların Reddi (TMK m. 612)

En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse, miras alt soya (torunlara) geçmez. Tereke, Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından iflas hükümlerine göre tasfiye edilir.

Önemli Ayrım: Sadece bir çocuk reddederse payı torununa geçer. Ancak tüm çocuklar reddederse paylar torunlara geçmez, miras tasfiye edilir.

VI. Gerekli Belgeler ve Dilekçe

1. Reddi Miras Dilekçesi: "Kayıtsız ve şartsız" ibaresinin yer aldığı imzalı dilekçe
2. Veraset İlamı: Mirasçılık sıfatını ispatlayan belge
3. Nüfus Kayıt Örneği: Mirasbırakanın ölümünü tevsik eden belge
4. Hükmen Ret İçin: Aciz vesikası, icra dosya numaraları, malvarlığı sorgu sonuçları

VII. Sonuç

Mirasın reddi kurumu, bireyin ekonomik özgürlüğünü öngörülemeyen borç yüklerine karşı koruyan en önemli güvencelerden biridir. Üç aylık sürenin kaçırılması her zaman bir son değildir; terekenin borca batık olduğu durumlarda "hükmen ret" imkanı süresiz bir savunma aracı olarak varlığını korumaktadır.

Ancak en büyük hata "sahiplenme" eylemlerinde yapılmaktadır. İyi niyetle yapılan bir araç satışı veya bankadan para çekme işlemi, borca batık bir terekenin tüm borçlarının mirasçının üzerine yıkılmasına neden olabilmektedir.

VIII. Sık Sorulan Sorular

Mirasın reddi için avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır, mirasın reddini bizzat dilekçe ile Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvurarak kendiniz yapabilirsiniz. Ancak hükmen ret davası açılacaksa, borca batıklığın ispatı ve delil sunumu gibi teknik konularda avukat desteği önerilir.

3 aylık süre geçtikten sonra miras reddedilebilir mi?

Gerçek ret için 3 aylık süre kesindir ve geçirilmesi halinde kullanılamaz. Ancak tereke borca batıksa, süre geçtikten sonra bile "hükmen ret" davası ile miras reddedilebilir. Hükmen ret davasında herhangi bir süre sınırlaması yoktur.

Babanın borçları evlatlara geçer mi?

Evet, miras yoluyla borçlar da mirasçılara geçer. Mirasçılar, terekedeki borçlardan kendi şahsi malvarlıklarıyla da sınırsız ve müteselsil olarak sorumlu olurlar. Bu sorumluluğu bertaraf etmenin tek yolu mirasın reddidir.

Emekli maaşı miras yoluyla borçların ödenmesinde kullanılır mı?

Miras reddi yapılmazsa, alacaklılar mirasçının tüm malvarlığına başvurabilir. Ancak emekli maaşının bir kısmı haczedilemez niteliktedir. Yine de en güvenli yol, borca batık mirasın reddedilmesidir.

Miras reddi SGK borçlarını da kapsar mı?

Evet, SGK borçları da tereke borçları kapsamındadır. Miras reddi yapılırsa, mirasbırakanın SGK borçları da mirasçıya intikal etmez.

Kardeşler ayrı ayrı miras reddi yapabilir mi?

Evet, her mirasçı ayrı ayrı mirasın reddi beyanında bulunabilir. Bir mirasçının reddi diğerlerini bağlamaz. Her mirasçı kendi adına 3 aylık süre içinde başvuru yapmalıdır.

Reddi miras yapan kişi cenaze masraflarını ödeyebilir mi?

Evet, cenaze masraflarının ödenmesi tereke işlerine karışma sayılmaz ve mirası zımni kabul anlamına gelmez. Yargıtay kararlarına göre bu insani bir gereklilik olarak kabul edilmektedir.

Miras reddi kısmi olarak yapılabilir mi?

Hayır, miras reddi kayıtsız ve şartsız olmalıdır. "Sadece borçları reddediyorum" veya "Belli malları kabul ediyorum" şeklinde kısmi ret geçerli değildir.

IX. Yargıtay Kararları

Zımni Kabul - Araç Satışı

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, mirasçının mirasbırakana ait aracı satmasını tereke işlerine karışma olarak değerlendirmiş ve mirasın zımni kabul edildiğine hükmetmiştir. Satış bedeli terekenin korunması amacıyla bankada saklanmış olsa bile bu sonuç değişmemektedir.

Hükmen Ret - Borca Batıklık İspatı

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararına göre, hükmen ret davasında davacı (mirasçı), terekenin borca batık olduğunu ispat etmekle yükümlüdür. İcra dosyaları, banka kayıtları, tapu kayıtları ve SGK sorguları delil olarak sunulabilir.

Ölüm Aylığı Almak

Yargıtay içtihadına göre, SGK'dan dul/yetim aylığı (ölüm aylığı) almak mirasın kabul edildiği anlamına gelmez. Bu ödeme kişisel bir hak olup terekeden bağımsızdır.

