AİLE VE KİŞİLER HUKUKU

Mal Rejimi ve Katılma Alacağı Davası: Boşanmada Mal Paylaşımı

Boşanma davası, evliliğin hukuki statüsünü sona erdirirken; 'Mal Rejimi Tasfiyesi' evlilik süresince elde edilen ekonomik değerlerin paylaşılmasını sağlar. 01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile yasal mal rejimi 'Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi' olmuştur. Bu rejime göre, evlilik birliği içinde (01.01.2002 sonrası) edinilen mallar, kimin üzerine kayıtlı olursa olsun, boşanma halinde yarı yarıya paylaşılır. Bu davaya 'Katılma Alacağı Davası' denir ve boşanma davasından ayrı bir dava olarak (veya boşanma kesinleştikten sonra) açılır.

1. Genel Bakış ve Hukuki Nitelik

2. 1. Edinilmiş Mal vs Kişisel Mal Ayrımı

Paylaşımın temel mantığı bu ayrımdır. a) Edinilmiş Mal (Paylaşılır): Evlilik süresince çalışılarak kazanılan parayla alınan ev, araba, bankadaki birikim, kıdem tazminatı, SGK ödemeleri. b) Kişisel Mal (Paylaşılmaz): Evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras yoluyla kalan mallar, bağış yoluyla gelen mallar, piyango ikramiyesi (tartışmalı olsa da şans faktörü nedeniyle kişisel mal sayılabilir), manevi tazminat alacakları. Boşanmada sadece 'Edinilmiş Mallar' ikiye bölünür.

3. 2. Artık Değer Hesabı (Formül)

Mahkeme şu formülü uygular: (Aktif Mallar + Eklenecek Değerler) - (Borçlar) = ARTIK DEĞER. Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı (%50) oranında nakit alacak hakkına sahiptir. Bu bir ayni hak (tapu iptali) değil, şahsi hak (para alacağı) davasıdır. Yani mahkeme 'Evin yarısını kadına ver' demez, 'Evin değerinin yarısını (para olarak) kadına öde' der. Ödenmezse evin haczedilip satılmasıyla tahsil edilir.

4. 3. Eklenecek Değerler (Mal Kaçırma Halleri)

Eşlerden biri, boşanma davası açılmadan önceki 1 yıl içinde diğer eşin rızası olmadan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar yapmışsa (Örn: Arabayı kardeşine hediye etmesi) veya mal rejimini azaltmak kastıyla devirler yapmışsa (Örn: Evi muvazaalı satması); bu mallar sanki hiç satılmamış gibi hesaplamaya dahil edilir (TMK m. 229). Buna 'Eklenecek Değer' denir.

5. 4. Değer Artış Payı Alacağı

Eğer bir eş, diğer eşin mal edinmesine veya malının iyileştirilmesine 'kendi kişisel malından' katkıda bulunmuşsa (Örn: Kadın, babasından miras kalan parayı kocasına verip ev almasını sağlamışsa), bu katkıyı geri ister. Buna 'Değer Artış Payı' denir. Bu alacak, paylaşım oranına (%50) tabi değildir; katkı oranında güncel değer üzerinden geri alınır.

6. 5. Zamanaşımı ve Bekletici Mesele

Mal rejimi davası, boşanma kararı kesinleştikten sonra 10 yıl içinde açılabilir. Ancak dava boşanma ile birlikte açılmışsa, mahkeme mal rejimini görmek için boşanma davasının kesinleşmesini bekler (Bekletici Mesele). Boşanma reddedilirse, mal rejimi davası da reddedilir.

7. 6. Şirket Hisseleri ve Ticari Kazançlar

Eşlerden birinin üzerine kayıtlı bir şirket varsa, şirketin 2002 sonrası elde ettiği kar payları ve büyüme değerleri de edinilmiş mal sayılır. Ancak şirketin kuruluş sermayesi kişisel mal ise, sadece kar payı üzerinden hesaplama yapılır. Şirketin malvarlığı doğrudan bölünmez, hisse değeri üzerinden 'Katılma Alacağı' hesaplanır. Bilirkişi incelemesi, şirket bilançoları üzerinden yapılır.

