İDARE HUKUKU

Vatandaşlık Başvurusunun Reddine İtiraz ve İptal Davası 2026

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu çerçevesinde yapılan başvurular (Yatırım Yoluyla, Evlilik Yoluyla veya Genel Yoldan), Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (NVİ) tarafından değerlendirilir. Ancak bu süreçlerin sonunda, başvuru sahiplerine bazen "Başvurunuz uygun görülmemiştir" veya "Milli güvenlik bakımından engel teşkil ettiği anlaşılmıştır" şeklinde ret kararları tebliğ edilir. İdarenin bu işlemi nihai bir karar gibi görünse de, hukuka aykırı ret kararlarına karşı İdare Mahkemesi'nde İptal Davası açmak mümkündür.

Bu makalede; vatandaşlık başvurusunun ret nedenlerini, Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) ve Emniyet tarafından yapılan güvenlik soruşturmalarının (Arşiv Araştırması) mahkemece nasıl denetlendiğini ve davanın kazanılma ihtimallerini inceleyeceğiz.

1. Vatandaşlık Başvurusu Neden Reddedilir?

İdarenin takdir yetkisi geniş olsa da sınırsız değildir. En sık karşılaşılan ret gerekçeleri şunlardır:

• Milli Güvenlik ve Kamu Düzeni (En Yaygın): Kişinin terör örgütleriyle irtibatlı olması, hakkında kesinleşmiş bir mahkumiyet olmasa bile istihbari bilgi bulunması.
• Eksik Belge veya Yanlış Beyan: Başvuru sırasında sahte pasaport, sahte kira sözleşmesi veya gerçeğe aykırı doğum belgesi sunulması.
• İyi Ahlak Sahibi Olmama: Fuhuş, kaçakçılık, uyuşturucu gibi toplum nezdinde "kötü ahlak" sayılan fiillerle anılmak.
• Bulaşıcı Hastalık: Genel yoldan başvuruda, toplumu tehdit eden ciddi bir hastalığın bulunması.
• Yatırım Şartının İhlali: Vatandaşlık için alınan gayrimenkulün 3 yıldan önce satılması veya paranın hesaptan çekilmesi.

2. İdare Mahkemesinde İptal Davası (60 Gün Kuralı)

Ret kararının size tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 GÜN içinde Ankara İdare Mahkemeleri'nde iptal davası açılması zorunludur. Vatandaşlık işlemleri genellikle Ankara'daki genel müdürlükçe karara bağlandığı için yetkili mahkeme Ankara'dır.

3. İdarenin "Takdir Yetkisi" Sınırsız mıdır?

İdare, "Egemenlik yetkisi gereği devlete kimi alıp almayacağıma ben karar veririm" savunması yapar. Ancak Danıştay içtihatları nettir: Takdir yetkisi keyfilik değildir. İdare, başvuruyu reddediyorsa bunun somut belgesini sunmak zorundadır.

Örneğin; "Genel asayiş bakımından uygun görülmemiştir" denilip geçilemez. Mahkeme, "Kişinin hangi eylemi asayişi bozdu?" diye sorar. İdare somut bir polis tutanağı veya mahkeme kararı sunamazsa, "soyut gerekçeyle ret işlemi" iptal edilir.

4. İdari Yargılama Usulü: Yürütmeyi Durdurma ve İstinaf

Vatandaşlık davaları teknik detaylarla doludur. Dava açarken dilekçede mutlaka "Yürütmenin Durdurulması" (YD) talep edilmelidir. Çünkü ret işlemi, kişinin dosyada işlem yapmasını engeller. YD kararı çıkarsa, idare işlemi askıya alır.

Danıştay ve İstinaf Süreci

Ankara İdare Mahkemesi davayı reddederse, 30 gün içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesi'ne (İstinaf) başvurulur. Buradan da sonuç alınamazsa dosya Danıştay'a gider. Vatandaşlık, devletin egemenlik yetkisiyle ilgili olduğu için mahkemeler titiz davranır, bu yüzden sürecin 2-3 yıl sürmesi normaldir.

5. "İyi Ahlak Sahibi Olmama" Gerekçesi ve Savunma

Kanunda "İyi ahlak sahibi olmak" şartı aranır ancak bu kavram muğlaktır. İdare genellikle şu durumları "kötü ahlak" sayar:

• Fuhuş yapmak veya yaptırmak.
• Uyuşturucu ticareti veya kullanımı.
• Kaçakçılık.
• Toplumda infial yaratan suçlar (Cinsel istismar vb.).

Ancak kişi sadece "borcunu ödemediği için icralık olmuşsa" veya "trafik kavgasına karışmışsa", bu durum iyi ahlak sahibi olmadığını göstermez. Mahkemeye sunulacak "Adli Sicil Kaydı"nın temiz olması ve çevreden alınan referans mektupları bu iddiayı çürütmek için önemlidir.

