İCRA VE İFLAS HUKUKU

Konkordato Süreci 2026: Şirket Kurtarma Mekanizması, Mühlet ve Alacaklı Hakları

Bölüm I: Konkordatonun Hukuki Niteliği, Tarihsel Gelişimi ve Amacı

1.1. Kavramsal Çerçeve ve Hukuki Nitelik

Konkordato, etimolojik kökeni itibarıyla "anlaşma" veya "uyuşma" anlamlarına gelmekle birlikte, icra ve iflas hukuku terminolojisinde; mali durumu bozulmuş ancak iyileşme ümidi bulunan bir borçlunun, alacaklılarının belirli bir çoğunluğu ile yaptığı ve yetkili ticaret mahkemesinin tasdiki ile hukuken bağlayıcılık kazanan, borçların yeniden yapılandırılmasına yönelik cebri bir anlaşma türüdür.

Konkordatonun hukuki niteliği doktrinde tartışmalı olmakla birlikte, ağırlıklı görüş bunun "usul hukuku işlemlerini de bünyesinde barındıran, mahkeme onayı ile hüküm ifade eden kendine özgü (sui generis) bir sözleşme" olduğu yönündedir. Bu kurumun karma yapısı, hem borçlar hukuku prensiplerinin (irade özerkliği, sözleşme serbestisi) hem de icra-iflas hukuku prensiplerinin (kamu düzeni, kolektif tasfiye, eşit işlem ilkesi) bir arada uygulanmasını zorunlu kılmaktadır.

Temel Amaç: Konkordato, iflasın aksine, borçlunun malvarlığının tasfiyesini değil, işletmenin bir bütün olarak korunmasını ve ekonomik faaliyetlerine devam etmesini hedefler. Bu yönüyle, modern iflas hukukunun "işletmenin kurtarılması" (rescue culture) ilkesinin Türk hukukundaki en somut tezahürüdür.

1.2. İflasın Ertelenmesinden Konkordatoya Geçiş

2018 yılında 7101 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle, Türk hukukunda uzun yıllar uygulanan "İflasın Ertelenmesi" kurumu yürürlükten kaldırılmış ve yerine revize edilmiş konkordato hükümleri getirilmiştir. Bu değişikliğin temelinde yatan ekonomik ve hukuki gerekçeler:

1. Süreç Hızı ve Etkinlik: İflasın ertelenmesi davalarının yıllarca sürmesi (uygulamada 5-7 yıla kadar uzaması), alacaklıların haklarına kavuşmasını engelliyor ve "zombi şirketlerin" piyasada varlığını sürdürmesine neden oluyordu. Konkordato ise azami 23 aylık (belirli istisnalar hariç) kesin bir takvim öngörerek süreci hızlandırmıştır.
2. Alacaklı İradesi: İflasın ertelenmesinde alacaklıların rızası aranmazken, mahkeme bilirkişi raporlarına dayanarak karar vermekteydi. Konkordatoda ise alacaklıların nitelikli çoğunluğunun onayı kurucu bir unsur haline getirilmiştir.
3. Kapsam Genişliği: İflas erteleme sadece sermaye şirketleri ve kooperatifler için mümkünken, konkordato şahıs işletmeleri ve gerçek kişiler (tacir olmayanlar dahil) için de uygulanabilir hale getirilmiştir.

1.3. Konkordatonun Türleri

1.3.1. Adi Konkordato (İflas Dışı Konkordato)

En yaygın uygulama alanı bulan bu tür, henüz iflas etmemiş borçlunun, iflası önlemek amacıyla başvurduğu yoldur. Borçlu, borçlarının belirli bir miktarından vazgeçilmesini (tenzilat konkordatosu), borçların vadesinin uzatılmasını (vade konkordatosu) veya her ikisini birden (karma konkordato) talep edebilir.

