İŞ VE SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU
Hizmet Tespit Davası: Sigortasız Çalıştırılanların Hak Mücadelesi 2026
Türkiye'de iş hayatının "kanayan yarası" kayıt dışı istihdamdır. Milyonlarca işçi, "Deneme süresindesin sigorta yapmayalım", "Emeklin var zaten gerek yok" veya "Maaşını elden verelim, sigortanı asgari ücretten gösterelim" denilerek mağdur edilmektedir. Bu durum sadece bugünkü sağlık hakkınızı değil, gelecekteki emeklilik hakkınızı ve alacağınız emekli maaşının miktarını da çalar.
İşte bu haksızlığa karşı hukuk sistemimiz Hizmet Tespit Davası (halk arasındaki adıyla Sigortasız Çalışma Davası) mekanizmasını getirmiştir. Bu dava, sıradan bir alacak davası değildir; kamu düzenine ilişkin, SGK'nın da taraf olduğu ve hakimin gerçeği re'sen (kendiliğinden) araştırdığı çok özel bir davadır.
1. Hizmet Tespit Davası Nedir? (Hukuki Nitelik)
Hizmet tespit davası, 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesine dayanan, işverenin SGK'ya hiç bildirmediği veya eksik bildirdiği (gün veya kazanç olarak) çalışmaların mahkeme kararıyla tespit edilip tescil ettirildiği davadır.
Bu davanın en önemli özelliği "Kamu Düzeni"ne ilişkin olmasıdır. Yani hakim, tarafların "Ben davamdan vazgeçtim" demesiyle bile davayı bitirmez. Çünkü sigortalılık hakkı, kişinin kendi iradesiyle bile vazgeçemeyeceği anayasal bir haktır. Dava açıldıktan sonra işverenle anlaşıp feragat etseniz bile, SGK davanın takibini sürdürür.
2. 5 Yıllık "Hak Düşürücü Süre" Tehlikesi
Örnek: 20 Mayıs 2020'de işten ayrıldınız. 5 yıllık süre, o yılın sonu olan 31.12.2020'de işlemeye başlar ve 31.12.2026'te sona erer. 01.01.2026'da dava açarsanız, %100 haklı olsanız dahi davanız reddedilir.
Sürenin İşlemediği İstisnai Durumlar
- Hizmet Tespiti Tutanağı: İşyerine gelen müfettişler çalışmanızı bir tutanakla tespit etmişse.
- Asgari İşçilik İncelemesi: İşyerinde ihale makamı veya SGK tarafından asgari işçilik incelemesi yapılmış ve eksiklik tespit edilmişse.
- İşe Giriş Bildirgesi: İşe girişiniz yapılmış ama primleriniz ödenmemişse (Bu durumda hizmet zaten bellidir, süre işlemez).
3. Sigortasız Çalışmanın İspatı ve Deliller
İş davalarında kural olarak "ispat yükü" iddia eden taraftadır. Yani işçi, çalıştığını ispat etmek zorundadır. Ancak bu bir kamu davası olduğu için hakim de delil toplar. En güçlü deliller şunlardır:
Belgesel Deliller (Yazılı Delil Başlangıcı)
- Resmi Belgeler: İşyeri giriş-çıkış kayıtları, görev kağıtları.
- Ödeme Belgeleri: Banka dekontları (Açıklama boş olsa bile düzenli ödemeler maaş sayılır), imzalı ücret pusulaları.
- Fotoğraflar: İşyerinde çekilmiş, tarih içeren fotoğraflar.
- Kargo/Posta Kayıtları: İşyerine gelen kargoyu teslim aldığınıza dair imzalı tutanaklar (Çok güçlü bir delildir).
4. Tanık Türleri: Bordro Tanığı vs Komşu Tanığı
Yargıtay, hizmet tespitinde tanık beyanına itibar eder ancak her tanığa değil. Tanıkları "Güvenilirlik Derecesine" göre sınıflandırır:
| TANIK TÜRÜ | GÜÇ DERECESİ | AÇIKLAMA |
|---|---|---|
| 1. BORDRO TANIĞI | ALTIN DEĞERİNDE | Sizin çalıştığınız dönemde, o işyerinde sigortalı görünen ve SGK kayıtlarında ismi olan kişi. Hakim "Bordro tanığı ne derse odur" ilkesine yakındır. |
| 2. KOMŞU İŞYERİ TANIĞI | GÜÇLÜ | Aynı sokakta veya handa dükkanı olan, işyerine sürekli girip çıkan komşu esnaf. Bordro tanığı yoksa bunlar dinlenir. |
| 3. AKRABA / ARKADAŞ | ZAYIF | Sizi ziyarete gelen arkadaş veya akraba. Yargıtay, bu tanıkların beyanlarını tek başına yeterli bulmaz. |
5. SGK'nın Davadaki Rolü (Fer'i Müdahil)
Hizmet tespit davası işverene karşı açılır ancak SGK "Fer'i Müdahil" olarak davaya katılır. SGK'nın amacı "Kurumun zarara uğratılmasını engellemek"tir.