8. 7. Zina veya Hayata Kast Nedeniyle Payın Azaltılması

Boşanma davası 'Zina' (TMK 161) veya 'Hayata Kast' (TMK 162) nedeniyle açılmış ve kabul edilmişse; hakim, kusurlu eşin artık değerdeki payını azaltabilir veya tamamen kaldırabilir (TMK m. 236/2). Bu, mal rejiminin en önemli istisnasıdır. Genel boşanma sebeplerinde (şiddetli geçimsizlik) kusur oranı mal paylaşımını etkilemez, ancak zina ve hayata kastta etkiler.

9. 8. Krediyle Alınan Evin Paylaşımı (Örnek Hesap)

En sık karşılaşılan durumdur. Hesaplama şöyle yapılır: Evin boşanma tarihindeki değeri 5.000.000 TL olsun. Ev alınırken kullanılan kredi borcunun henüz ödenmemiş kısmı 1.000.000 TL ise, bu borç düşülür. Kalan 4.000.000 TL 'Artık Değer'dir. Davacı eşin hakkı bunun yarısı olan 2.000.000 TL'dir. Eğer kredi ödemeleri evlilik öncesi başlamışsa 'Oranlama (Denkleştirme)' yapılır.

10. 9. Dilekçede Talep Konusu Nasıl Yazılmalı?

Mal rejimi davası 'Belirsiz Alacak Davası' olarak açılmalıdır. Çünkü dava başında evin tam değerini ve bilirkişi hesabını bilmek imkansızdır. Harca esas değer olarak sembolik (Örn: 10.000 TL) gösterilip, 'Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla' denilmelidir. Bilirkişi raporundan sonra 'Talep Artırım Dilekçesi' (Islah) verilerek tam harç tamamlanmalıdır.

11. 10. İhtiyati Tedbir İsteme Zorunluluğu

Dava açılır açılmaz, davalı eşin malları kaçırmasını önlemek için mahkemeden 'İhtiyati Tedbir (Satılamaz şerhi)' istenmelidir. Mahkemeler genellikle %10-15 teminat karşılığında veya teminatsız olarak tapuya şerh koyar. Bu şerh konulmazsa ve eş evi satarsa, davayı kazansanız bile tahsilat yapamayabilirsiniz (Bu durumda Tasarrufun İptali davası açmanız gerekir).

İlgili Mevzuat ve Yasal Dayanaklar

Yargıtay'ın Mal Rejimi ve Katılma Alacağı Davası Konusundaki Yerleşik İçtihatları ve İnceleme Kriterleri

Yüksek Yargı makamı olan Yargıtay, Mal Rejimi ve Katılma Alacağı Davası davalarında yerel mahkeme kararlarını denetlerken belirli standartlar ve ispat şartları aramaktadır. Hukuk güvenliği ilkesi gereği, içtihat birliği sağlanması amacıyla verilen emsal kararlar, davanın seyri açısından hayati önem taşır. Özellikle son yıllarda Dairelerin birleşmesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla birlikte Mal Rejimi ve Katılma Alacağı Davası alanında yeni kriterler benimsenmiştir.

1. Delillerin Değerlendirilmesi ve İspat Yükü

Yargıtay, Mal Rejimi ve Katılma Alacağı Davası uyuşmazlıklarında ispat yükünün hangi tarafta olduğu konusunda kesin kurallar koymuştur. MK m. 6 gereği, herkes iddiasını ispatla mükelleftir. Ancak hayatın olağan akışına aykırı durumlar söz konusu olduğunda, ispat yükü yer değiştirebilir. Yargıtay, özellikle yazılı delil başlangıcı, tanık beyanlarının tutarlılığı ve resmi kayıtların aksinin ancak yine aynı güçte belgelerle ispatlanabileceği (senede karşı senetle ispat) ilkesine sıkı sıkıya bağlıdır.