1.3.2. İflas İçi Konkordato

İflas kararı verildikten sonra, iflas tasfiyesi devam ederken borçlunun teklif ettiği konkordato türüdür. Eğer bu teklif kabul edilir ve mahkemece tasdik edilirse, iflas idaresi malları borçluya iade eder ve borçlu ticari hayatına dönebilir. Bu, "iflastan dönüş" imkanı sağlayan istisnai bir mekanizmadır.

1.3.3. Malvarlığının Terki Suretiyle Konkordato

İİK m. 309 ve devamında düzenlenen bu kurumda borçlu, malvarlığının tamamını veya bir kısmını alacaklılara devreder. Alacaklılar, bu malları paraya çevirmek ve bedelini paylaşmak üzere yetkili kılınır.

Bölüm II: Konkordato Başvuru Süreci, Şartlar ve Hazırlık

2.1. Başvuru Hakkı ve Yetkili Mahkeme

İİK m. 285 uyarınca, borçlarını vadesi geldiği halde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan her borçlu konkordato talep edebilir. Ayrıca, iflas talebinde bulunabilecek her alacaklı da gerekçeli bir dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir.

• Görevli Mahkeme: Asliye Ticaret Mahkemesi'dir.
• Yetkili Mahkeme (İflasa tabi borçlular için): İşlem merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir.
• Yetkili Mahkeme (İflasa tabi olmayan borçlular için): Yerleşim yeri (ikametgah) mahkemesidir.

2.2. Başvuru İçin Gerekli Belgeler (İİK m. 286)

2.2.1. Konkordato Ön Projesi (Ön Teklif)

Başvurunun omurgasıdır. Borçlunun borçlarını hangi oranda veya vadede ödeyeceğini, alacaklıların alacaklarından ne oranda feragat etmesini istediğini, borçlunun malvarlığını satıp satmayacağını, sermaye artırımı veya kredi kullanımı gibi finansman kaynaklarını detaylandıran plandır.

2.2.2. Finansal Tablolar ve Belgeler

• Bilanço, Gelir Tablosu, Nakit Akım Tablosu: Başvuru tarihinden en fazla 45 gün öncesine ait olmalıdır.
• İşletmenin Devamlılığı Esasına Göre Hazırlanan Ara Bilanço: Borçlunun faaliyetine devam etmesi halindeki varlık değerlerini gösterir.
• Aktiflerin Muhtemel Satış Fiyatları Üzerinden Hazırlanan Ara Bilanço: İşletmenin tasfiyesi halinde varlıkların ne kadar edeceğini gösterir (Tasfiye Bilançosu).
• Ticari Defterlerin Açılış ve Kapanış Tasdikleri: E-defter beratları dahil.

2.2.3. Karşılaştırmalı Tablo

Alacaklıların konkordato tasdik edilirse ellerine geçecek miktar ile borçlunun iflası halinde ellerine geçecek muhtemel miktarı karşılaştıran tablodur. İİK m. 286/1-e uyarınca sunulan bu tablo, alacaklıları ikna etmek için kullanılan en güçlü enstrümandır.

2.2.4. Makul Güvence Raporu (Bağımsız Denetim Raporu)

Küçük işletmeler hariç olmak üzere, konkordato ön projesinde yer alan teklifin gerçekleşmesinin kuvvetle muhtemel olduğunu gösteren, KGK tarafından yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşlarınca hazırlanan rapordur.

2.3. Gider Avansı ve Masraflar

Gider Kalemi	Açıklama	Tahmini Tutar
İflas Gideri Avansı	Olası bir iflas kararı durumunda tasfiye başlangıç giderleri için (İİK m. 160)	~15.000 - 20.000 TL
Tebligat Giderleri	Tüm alacaklılara yapılacak bildirimler için	Alacaklı sayısına göre değişir
Komiser Ücreti	Geçici mühlet (5 ay) için komiser başına hesaplanan ücret	~50.000 TL+
Bilirkişi Ücreti	Mali tabloların denetimi için atanan bilirkişi heyeti için	~10.000 - 30.000 TL
Toplam Avans	Başvuru anında hazır edilmesi gereken likit tutar	100.000 - 500.000 TL arası

Dikkat: Yeterli avansın yatırılmaması, talebin usulden reddine (HMK m. 114/1-g ve 115/2 kıyasen) sebep olur.

