MİRAS HUKUKU

Vasiyetname İptali Davası: Sebepleri, Zamanaşımı ve Emsal Kararlar 2026

Miras bırakanın son arzularını içeren vasiyetnameler, Türk Medeni Kanunu'nda sıkı şekil şartlarına ve geçerlilik koşullarına bağlanmıştır. Ancak uygulamada, özellikle yaşlılık döneminde yapılan vasiyetnamelerin, akıl sağlığı yerinde değilken (ehliyetsizlik), baskı altında veya kanunun emrettiği şekil şartlarına uyulmadan düzenlendiği sıkça görülmektedir. Bu gibi durumlarda, mirasçıların haklarını korumak için başvurabilecekleri en etkili hukuki yol Vasiyetname İptali Davasıdır.

Vasiyetnamenin iptali davası, sıradan bir miras davası değildir; teknik ispat kurallarının işlediği, Adli Tıp Kurumu raporlarının belirleyici olduğu ve katı hak düşürücü sürelere tabi olan spesifik bir dava türüdür. Bu makalede, vasiyetnamenin hangi hallerde iptal edilebileceği, 2026-2026 yıllarında Yargıtay'ın özellikle "demans ve alzheimer" hastalarıyla ilgili verdiği emsal kararlar, ispat yöntemleri ve dava açma süreci tüm detaylarıyla ele alınacaktır.

1. Vasiyetname İptali Davası Nedir? (TMK 557)

Vasiyetname iptali davası, kanunda sınırlı sayıda sayılan (numerus clausus) geçersizlik sebeplerinin varlığı halinde, vasiyetnamenin geçmişe etkili olarak hüküm ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için açılan bir "yenilik doğuran" (inşai) davadır. Yani mahkeme iptal kararı verdiğinde, vasiyetname hiç düzenlenmemiş gibi ortadan kalkar ve miras, yasal mirasçılara kanuni payları oranında intikal eder.

Önemle belirtmek gerekir ki; vasiyetname kendiliğinden geçersiz olmaz. Çok ağır bir şekil eksikliği olsa bile (örneğin el yazılı vasiyetnamede tarih atılmamış olsa bile), mirasçılar süresi içinde dava açıp iptal ettirmezlerse, o vasiyetname geçerli kabul edilir ve uygulanır. Bu kuralın tek istisnası "yokluk" halidir ancak uygulamada neredeyse her sakatlık "iptal edilebilirlik" yaptırımına tabidir.

2. Vasiyetnamenin İptal Sebepleri (Kanuni Dayanaklar)

Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesi, vasiyetnamenin iptal sebeplerini 4 ana başlık altında toplamıştır. Yargıç, bu sebepler dışında bir gerekçeyle (örneğin adaletsizlik, haksızlık gibi soyut kavramlarla) vasiyetnameyi iptal edemez.

3. Ehliyetsizlik Nedeniyle İptal (Akıl Sağlığı)

Uygulamada en sık karşılaşılan iptal sebebi, ehliyetsizliktir. Vasiyetname düzenleyebilmek için kişinin "ayırt etme gücüne" (temyiz kudretine) sahip olması gerekir. Özellikle 65 yaş üstü bireylerde görülen demans, alzheimer, damar sertliği gibi yaşlılığa bağlı hastalıklar veya kullanılan ağır ilaçlar, kişinin fiil ehliyetini etkileyebilir.

Adli Tıp Kurumu Raporunun Önemi

Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre; vasiyetçinin ölümünden sonra açılan iptal davasında, salt tanık beyanlarıyla ehliyetsizlik ispat edilemez. Mahkeme şu prosedürü izlemek zorundadır:

• Vasiyetçinin işlem tarihindeki ve öncesindeki/sonrasındaki tüm tıbbi evrakları, hastane kayıtları, reçeteleri toplanır.
• Dosya bir bütün olarak Adli Tıp Kurumu ilgili İhtisas Dairesi'ne gönderilir.
• Adli Tıp, "Vasiyetnamenin düzenlendiği gün ve saatte (lucid interval - açık an) kişinin hukuki işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayıp kavrayamayacak durumda olup olmadığına" dair kesin rapor verir.

DİKKAT: Noterde vasiyetname düzenlenirken alınan "Akıl sağlığı yerindedir" şeklindeki sağlık ocağı veya devlet hastanesi raporları, iptal davasında kesin delil sayılmaz. Mahkeme, bu raporlara rağmen işlem tarihinde kişinin ehliyetsiz olduğunu Adli Tıp aracılığıyla tespit ederse vasiyetnameyi iptal eder. Çünkü noterde alınan raporlar genellikle yüzeysel muayene ile verilmekte olup, nörolojik ve psikiyatrik derinlemesine incelemeyi kapsamayabilir.

4. Hata, Hile ve Tehdit (İrade Sakatlığı)

Vasiyetçinin özgür iradesi, miras hukukunun temel taşıdır. Eğer vasiyetçi kandırılmış, tehdit edilmiş veya esaslı bir hataya düşürülmüşse vasiyetname iptal edilebilir.