Mahkeme, SGK'ya "Bu kişinin hizmet dökümünü, işyeri dosyalarını ve dönem bordrolarını gönder" der. Davayı kazanırsanız, yargılama giderleri sadece işverene yüklenir, SGK harçtan muaftır. Ancak davayı kaybederseniz SGK lehine vekalet ücreti ödersiniz. Bu nedenle davanın sağlam delillerle açılması şarttır.
6. Arabuluculuk Zorunlu Mu? (HAYIR!)
Kritik Ayrım:
İşçi alacakları davalarında (Kıdem, İhbar Tazminatı, Fazla Mesai) arabuluculuk ZORUNLUDUR. Ancak Hizmet Tespit Davası'nda arabuluculuk yolu KAPALIDIR. Çünkü sigortalılık kamu düzenine ilişkindir, "Ben 100 gün sigortamdan vazgeçeyim, sen bana para ver" şeklinde pazarlık konusu edilemez. Doğrudan İş Mahkemesi'ne dava açılmalıdır.
7. Davayı Kazanmanın Sonuçları
- Emeklilik Hakkı: Eksik günleriniz tamamlanır, primleriniz ödenmiş sayılır. Erken emekli olabilirsiniz.
- İdari Para Cezası: İşveren, bildirilmemiş her bir ay ve her bir belge için devasa (milyonlarca lirayı bulabilen) idari para cezaları öder.
- Teşvik İptali: Kayıt dışı işçi çalıştıran işveren, devletten aldığı tüm SGK teşviklerini (Örn: %5 indirim) kaybeder ve faiziyle geri öder.
8. Yargıtay Emsal Kararları (2026-2026)
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi - Bordro Tanığı Esastır
"Davacı tanıkları ile davalı tanıkları arasında çelişki varsa, hakim 'Bordro Tanığına' (resmi kayıtlarda çalışan görünen kişiye) üstünlük tanımalıdır. Komşu işyeri tanıkları ancak bordro tanığı bulunamazsa hükme esas alınır."
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi - 1 Günlük Çalışma
"İşçinin işyerinde 1 gün bile çalışmış olması, sigortalılık hakkını doğurur. İşe giriş bildirgesinin verilmemesi bu hakkı ortadan kaldırmaz. Önemli olan fiili çalışmanın gerçekleşmesidir."
Yargıtay HGK - Feragat Geçersizdir
"Hizmet tespiti davası kamu düzenine ilişkindir. Davacının feragat beyanı hukuki sonuç doğurmaz. Mahkeme davaya devam ederek gerçeği araştırmak zorundadır."
Dava Açmadan Önce Kontrol Listesi
- İşten ayrılalı 5 yıl geçti mi? (Geçmediyse EVET)
- Bordrolu bir iş arkadaşım şahitlik yapar mı? (EVET)
- Elimde fotoğraf, kargo tutanağı veya banka dekontu var mı? (EVET)
9. "Eksik Gün" Hilesi ve Kod 07 Tehlikesi
Birçok işveren, işçiyi sigortalı gösterse bile prim günlerini 30 gün yerine 5 gün, 10 gün gibi eksik bildirmektedir. SGK'ya verilen "Eksik Gün Bildirim Formu"nda genellikle "07-Puantaj Kayıtları" veya "06-Kısmi İstihdam" kodları seçilir.
İşçinin İmzası Var Mı?
Yargıtay, eksik gün bildirim formlarının ekindeki puantaj kayıtlarında işçinin ıslak imzasını arar. Eğer işveren sahte imza atmışsa veya imzasız belgelerle eksik gün bildirmişse, mahkeme bu günleri "Tam Gün" (30 gün) olarak kabul eder ve hizmeti tamamlar.
10. Hizmet Süresi Nasıl Hesaplanır? (Teknik Detay)
Mahkeme kararı verdiğinde, tespit edilen günler sadece sayı olarak değil, kazanç (maaş) olarak da belirlenir. Bu hesaplama emekli maaşınızı doğrudan etkiler.
A. Gerçek Maaş Tespiti
İşçilerin çoğu asgari ücretin üzerinde maaş alsa da bordroda asgari ücretli gösterilir. Hizmet tespit davasında sadece gün tespiti değil, "Gerçek Ücretin Tespiti" de istenmelidir. Mahkeme, ilgili meslek odalarına (Örn: Mühendisler Odası, Şoförler Odası) yazı yazarak "Bu kıdemdeki bir işçi 2023 yılında ne kadar maaş alır?" diye sorar. Gelen cevap (Emsal Ücret) esas alınarak primler tavandan yatırılır.