Bölüm III: Mahkeme Süreci: Geçici ve Kesin Mühlet

3.1. Geçici Mühlet (İİK m. 287)

Mahkeme, başvuru belgelerinin şeklen tam olduğunu tespit ettiğinde (içerik denetimine girmeden), derhal borçlu hakkında 3 aylık geçici mühlet kararı verir. Bu karar, borçluyu ani icra takiplerinden koruyan bir "kalkan" işlevi görür.

• Geçici Komiser Ataması: Mahkeme, geçici mühlet kararı ile birlikte, borçlunun malvarlığının muhafazası ve işlerin denetimi için bir geçici konkordato komiseri atar.
• Sürenin Uzatılması: Borçlunun veya geçici komiserin talebi üzerine, geçici mühlet en fazla 2 ay daha uzatılabilir. Böylece toplam geçici mühlet süresi azami 5 ay olabilir.
• Kanun Yolu Kapalı: Geçici mühlet kararına, sürenin uzatılmasına veya geçici komiser atanmasına karşı itiraz veya temyiz yolu kapalıdır.

3.2. Kesin Mühlet (İİK m. 289)

Geçici mühlet içinde yapılan incelemeler sonucunda, mahkeme konkordatonun başarıya ulaşma ihtimalinin var olduğunu tespit ederse, borçluya 1 yıllık kesin mühlet verir.

• Uzatma: Güçlük arz eden özel durumlarda, komiserin gerekçeli raporu ve talebi üzerine mahkeme, kesin mühleti 6 aya kadar uzatabilir.
• Toplam Süre: Konkordato süreci (Geçici + Kesin + Uzatmalar) toplamda 29 ayı bulabilir.

Yargıtay Yaklaşımı: Kesin mühlet verilmesindeki takdir yetkisi, komiser raporları ve somut verilerle sınırlıdır; keyfi bir ret veya kabul kararı verilemez. Eğer geçici mühlet sürecinde borçlunun mali durumu daha da kötüleşmişse veya projenin kaynakları hayali ise, kesin mühlet talebi reddedilir.

Bölüm IV: Konkordato Komiseri ve Alacaklılar Kurulu

4.1. Konkordato Komiseri: Görev, Yetki ve Sorumluluk

Komiser, ne borçlunun avukatı ne de alacaklıların temsilcisidir; mahkeme adına görev yapan, kamu görevlisi statüsünde bir denetim organıdır.

4.1.1. Görev ve Yetkileri (İİK m. 290)

1. Nezaret ve Denetim: Borçlunun günlük ticari işlemlerini (satış, tahsilat, ödeme) denetler. Borçlunun basiretli bir tacir gibi davranıp davranmadığını gözetir.
2. Raporlama: Mahkemeye, borçlunun mali durumu ve projenin gidişatı hakkında periyodik ara raporlar sunar.
3. İzin ve Onay: Borçlu, mühlet içinde işletmesinin faaliyetlerine devam edebilir; ancak bazı önemli işlemler (örn. yeni kredi alma, kefil olma, taşınmaz rehni verme) mahkemenin iznine ve komiserin görüşüne tabidir.
4. Alacaklılar Toplantısını Yönetme: Sürecin sonunda alacaklıları toplantıya çağırır, oylamayı yönetir ve sonuçları mahkemeye sunar.

4.1.2. Hukuki Sorumluluk

Komiser, görevini ifa ederken kusurlu eylemleriyle borçluya veya alacaklılara zarar verirse, TCK anlamında "kamu görevlisi" sayılarak zimmet, görevi kötüye kullanma gibi suçlardan yargılanabilir. Ayrıca, verdiği zararlardan dolayı hukuki tazminat sorumluluğu da bulunur.