Örnek Olay (Hile/Aldatma): Yaşlı babaya bakan bakıcı kadın, "Oğlun seni huzurevine yatıracak, tek çaren evi bana bırakmak, ben sana ölünceye kadar bakarım" diyerek babayı korkutup kandırmış ve vasiyetname düzenletmiştir. Gerçekte oğlunun böyle bir niyeti yoktur. Burada "saikta aldatma" (motivasyonda hile) vardır ve vasiyetname iptal sebebidir.

Örnek Olay (Korkutma): "Eğer mirasını bana bırakmazsan sana bir daha ilaçlarını vermem, bakımını yapmam" şeklindeki manevi baskılar da korkutma kapsamında değerlendirilir ve iptal sebebidir.

5. Davada Nasıl İspat Yapılır? (İspat Yükü ve Deliller)

Miras hukukunda genel kural olarak "iddia eden iddiasını ispatla mükelleftir" ilkesi geçerlidir. Ancak vasiyetname iptali davalarında ispat yükünün kimde olduğu, iptal sebebine göre değişiklik gösterebilir.

A. Ehliyetsizlikte İspat

Ehliyetsizlik (akıl hastalığı) iddiasında ispat yükü davacı taraftadır. Ancak davacı taraf, murisin vasiyet tarihinde ilaç kullandığını, hastaneye gittiğini, tuhaf davranışlar sergilediğini "başlangıç delili" olarak sunduğunda, mahkeme resen araştırma ilkesi gereği tüm tıbbi kayıtları toplamak zorundadır. Sadece tanık beyanları yetmez, ancak tanıkların anlatımları Adli Tıp raporunu destekleyici niteliktedir. Örneğin, "Babam beni tanımıyordu, evin yolunu kaybediyordu" şeklindeki tanık beyanları, tıbbi raporlarla örtüşüyorsa davanın seyrini değiştirir.

B. Hata ve Hilede İspat

Vasiyetçinin kandırıldığını veya korkutulduğunu ispatlamak oldukça zordur çünkü bu eylemler genellikle gizli yapılır. Burada "hayatın olağan akışı" ilkesi devreye girer. Yargıtay, olayların kronolojik akışına bakar. Örneğin, vasiyetçinin bakıcısı tarafından tehdit edildiği iddiasında; bakıcının vasiyetname düzenlenmeden önceki ve sonraki davranışları, vasiyetçiyi izole edip etmediği, telefonlarını engelleyip engellemediği gibi dolaylı deliller (emareler) incelenir.

C. Tanık Delilinin Gücü

Vasiyetname iptali davalarında tanıklar "görügü tanığı" olmalıdır. Duyuma dayalı (kulaktan dolma) bilgiler veren tanıkların beyanlarına itibar edilmez. Tanıkların, vasiyetnamenin düzenlendiği gün murisi görüp görmedikleri, sağlık durumunu gözlemleyip gözlemlemedikleri hayati önem taşır. Özellikle noter personeli veya resmi vasiyetname tanıkları dışındaki "tarafsız komşu", "aile hekimi", "berber" gibi vasiyetçiyi yakından tanıyan kişilerin beyanları mahkemece dikkate alınır.

6. Şekil Eksikliği Nedeniyle İptal

Kanun, vasiyetname türüne göre katı şekil şartları belirlemiştir. Bunlardan birinin eksikliği dahi iptale yol açar:

• Resmi Vasiyetname: İki tanığın huzurunda yapılmalıdır. Tanıklar, vasiyetçinin son arzularını notere beyan ettiğini duyduklarını şerh düşüp imzalamalıdır. Eğer tanıklardan biri okuma yazma bilmiyorsa, fiil ehliyeti yoksa veya vasiyetçinin eşi/yakın akrabası ise vasiyetname iptal edilir.
• El Yazılı Vasiyetname: Tamamı vasiyetçinin kendi el yazısı ile yazılmalı, tarih (gün, ay, yıl) atılmalı ve imzalanmalıdır. Bilgisayarda yazılıp sadece imzalanan veya tarihi olmayan vasiyetname geçersizdir.

7. Adım Adım Dava Süreci ve Zamanaşımı

Hak Düşürücü Süreler (Zamanaşımı)

Vasiyetnamenin iptali davası açma hakkı sürelere tabidir. Bu süreleri kaçırırsanız, haklı olsanız bile davanız reddedilir:

1. 1 Yıllık Süre: Davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlar.
2. 10 Yıllık Süre: Her halde, vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren 10 yıl ve iyi niyetli olmayanlara karşı 20 yıl geçmekle dava hakkı düşer.

Süre genellikle "Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması" duruşmasında, vasiyetnamenin içeriğinin mirasçılara tebliğ edildiği tarihte işlemeye başlar. Bu nedenle mahkemeden gelen tebligatlar hayati önem taşır.

8. 2026-2026 Yargıtay Yaklaşımı ve Emsal Kararlar

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 3. Hukuk Dairesi'nin güncel kararlarında şu hususlar öne çıkmaktadır:

8. Vasiyetname İptali Dava Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki dilekçe taslağı bilgilendirme amaçlıdır. Her somut olay farklılık gösterdiğinden, doğrudan kopyalanıp kullanılmamalı, mutlaka bir avukat tarafından olaya özgülenmelidir.

9. Sıkça Sorulan Sorular