2. Usul Ekonomisi ve Hak Düşürücü Süreler

Dava şartları açısından yapılan incelemede, hak düşürücü süreler ve zamanaşımı süreleri Yargıtay tarafından re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır. Taraflar ileri sürmese bile hakim, davanın süresinde açılıp açılmadığını kontrol etmek zorundadır. Mal Rejimi ve Katılma Alacağı Davası davalarında sürelerin kaçırılması, hakkın özünü ortadan kaldırmasa da dava hakkını sona erdirdiği için usulden ret kararı verilmesine neden olur.

3. Hakkaniyet ve Takdir Yetkisi

Hakim, kanunu uygularken takdir yetkisine sahiptir ancak bu yetki sınırsız değildir. Yargıtay bozma kararlarında sıklıkla "Hakkaniyet İlkesi"ne atıf yapar. Somut olayın özellikleri, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, olayın meydana geliş şekli ve kusur oranları dikkate alınarak, adalete en uygun hükmün kurulması gerekir. Basmakalıp gerekçelerle verilen kararlar, Yargıtay denetiminden geçemez.

Detaylı Hukuki İnceleme

Boşanma davalarının en karmaşık ve mali boyutu en yüksek olan kısmı, mal paylaşımı yani "Mal Rejimi Tasfiyesi"dir. Türkiye'de 01.01.2002 tarihinden itibaren yasal mal rejimi "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi"dir.

1. Edinilmiş Mal Nedir?

Evlilik birliği süresince, tarafların çalışarak, emek vererek edindikleri mallardır (TMK 219). Boşanma halinde yarı yarıya paylaşılır.

• Maaş ve ücret gelirleri
• SGK ödemeleri, kıdem tazminatı
• Kişisel malların gelirleri (Örn: Miras kalan evin kirası)
• Edinilmiş malların yerine geçen değerler

2. Kişisel Mal Nedir? (Paylaşılamaz)

Kanun gereği paylaşıma dahil edilmeyen, eşin sadece kendisine ait olan mallardır.

• Evlenmeden önce sahip olunan mallar
• Evlilik sürerken miras yoluyla kalan mallar
• Manevi tazminat alacakları
• Kişisel kullanıma yarayan eşyalar (Kıyafet, saat, makyaj malzemesi)

3. Katılma Alacağı Hesaplaması

Basit formül şöyledir: (Mevcut Mallar + Eklenecek Değerler) - (Borçlar) = Artık Değer

Her eşin artık değer üzerindeki hakkı %50'dir. Yani, evlilikte alınan bir evin tapusu kocanın üzerine olsa bile, kadın boşanmada değerinin yarısını "Katılma Alacağı" olarak nakit talep eder. Tapu iptali ve tescil çok istisnai hallerde istenir, kural olarak alacak davasıdır.

4. Değer Artış Payı Alacağı

Eşlerden biri, diğerinin mal edinmesine veya malının iyileştirilmesine (tadilat vb.) kendi kişisel malından (örn: babasından gelen parayla) katkıda bulunmuşsa, bu katkıyı faiziyle değil, malın güncel değeri üzerinden oranlayarak geri ister.

5. Zamanaşımı

Mal rejimi davası, boşanma kararı kesinleştikten sonra 10 yıl içinde açılabilir. Ancak Yargıtay, boşanma davası devam ederken mal rejimi davası açılmasını, davanın boşanmanın sonucunu beklemesi (bekletici mesele yapılması) şartıyla kabul etmektedir.

Mal Rejimi ve Katılma Alacağı Davası Dava Dilekçesi Hazırlama Rehberi

Sunulması Gereken Özel Deliller

Bu davada iddianızı ispatlamak için şu delilleri mutlaka dilekçenize eklemelisiniz:

• Tapu kayıtları
• Banka hesap dökümleri
• Kredi ödeme planları

İlgili Hukuki Terimler

Edinilmiş Mal

Evlilik birliği içinde emek karşılığı (maaş vb.) alınan mallar.

Kişisel Mal

Miras kalan, evlenmeden önce alınan veya manevi tazminat gibi şahsi mallar.

Artık Değer

Eşin malvarlığından borçlar düşüldükten sonra kalan ve paylaşıma konu miktar.

Zina

Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hakim payı azaltabilir veya kaldırabilir.

Bu Konuda Sıkça Sorulanlar