Veraset İlamı Çıkarmak

Sadece veraset ilamı çıkarmak da mirasın kabulü anlamına gelmez. Veraset ilamı mirasçılık sıfatını tespit eden bir belgedir ve mirasın reddi hakkını ortadan kaldırmaz.

X. Süre Hesabı ve Pratik Örnekler

3 Aylık Sürenin Hesaplanması

• Başlangıç: Mirasbırakanın ölümünü öğrenme tarihi (yasal mirasçılar için).
• Atanmış Mirasçı: Vasiyetnamenin resmi bildirim tarihi.
• Tatil Günleri: Sürenin son günü tatile denk gelirse ilk iş günü mesai bitimine kadar uzar.
• Örnek: Ölümü 1 Ocak 2026'da öğrendiyseniz, son başvuru tarihi 1 Nisan 2026'dır.

Dilekçe Örneği

Mirasın reddi dilekçesinde bulunması gereken unsurlar:

• Mahkemenin adı (yakın Sulh Hukuk Mahkemesi)
• Başvurucunun adı, soyadı, TC kimlik numarası
• Mirasbırakanın adı, ölüm tarihi ve son ikametgah adresi
• "Mirası kayıtsız ve şartsız reddediyorum" ibaresi
• Tarih ve imza

XI. Hükmen Ret Dava Süreci

Dava Açılışı

1. Görevli Mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi
2. Yetkili Mahkeme: Mirasbırakanın son yerleşim yeri
3. Davalı: Tereke alacaklıları veya Hazine
4. Harç: Maktu harç

Deliller

• İcra Dosyaları: Mirasbırakan aleyhine açılmış icra takipleri
• Banka Kayıtları: Mirasbırakanın hesap hareketleri ve borç durumu
• Tapu Kayıtları: Mirasbırakana ait taşınmaz sorgusu
• SGK Kayıtları: Prim borçları varsa
• Vergi Dairesi: Vergi borçları

Dava Süresi

Hükmen ret davası genellikle 6-12 ay sürer. Bilirkişi incelemesi gerekebilir. Karara itiraz (istinaf) süresi 2 haftadır.

XII. Özel Haller ve İstisnalar

Yurt Dışında Yaşayan Mirasçılar

Yurt dışında yaşayan mirasçılar, Türk konsoloslukları aracılığıyla mirasın reddi beyanında bulunabilir. Ayrıca Türkiye'de avukat görevlendirerek de işlemleri takip ettirebilirler.

Vesayet Altındaki Kişiler

Vesayet altındaki kişiler adına mirasın reddi, vasinin başvurusu ve Sulh Hukuk Mahkemesi'nin izni ile yapılabilir. Mahkeme, mirasın reddinin vesayet altındaki kişinin yararına olup olmadığını değerlendirir.

Şirket Ortaklıkları

Limited şirket ortağının ölümü halinde, ortaklık payı mirasçılara geçer. Şirket borçları için ortaklık payı oranında sorumluluk doğabilir. Mirasın reddi bu sorumluluğu da ortadan kaldırır.

Tarım Arazileri

Tarım arazisi içeren tereke için özel kurallar geçerlidir. Arazilerin bölünmesini önlemek amacıyla TMK'da özgüleme kuralları yer almaktadır. Mirasın reddi, bu özel kurallardan bağımsız olarak yapılabilir.

XIII. Tereke Kavramı ve İçeriği

Terekenin Tanımı

Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı malvarlığının tamamıdır. Tereke hem aktif (taşınır mallar, taşınmazlar, alacaklar) hem de pasif (borçlar, yükümlülükler) değerleri kapsar.

Terekeye Dahil Olan Değerler

• Taşınmazlar: Evler, arsalar, tarlalar, dükkânlar
• Taşınırlar: Araçlar, altın, mücevher, ev eşyaları
• Alacaklar: Banka hesapları, yatırımlar, kira alacakları
• Şirket Payları: Limited şirket, anonim şirket payları
• Fikri Mülkiyet: Telif hakları, patentler, markalar

Terekeye Dahil Olmayan Değerler

• Kişiye Bağlı Haklar: Oturma hakkı, intifa hakkı (bazı istisnalarla)
• Ölüm Aylığı: SGK tarafından bağlanan dul/yetim aylığı
• Tazminat Hakları: Kişisel yaralanma tazminatları (tartışmalı)
• Emeklilik Birikimi: Bireysel emeklilik hesapları (vasiyet edilmedikçe)

XIV. Miras Payları ve Hesaplama

Yasal Miras Payları

TMK m. 495-501 arasında düzenlenen yasal miras payları şu şekildedir:

Birinci Zümre: Altsoy

Mirasbırakanın çocukları ve torunları birinci zümreyi oluşturur. Çocuklar eşit paya sahiptir. Mirasbırakandan önce ölen çocuğun payı, onun alt soyuna (torunlara) geçer.

İkinci Zümre: Ana-Baba ve Kardeşler

Altsoy yoksa miras ana ve babaya geçer. Ana ve baba da yoksa kardeşlere ve onların alt soyuna intikal eder.