4.2. Alacaklılar Kurulu

Kesin mühlet kararında mahkeme, gerekli görürse veya alacaklı sayısı/miktarı belirli bir sınırı aşıyorsa, alacaklıları temsilen bir kurul oluşturabilir.

• Fonksiyonu: Komiserin faaliyetlerine nezaret etmek, komiserin önerilerine görüş bildirmek ve gerektiğinde komiserin değiştirilmesini talep etmektir.
• Zorunluluk Durumu: Alacaklı sayısı 250'yi veya alacak miktarı 100 Milyon TL'yi aşan dosyalarda alacaklılar kurulunun oluşturulması zorunludur.

Bölüm V: Mühletin Alacaklılar, Borçlu ve Sözleşmeler Üzerindeki Etkileri

5.1. Takiplerin Durması ve Haciz Yasağı (İİK m. 294)

Mühlet kararı (geçici veya kesin) verildiği andan itibaren:

• Takip Yasağı: Borçlu aleyhine, 6183 sayılı Kanun'a göre yapılan takipler (vergi, SGK borçları) de dahil olmak üzere, hiçbir icra takibi yapılamaz.
• Takiplerin Durması: Evvelce başlamış olan takipler durur.
• İhtiyati Haciz ve Tedbirler: İhtiyati haciz kararları uygulanamaz, uygulanmışsa muhafaza işlemi yapılamaz.
• Zamanaşımı: Takiplerin durduğu süre boyunca, alacaklılar için zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez.

İstisna: İİK m. 206'nın 1. sırasında yer alan imtiyazlı alacaklar (işçi ücretleri, işçilik tazminatları, nafaka alacakları) için haciz yoluyla takip yapılabilir. Bu alacaklılar konkordato mühletinden etkilenmez.

5.2. Faizlerin Durumu

• Adi (Teminatsız) Alacaklar: Mühlet kararının verildiği tarihten itibaren, rehinle temin edilmemiş her türlü alacak için faiz işlemesi durur (İİK m. 294/3).
• Rehinli Alacaklar: Rehinle temin edilen alacaklar için faiz işlemeye devam eder.

5.3. Sözleşmelerin Akıbeti (İİK m. 296)

• Fesih Yasağı: Sözleşmelerde yer alan "borçlunun konkordatoya başvurması, acze düşmesi haklı fesih sebebidir" şeklindeki hükümler geçersizdir.
• Borçlunun Fesih Yetkisi: Borçlu, konkordato projesinin başarısını engelleyen "sürekli borç ilişkilerini" komiserin uygun görüşü ve mahkemenin onayı ile feshedebilir.
• İstisna (İş Sözleşmeleri): İşçilerle yapılan hizmet sözleşmeleri, İİK m. 296 kapsamında feshedilemez. İş Kanunu'nun işçi koruyan hükümleri saklıdır.

5.4. Rehinli Alacaklıların Durumu ve Satış Engeli

• Takip Hakkı: Rehinli alacaklılar, mühlet içinde rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatabilir.
• Satış ve Muhafaza Yasağı: Takip yapabilseler bile, mühlet içinde muhafaza tedbiri alamazlar ve rehinli malın satışını gerçekleştiremezler.
• Üçüncü Kişi Rehni: Eğer rehin, borçlu şirketin değil de üçüncü bir kişinin malı üzerine kurulmuşsa, bu rehinli malın satışı konkordato mühletinden etkilenmez.

Bölüm VI: Alacaklı Hakları, Toplantı ve Oylama

6.1. Alacak Bildirimi ve Kayıt

Mühlet kararının ilanından sonra, alacaklılar kanunda belirtilen süre içinde (ilan tarihinden itibaren 15 gün) alacaklarını dayanak belgeleriyle birlikte komiserliğe bildirmek zorundadır. Alacağını bildirmeyen alacaklılar, eğer borçlunun bilançosunda kayıtlı değillerse, konkordato projesinin müzakerelerine katılamaz ve oy kullanamazlar.

