AİLE VE KİŞİLER HUKUKU

Vasi Tayini Davası: Vesayet Hukuku ve Kısıtlanma Şartları

Vesayet, ergin (reşit) olmasına rağmen akıl hastalığı, akıl zayıflığı, savurganlık, alkol/uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşam tarzı veya yaşlılık nedeniyle kendi işlerini göremeyecek durumda olan kişilerin (Kısıtlı), mahkeme kararıyla koruma altına alınmasıdır. Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından atanan 'Vasi', kısıtlının malvarlığını ve hukuki işlemlerini onun adına yönetir. Özgürlüğü kısıtlayıcı bir tedbir olduğu için, tam teşekküllü devlet hastanesinden alınacak Sağlık Kurulu Raporu (Heyet Raporu) zorunludur.

1. Genel Bakış ve Hukuki Nitelik

2. 1. Kimlere Vasi Atanır? (Kısıtlanma Sebepleri)

TMK 405-408 maddeleri kısıtlanma sebeplerini saymıştır: a) Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı (Alzheimer, Bipolar, Şizofreni vb.). b) Savurganlık, Alkol veya Uyuşturucu Bağımlılığı, Kötü Yaşam Tarzı. c) Bir Yıl veya Daha Fazla Hapis Cezası Alanlar (Cezaevindeki kişiye zorunlu vasi atanır). d) Yaşlılığı veya Deneyimsizliği Nedeniyle Kendi İsteğiyle Vasi Atanmasını İsteyenler.

3. 2. Dava Süreci ve Sağlık Raporu

Vasi tayini davası, kişinin yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi'nde açılır. Mahkeme, kısıtlanması istenen kişiyi mutlaka devlet hastanesine sevk eder. Heyet raporunda 'Vesayet altına alınması gerekir' (Fiil ehliyeti yoktur) denilirse hakim vasi atar. Akıl sağlığı yerinde olan yaşlılar için sadece fiziki güçsüzlük nedeniyle 'kısıtlama' kararı verilemez, ancak 'yasal danışman' atanabilir. Raporlara itiraz hakkı vardır, itiraz halinde Adli Tıp Kurumu'na sevk yapılır.

4. 3. Vasinin Yetkileri ve Yasaklar

Vasi, kısıtlı adına bankadan para çekebilir, maaşını alabilir, kira sözleşmesi yapabilir. ANCAK; taşınmaz alıp satmak, kefil olmak, vakıf kurmak ve önemli miktarda bağış yapmak için mutlaka mahkemeden 'İzin' alması gerekir. İzin alınmadan yapılan işlemler geçersizdir.

5. 4. Vasi ve Hesap Raporu Sorumluluğu

Vasi atanan kişi, göreve başlarken kısıtlının tüm malvarlığını (Defter Tutma) mahkemeye bildirir. Ayrıca her yıl Şubat ayında mahkemeye 'Hesap Raporu' sunmak zorundadır (Gelir-Gider tablosu). Vasi, kısıtlının parasıyla kendi ihtiyaçlarını karşılayamaz. Eğer hesaplarda açık çıkarsa, vasi zimmet suçundan yargılanabilir ve zararı tazmin etmek zorunda kalır.

6. 5. Vesayetin Sona Ermesi

Kısıtlanma sebebi ortadan kalktığında (örneğin akıl hastalığı iyileşirse, ceza biterse), vesayet mahkeme kararıyla kaldırılır. Bunun için yeniden sağlık raporu alınması gerekir. Vasi, görevini kötüye kullanırsa mahkemece azledilir ve yerine yeni vasi atanır.

7. 6. Vasi Kim Olabilir?

Mahkeme öncelikle eş veya yakın akrabayı (çocuk, kardeş) vasi olarak atanmayı tercih eder. Ancak menfaat çatışması varsa veya akrabalar arasında husumet varsa, hakim dışarıdan bağımsız bir avukatı veya defterdarlık görevlisini de vasi olarak atayabilir.

8. 7. Vasinin Ücret Talebi

Vasi, yaptığı bu kamu görevi karşılığında kısıtlının malvarlığından karşılanmak üzere bir 'Ücret' talep edebilir (TMK 457). Mahkeme, harcanan emeğe ve yönetilen malvarlığının büyüklüğüne göre makul bir ücret takdir eder. Genellikle yıllık olarak ödenir.

9. 8. Acil Durumlarda Tedbiren Vasi Atanması

Sağlık raporu süreci uzun sürebilir (Randevu, heyet vb.). Ancak kısıtlanması istenen kişi o sırada mal kaçırıyor veya kendine zarar veriyorsa; mahkemeden 'Dava sonuna kadar Tedbiren Vasi' atanması istenebilir. Hakim, kuvvetli şüphe varsa raporu beklemeden geçici vasi atar ve banka hesaplarını dondurur.

10. 9. Vesayetin Denetimi Makamı

Vasiyi atayan Sulh Hukuk Mahkemesi 'Vesayet Makamı', bir üst mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemesi ise 'Denetim Makamı'dır. Vasinin bazı önemli işlemleri (ev satışı, miras taksimi) için sadece Sulh Hukuk'un izni yetmez, Asliye Hukuk'un da onayı gerekir. Bu çifte denetim sistemi, kısıtlının haklarını korumak içindir.