Üçüncü Zümre: Büyükanne-Büyükbaba

İkinci zümre yoksa miras üçüncü zümreye (büyükanne ve büyükbabaya) geçer.

Sağ Kalan Eşin Payı

• Altsoy İle: Eş 1/4 pay alır, kalan 3/4 altsoya kalır.
• Ana-Baba İle: Eş 1/2 pay alır, kalan 1/2 ana-babaya kalır.
• Büyükanne-Büyükbaba İle: Eş 3/4 pay alır, kalan 1/4 onlara kalır.
• Hiç Mirasçı Yoksa: Eş tüm mirası alır.

XV. 2026 Yılı Güncellemeleri

Harç ve Masraflar

2026 yılında mirasın reddi için ödenmesi gereken harç ve masraflar:

• Başvuru Harcı: Sulh Hukuk Mahkemesi başvuru harcı (güncel tutar)
• Vekaletname: Avukat aracılığıyla yapılacaksa vekaletname tutarı
• Tebligat: Alacaklılara yapılacak tebligat masrafları

Yargıtay Güncel İçtihatları

2026 ve 2026 yıllarında Yargıtay'ın mirasın reddi konusundaki güncel kararları:

• Kripto Para: Mirasbırakanın kripto para varlıkları terekeye dahildir ve mirasın reddinde dikkate alınır.
• Sosyal Medya Hesapları: Ticari değeri olan sosyal medya hesapları tereket unsuru olabilir.
• Dijital Varlıklar: NFT, domain isimleri gibi dijital varlıklar da terekeye dahildir.

XVI. Ek Sık Sorulan Sorular

Miras borcundan şahsi malvarlığım korunabilir mi?

Miras reddi yapılırsa evet. Reddetmezseniz veya örtülü kabul ederseniz, mirasbırakanın borçlarından tüm şahsi malvarlığınızla sorumlu olursunuz. Bu nedenle borca batık terekeyi mutlaka reddedin.

Miras reddi noter aracılığıyla yapılabilir mi?

Hayır, miras reddi beyanı sadece Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yapılabilir. Noter aracılığıyla yapılan beyanlar geçersizdir. Ancak hükmen ret davası Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açılır.

Yabancı ülkedeki miras için Türkiye'de ret yapılabilir mi?

Hayır, mirasın reddi mirasbırakanın son yerleşim yerinin bulunduğu ülke hukukuna tabidir. Yabancı ülkedeki miras için o ülkenin mahkemelerine başvurulmalıdır. Ancak Türkiye'deki malları için ayrıca Türk mahkemelerine başvurulabilir.

Miras reddi geri alınabilir mi?

Kural olarak hayır. Mirasın reddi kesin ve geri dönüşü olmayan bir işlemdir. Ancak yanılma, aldatma veya korkutma (irade sakatlıkları) varsa reddin iptali davası açılabilir.

Birden fazla mirasbırakandan gelen mirasları ayrı ayrı reddedebilir miyim?

Evet, her miras ayrı değerlendirilir. Örneğin babanızın mirasını kabul edip annenizin mirasını reddedebilirsiniz. Her biri için ayrı başvuru yapılmalıdır.

Miras reddi sicillere işlenir mi?

Mirasın reddi, tapu sicili ve ticaret siciline işlenmez. Ancak mahkeme kararı kesinleşince mirasçılık sıfatı sona erer. Alacaklılar bu durumu sorgulatabilir.

XVII. Önemli Uyarılar

Yapmamanız Gerekenler

• Banka Hesabından Para Çekmeyin: Mirasbırakanın hesabından tek kuruş bile çekmeyin.
• Araç Kullanmayın: Mirasbırakana ait aracı kullanmayın veya satmayın.
• Kira Toplamayın: Mirasbırakanın taşınmazlarından kira almayın.
• Borç Ödemesi Yapmayın: Mirasbırakanın borcunu kendi cebinizden ödemeyin.
• Eşya Satmayın: Terekedeki hiçbir eşyayı satmayın veya bağışlamayın.

Yapmanız Gerekenler

• Hemen Avukata Danışın: Özellikle borca batık tereke şüphesi varsa.
• Süreyi Takip Edin: 3 aylık süreyi kesinlikle kaçırmayın.
• Belgeleri Saklayın: Ölüm belgesi, veraset ilamı vs. saklayın.
• Diğer Mirasçılarla Koordine Olun: Tüm mirasçılar aynı anda ret yapabilir.

XVIII. Hukuki Masraflar ve Avukatlık Ücretleri

Gerçek Ret (Sulh Hukuk Mahkemesi)

• Mahkeme Harcı: 2026 yılı için güncel maktu harç
• Avukatlık Ücreti: AAÜT'ye göre veya serbestçe belirlenir
• Toplam Süre: Genellikle 1-2 hafta içinde sonuçlanır

Hükmen Ret (Asliye Hukuk Mahkemesi)

• Dava Harcı: Nispi harç uygulanabilir
• Bilirkişi Ücreti: Tereke tespiti için
• Avukatlık Ücreti: Dava süreci boyunca danışmanlık
• Toplam Süre: 6-12 ay arası sürebilir