7. Mavi Kartlıların Vatandaşlık Hakkı

Doğumla Türk vatandaşı olup da "Çıkma İzni" alarak başka bir ülke (Örn: Almanya) vatandaşlığına geçen kişilere "Mavi Kartlılar" denir. Bu kişiler Türk vatandaşı sayılmasalar da, seçme-seçilme ve askerlik hariç Türk vatandaşlarına tanınan hemen hemen tüm haklardan (miras, çalışma, gayrimenkul alımı) yararlanırlar. Mavi Kartlılar, diledikleri zaman yeniden Türk vatandaşlığına başvurabilirler ve bu süreç "Yeniden Vatandaşlığa Alınma" (TVK 13) kapsamında çok daha hızlı (3-6 ay) sonuçlanır.

8. Turkuaz Kart: Nitelikli Yabancılar İçin Özel Statü

Yatırım yapmayan ancak Türkiye'ye; bilimsel, teknolojik veya ekonomik katkı sağlayan nitelikli yabancılara (doktorlar, mühendisler, üst düzey yöneticiler) "Turkuaz Kart" verilir. Turkuaz Kart sahipleri, 3 yıllık geçiş süresini tamamladıktan sonra, genel şartlara bakılmaksızın (ikamet süresi aranmadan) Türk vatandaşlığına geçiş hakkı kazanırlar. Bu, bir nevi "Yeşil Kart"ın (Green Card) Türkiye versiyonudur.

9. Çifte Vatandaşlık ve Askerlik Durumu

Türkiye, çifte vatandaşlığı (çoklu vatandaşlığı) kabul eden bir ülkedir. Yani Türk vatandaşı olurken kendi ülkenizin vatandaşlığından çıkmanız gerekmez (Tabii kendi ülkeniz buna izin veriyorsa). Ancak Türk vatandaşı olan 22-41 yaş arası erkekler için "Askerlik Hizmeti" zorunludur. Eğer kişi kendi ülkesinde askerlik yapmışsa, bunu belgeleyerek Türkiye'de muaf olabilir (TVK 22). Aksi halde bedelli askerlik yapmak veya askere gitmek zorundadır.

11. İsim Denklik Belgesi ve Önemi

Özellikle Bulgaristan, Yunanistan veya Balkanlardan göç eden ve Türk vatandaşlığına başvurmak isteyenler için "İsim Denklik Belgesi" hayati önem taşır. Kişinin geldiği ülkedeki ismi ile Türkiye'deki isminin aynı kişiye ait olduğunu kanıtlayan bu belge olmadan vatandaşlık işlemi yapılamaz. Eğer nüfus müdürlüğü bu belgeyi veremiyorsa, Asliye Hukuk Mahkemesi'nde "İsim Denklik Tespit Davası" açılması gerekir.

12. Nüfus Kayıt Düzeltme ve Yaş Büyütme Davaları

Bazen vatandaşlık başvurularında kişinin yaşı veya doğum yeri yanlış yazılmış olabilir. Bu tür maddi hatalar idarece düzeltilmezse, vatandaşlık dosyası "bilgiler uyuşmuyor" denilerek bekletilir veya reddedilir. Bu durumda Asliye Hukuk Mahkemesi'nde "Nüfus Kaydının Düzeltilmesi Davası" açılarak bilgiler, hastane doğum raporlarına veya kemik yaşı tespitine göre düzeltilmeli ve başvuruya güncel haliyle devam edilmelidir.

13. MİT ve Emniyet Tahkikat Raporları

Dava sürecinin en kritik aşaması "Gizli Dosya" incelemesidir. Mahkeme, idareden kişinin neden reddedildiğine dair istihbarat raporlarını ister. Ancak bu raporlar davacıya veya avukatına gösterilmez, sadece hakim inceler (Devlet Sırrı Muafiyeti).

Eğer raporda; "Kardeşi FETÖ üyesidir" veya "Kuzeni PKK'dan aranmaktadır" gibi şahsi olmayan (suçun şahsiliği ilkesine aykırı) bilgiler varsa, mahkeme bu raporu geçersiz sayar ve işlemi iptal eder. Çünkü herkes kendi eyleminden sorumludur.

5. İstisnai Vatandaşlık (Yatırım) İptali

400.000 USD gayrimenkul alarak vatandaş olanların vatandaşlığı, sonradan "dolandırıcılık veya sahte belge" iddiasıyla geri alınabilir. Bu durumda sadece iptal davası değil, "tapu iptal ve tescil" davaları da gündeme gelir. İdarenin, vatandaşlığı verdikten yıllar sonra "Pardon, hata yapmışız" diyerek geri alması "Kazanılmış Hak" ve "Hukuki Güvenlik" ilkelerine aykırıdır.

6. Emsal Danıştay Kararları (2026-2026)

7. Evlilik Yoluyla Vatandaşlıkta "Birlikte Yaşama" Şartı

Evlilik yoluyla başvurularda en önemli şart, 3 yıl boyunca "aile birliği içinde yaşamak"tır. Polis eve gelip çiftin aynı yastıkta uyuyup uyumadığını, komşuların tanıklığını kontrol eder. Eğer polis tutanağında "Eşler ayrı yaşıyor" veya "Evlilik formalite (sahte)" denilirse başvuru reddedilir. Bu davada "fiili birlikteliği" ispatlamak (fotoğraflar, otel kayıtları, faturalar) çok önemlidir.

8. Sıkça Sorulan Sorular