6.2. Alacaklılar Toplantısı ve Oylama Nisapları (İİK m. 302)

Konkordatonun kabul edilmiş sayılması için aşağıdaki iki çoğunluktan birinin sağlanması şarttır:

1. Seçenek A: Kaydedilmiş olan alacaklıların ve alacakların yarısını (%50 + %50) aşan çoğunluk.
2. Seçenek B: Kaydedilmiş olan alacaklıların dörtte birini (%25) ve alacakların üçte ikisini (%66,6) aşan çoğunluk.

6.3. Kimler Oy Kullanamaz?

• Rehinli Alacaklılar: Rehinle temin edilen alacak kısmı için oy kullanamazlar. Ancak, rehin kıymeti alacağı karşılamıyorsa, açık kalan kısım için oy kullanabilirler.
• Borçlunun Yakınları: Borçlunun eşi, çocuğu, annesi, babası gibi yakın hısımları ile borçlu şirketin hakim ortakları ve yöneticileri oylamaya katılamaz.
• Sonradan Devralınan Alacaklar: Konkordato mühletinden sonra alacağı devralan kişiler oy kullanamazlar.

Bölüm VII: Tasdik, Ret ve Sonuçları

7.1. Konkordatonun Tasdiki (İİK m. 305-306)

Alacaklılar toplantısında kabul edilen proje, Asliye Ticaret Mahkemesi'nin onayına sunulur.

Tasdik Şartları:

1. Nisap: Alacaklılar toplantısında gerekli çoğunluğun sağlanmış olması.
2. Orantılılık: Teklif edilen ödeme tutarının, borçlunun kaynakları ile orantılı olması.
3. Teminat: Mahkeme, projenin uygulanmasını garanti altına almak için gerekli gördüğü takdirde teminat isteyebilir.

Tasdikin Sonuçları:

• Bağlayıcılık: Konkordato, kabul etmeyenler ve toplantıya katılmayanlar da dahil olmak üzere, tüm adi alacaklılar için bağlayıcı hale gelir.
• Hacizlerin Kaldırılması: Tasdik kararı ile birlikte, mühlet kararından önce konulmuş ve henüz paraya çevrilmemiş hacizler hükümsüz kalır (İİK m. 308/b).

7.2. Konkordatonun Reddi ve İflas

Eğer proje alacaklılar tarafından kabul edilmezse veya mahkemece tasdik şartlarını taşımadığı gerekçesiyle reddedilirse, konkordato süreci başarısızlıkla sonuçlanır.

İflas Kararı: Mahkeme, konkordato talebini reddettiğinde, mühleti kaldırır. Eğer borçlu iflasa tabi şahıslardan ise ve "doğrudan doğruya iflas sebeplerinden biri" (örneğin borca batıklık) mevcutsa, mahkeme resen borçlunun iflasına karar verir.

Yargıtay'ın Güncel Yaklaşımı (2024): Yargıtay HGK, tasdik talebinin reddinin "otomatik iflas" anlamına gelmediğini vurgulamaktadır. İflas kararı verilmeden önce borçlunun borca batık olup olmadığının net olarak tespit edilmesi, şirket yetkililerinin dinlenmesi ve savunma haklarının kullandırılması zorunludur.

Bölüm VIII: Fesih ve Kanun Yolları

8.1. Konkordatonun Kısmen Feshi (İİK m. 308/e)

Konkordato tasdik edildikten sonra, borçlu taahhüt ettiği taksitleri ödemezse, alacağını alamayan alacaklı, mahkemeye başvurarak sadece kendisi hakkında konkordatonun feshini isteyebilir. Fesih kararı alan alacaklı, konkordato öncesindeki tam alacak miktarı üzerinden ve tüm faizleriyle birlikte derhal icra takibi yapma hakkını kazanır.