11. İşçi Ölürse Mirasçıları Dava Açabilir Mi?
Evet, hizmet tespit davası malvarlığına ilişkin bir haktır ve mirasa konu olur. Eğer sigortasız çalışan işçi, dava açmadan veya dava sürerken vefat ederse, eşi ve çocukları davayı açabilir/devam ettirebilir. Bu sayede ölen işçinin primleri tamamlanır ve geride kalanlara "Ölüm Aylığı" (Dul ve yetim maaşı) bağlanması sağlanır.
12. Hizmet Tespit Dava Dilekçesi Örneği
İSTANBUL NÖBETÇİ İŞ MAHKEMESİNE
DAVACI : [Adınız Soyadınız] - TC - Adres
VEKİLİ : Av. [Vekil Adı] - Adres
DAVALI : [İşveren Şirket Adı] - Adres
FER'İ MÜDAHİL : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK)
KONU : Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmaların tespiti talebidir.
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkil, davalı şirkete ait ... adresindeki işyerinde 01.01.2021 - 31.12.2024 tarihleri arasında "Satış Danışmanı" olarak fiilen ve kesintisiz çalışmıştır.
2. Müvekkilin çalışması SGK'ya hiç bildirilmemiş, maaş ödemeleri elden zarf içinde yapılmıştır. Ancak ekte sunduğumuz "WhatsApp yazışmaları" ve "işyeri fotoğrafları" fiili çalışmayı kanıtlamaktadır.
3. Ayrıca işyerinde aynı dönemde çalışan ve sigortası tam yatan Sayın [Tanık Adı], bordro tanığı olarak dinlendiğinde durumu doğrulayacaktır.
4. 5510 sayılı Kanun uyarınca sigortasız geçen bu sürelerin tespit edilerek hizmete sayılması gerekmektedir.
SONUÇ VE İSTEM : Müvekkilin 01.01.2021 - 31.12.2024 tarihleri arasındaki sigortalı çalışmalarının TESPİTİNE, yargılama giderlerinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ederim.
13. 2026 Yılı Hizmet Tespit Davası Masrafları
İşçiler genellikle "Dava açarsam altından kalkamam" korkusu yaşar. Oysa hizmet tespit davaları "Maktu Harca" tabidir, yani dava değeri üzerinden (nispi) harç alınmaz. Bu da masrafları düşük tutar.
- Başvurma Harcı: ~450 TL
- Peşin Harç (Maktu): ~450 TL
- Gider Avansı (Tebligat + Bilirkişi): ~4.000 TL
- TOPLAM: Ortalama 5.000 - 6.000 TL (2026 Tahmini)
*Bu masrafları dava sonunda haksız çıkan işverenden geri alırsınız.
14. Part-Time (Kısmi Süreli) Çalışma Tuzağı
İşverenlerin en sık başvurduğu yöntemlerden biri, işçiyi fiilen haftanın 6 günü, günde 10 saat (Full-Time) çalıştırıp, SGK'ya "Ayda 10 gün Part-Time" olarak bildirmektir. Bu durumda işçi hem asgari ücretin altında emekli maaşına mahkum olur hem de sağlık hizmetlerinden (GSS prim borcu çıkarak) faydalanamaz.
Yargıtay Ne Diyor?
Yargıtay, "Hayatın Olağan Akışı" ilkesini uygular. Bir işçinin sadece ayda 5 gün çalışarak hayatını idame ettirmesi (geçinmesi) hayatın olağan akışına aykırıdır. Eğer işçi, işyerinde sürekli bulunduğunu tanıklarla veya kamera kayıtlarıyla ispatlarsa, mahkeme part-time sözleşmesini geçersiz sayar ve çalışmayı "Full-Time" (30 Gün) olarak tescil eder.
15. Sıkça Sorulan Sorular
Davayı kazanırsam SGK bana para öder mi?
Hizmet tespit davası sonucunda elinize nakit para geçmez. Sadece emeklilik gün sayınız artar. Eğer tazminat (kıdem, ihbar) istiyorsanız ayrıca "İşçilik Alacağı Davası" açmanız gerekir.
Şirket battı veya kapandı, yine de dava açabilir miyim?
Evet. Şirket Ticaret Sicili'nden terkin edilmişse (kapanmışsa), "İhya Davası" (Canlandırma davası) açılarak şirket geçici olarak diriltilir ve hizmet tespiti görülür. Bu teknik bir süreçtir, avukatla takip edilmelidir.
Part-time çalışıyordum ama full-time çalıştım, tespit olur mu?
Evet. Eğer kayıtlarda "30 gün" yerine "15 gün" gösterilmişseniz, eksik kalan 15 gün için de hizmet tespit davası açabilirsiniz. Buna "Eksik Gün Tespiti" denir.