İlgili Mevzuat ve Yasal Dayanaklar

Yargıtay'ın Vasi Tayini Davası Konusundaki Yerleşik İçtihatları ve İnceleme Kriterleri

Yüksek Yargı makamı olan Yargıtay, Vasi Tayini Davası davalarında yerel mahkeme kararlarını denetlerken belirli standartlar ve ispat şartları aramaktadır. Hukuk güvenliği ilkesi gereği, içtihat birliği sağlanması amacıyla verilen emsal kararlar, davanın seyri açısından hayati önem taşır. Özellikle son yıllarda Dairelerin birleşmesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla birlikte Vasi Tayini Davası alanında yeni kriterler benimsenmiştir.

1. Delillerin Değerlendirilmesi ve İspat Yükü

Yargıtay, Vasi Tayini Davası uyuşmazlıklarında ispat yükünün hangi tarafta olduğu konusunda kesin kurallar koymuştur. MK m. 6 gereği, herkes iddiasını ispatla mükelleftir. Ancak hayatın olağan akışına aykırı durumlar söz konusu olduğunda, ispat yükü yer değiştirebilir. Yargıtay, özellikle yazılı delil başlangıcı, tanık beyanlarının tutarlılığı ve resmi kayıtların aksinin ancak yine aynı güçte belgelerle ispatlanabileceği (senede karşı senetle ispat) ilkesine sıkı sıkıya bağlıdır.

2. Usul Ekonomisi ve Hak Düşürücü Süreler

Dava şartları açısından yapılan incelemede, hak düşürücü süreler ve zamanaşımı süreleri Yargıtay tarafından re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır. Taraflar ileri sürmese bile hakim, davanın süresinde açılıp açılmadığını kontrol etmek zorundadır. Vasi Tayini Davası davalarında sürelerin kaçırılması, hakkın özünü ortadan kaldırmasa da dava hakkını sona erdirdiği için usulden ret kararı verilmesine neden olur.

3. Hakkaniyet ve Takdir Yetkisi

Hakim, kanunu uygularken takdir yetkisine sahiptir ancak bu yetki sınırsız değildir. Yargıtay bozma kararlarında sıklıkla "Hakkaniyet İlkesi"ne atıf yapar. Somut olayın özellikleri, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, olayın meydana geliş şekli ve kusur oranları dikkate alınarak, adalete en uygun hükmün kurulması gerekir. Basmakalıp gerekçelerle verilen kararlar, Yargıtay denetiminden geçemez.

Detaylı Hukuki İnceleme

Fiil ehliyetini kullanamayan (kendi işlerini göremeyen) kişilerin hukuki işlemlerini yürütmek/korumak amacıyla onlara yasal temsilci (vasi) atanmasıdır. (TMK 403 ve devamı).

1. Vesayet Gerektiren Haller (Kısıtlanma Nedenleri)

• Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı: Resmi sağlık kurulu raporu şarttır.
• Savurganlık, Alkol veya Madde Bağımlılığı, Kötü Yaşam Tarzı: Kişinin kendisini veya ailesini darlığa düşürme tehlikesi.
• Özgürlüğü Bağlayıcı Ceza: 1 yıl veya daha fazla hapis cezası alan erginler kısıtlanır.
• Yaşlılık veya Engellilik (İstek Üzerine): Kendi işlerini göremeyen yaşlıların talebiyle.

2. Vasinin Yetkileri ve Yasaklar

Vasi, kısıtlı adına her işlemi yapamaz. Bazı işlemler için Sulh Hukuk Mahkemesi'nden izin, bazıları içinse ayrıca Asliye Hukuk Mahkemesi'nden (Denetim Makamı) izin alması gerekir.

• Yasak İşlemler: Vasi, kısıtlı adına kefil olamaz, vakıf kuramaz, önemli bağışlamalarda bulunamaz.
• İzne Tabi İşlemler: Taşınmaz alım-satımı, mirasın taksimi, kredi çekme gibi işlemler kesinlikle mahkeme iznine tabidir.

Vasi Tayini Davası Dava Dilekçesi Hazırlama Rehberi

Sunulması Gereken Özel Deliller

Bu davada iddianızı ispatlamak için şu delilleri mutlaka dilekçenize eklemelisiniz:

• Doktor Raporları
• Nüfus Kayıtları
• Malvarlığı belgeleri

İlgili Hukuki Terimler

Kısıtlı (Mahcur)

Akıl hastalığı, yaşlılık veya savurganlık nedeniyle vesayet altına alınan kişi.

Vasi

Kısıtlının işlemlerini yönetmek için atanan yasal temsilci.

Kayyım

Belli bir işin yapılması veya malın yönetilmesi için geçici atanan temsilci.

Sağlık Kurulu Raporu

Vasi atanması için tam teşekküllü hastaneden alınan heyet raporu.

Bu Konuda Sıkça Sorulanlar