8.2. Konkordatonun Tamamen Feshi (İİK m. 308/f)

Borçlunun konkordato projesini sakatlamak amacıyla hileli davrandığı (örneğin mal kaçırdığı, gelirlerini gizlediği) sonradan anlaşılırsa, her alacaklı konkordatonun tamamen feshini isteyebilir. Mahkeme, hileli durumu tespit ederse konkordatoyu tamamen fesheder ve borçlunun iflasına karar verir.

8.3. Kanun Yolları (İstinaf ve Temyiz)

Konkordato hakkında verilen tasdik veya ret kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde Bölge Adliye Mahkemesi'ne (İstinaf) başvurulabilir. İstinaf mahkemesinin kararına karşı da yine 10 gün içinde Yargıtay'a (Temyiz) gidilebilir.

Konkordato Süreci Zaman Çizelgesi

Aşama	Süre / Dönem	İlgili İşlem
Başvuru	Başlangıç	Asliye Ticaret Mahkemesi'ne başvuru ve belgelerin sunumu
Geçici Mühlet	3 Ay (+2 Ay Uzatma)	Takiplerin durması, Geçici Komiser atanması, ön inceleme
Kesin Mühlet	1 Yıl (+6 Ay Uzatma)	Esas inceleme, alacaklılar toplantısı, komiser raporları
İlan ve Bildirim	Mühlet Kararı Sonrası	Alacaklıların alacaklarını bildirmesi (genelde 15 gün)
Toplantı	Kesin Mühlet Sonu	Alacaklılar toplantısı ve projenin oylanması
Tasdik Yargılaması	Oylama Sonrası	Mahkemenin dosyayı incelemesi, itirazların dinlenmesi ve karar
Toplam Süre	Azami ~23-29 Ay	Yargılama aşamaları dahil maksimum yasal süreç

Sonuç

Konkordato, Türk hukukunda "iflasın alternatifi" olmaktan öte, "ekonomik rehabilitasyonun" ana merkezi haline gelmiştir. Sürecin başarısı üç sacayağına dayanır:

1. Dürüst ve Şeffaf Borçlu: Gerçekçi bir proje ve tam bir mali şeffaflık.
2. Aktif ve Bilinçli Alacaklı: Haklarını takip eden, toplantılara katılan ve rasyonel karar veren alacaklı kitlesi.
3. Etkin Denetim: Nitelikli komiserler ve süreci sıkı tutan uzmanlaşmış mahkemeler.

Alacaklılar açısından sürecin en kritik noktası, alacak bildirimlerini süresinde yapmak, toplantılara katılmak ve özellikle rehinli alacaklar ile üçüncü kişi teminatlarını doğru yönetmektir. Borçlular içinse, konkordato bir "borçtan kaçış" yolu değil, "borcu yönetilebilir hale getirme" disiplinidir.

Sık Sorulan Sorular

Konkordato başvurusu ne kadar sürer?

Geçici mühlet (3-5 ay) + Kesin mühlet (12-18 ay) + Tasdik yargılaması ile birlikte toplam 23-29 ay sürebilir.

Konkordato sürecinde işçi alacakları ne olur?

İşçi alacakları imtiyazlıdır. Konkordato mühletinden etkilenmez ve işçiler haciz yoluyla takiplerini sürdürebilir.

Alacağımı bildirmezsem ne olur?

Bilançoda kayıtlı değilseniz, alacaklılar toplantısına katılamaz ve oy kullanamazsınız. Bu durumda konkordato projesi sizin onayınız olmadan da bağlayıcı hale gelebilir.

Konkordato reddedilirse borçlu ne yapar?

Borçlu iflasa tabi ise ve borca batıksa, mahkeme resen iflas kararı verebilir. Ancak Yargıtay, bu durumda da savunma haklarının kullandırılmasını zorunlu kılmaktadır.