CEZA HUKUKU
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu: TCK 188, Cezalar ve Etkin Pişmanlık 2026
Uyuşturucu madde ticareti suçu, Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 188. maddesinde "Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti" başlığı altında düzenlenen ve kamu sağlığına karşı işlenen suçlar kategorisinde yer alan en ağır suç tiplerinden biridir. Yargı sistemimizde "torbacılık" olarak bilinen sokak satıcılığından, uluslararası kaçakçılığa kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan bu suç, 2026 yılı itibarıyla getirilen yeni infaz düzenlemeleri ve Yargıtay'ın güncel içtihatlarıyla birlikte daha da kritik bir hale gelmiştir.
Bu makalede; uyuşturucu ticareti suçunun unsurlarını, "içici" (kullanıcı) ile "satıcı" arasındaki ince çizgiyi, ceza artırım sebeplerini (okul önü, hastane çevresi vb.), sentetik uyuşturuculara (metafetamin, bonzai) verilen özel cezaları ve ceza indirimine imkan tanıyan "etkin pişmanlık" kurumunu tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.
1. Uyuşturucu Ticareti Suçunun Kanuni Tanımı (TCK 188)
Kanun, uyuşturucu maddenin sadece "satılmasını" değil, ticaret kastıyla ilişkili her türlü hareketi suç saymıştır. TCK 188/3 hükmüne göre; uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak:
- Satan,
- Satışa arz eden (Tezgah açan, müşteri arayan),
- Başkalarına veren (Bedelsiz bile olsa),
- Sevk eden veya nakleden,
- Depolayan,
- Satın alan veya kabul eden
kişi, 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
2. Kullanıcı mı Satıcı mı? (Yargıtay Kriterleri)
Bir kişinin üzerinde yakalanan uyuşturucunun ticaret amaçlı mı yoksa kişisel kullanım amaçlı mı olduğunu belirlemek, davanın kaderini belirler. Çünkü "kullanmak için bulundurma" suçunun cezası 2-5 yıl arasında iken ve genellikle denetimli serbestlikle (tedavi) sonuçlanırken, "ticaret" suçunun cezası 10 yıldan başlar.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun yerleşik kriterlerine göre ayrım şu şekilde yapılır:
A. Miktar Kriteri (Yıllık Kullanım Sınırı)
Yargıtay, kişisel kullanım miktarını her madde için ayrı belirlemiştir. Bir kişinin üzerinde yıllık kullanım sınırını aşan miktarda madde yakalanması, ticaret kastına karine (işaret) sayılır.
- Esrar: Yıllık 1-1.5 kg'a kadar kişisel kullanım sayılabilir (ancak paketleme şekli önemlidir).
- Eroin/Kokain: Çok daha düşük gramajlar (20-30 gram üstü) ticari miktar kabul edilir.
- Hap (Ecstasy vb.): 50 adetin üzerindeki haplar genellikle ticaret sayılır.
B. Paketleme ve Bulunduruş Şekli
Maddenin tek parça halinde mi yoksa küçük küçük "fişek" tabir edilen satışa hazır paketler halinde mi olduğu kritiktir. 50 gram esrarın tek parça olması "kullanım" lehine yorumlanırken, 1'er gramlık 50 paket halinde bulunması "satış" lehine yorumlanır. Ayrıca evde bulunan hassas terazi, kilitli poşetler, alüminyum folyolar ticaretin en güçlü delilleridir.
3. Cezayı Artıran Nitelikli Haller (Ağırlaştırıcı Sebepler)
Bazı durumlarda verilecek ceza yarı oranında veya bir kat artırılır. Bu haller "Torbacı" cezalarının neden bu kadar yüksek olduğunu açıklar.
- Okul ve Hastane Çevresi (TCK 188/4-b): Suçun; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askeri ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına 200 metreden yakın mesafe içinde işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Yani 10 yıl hapis 15 yıla, 15 yıl hapis (metamfetamin için) 22.5 yıla çıkar.
- Üç veya Daha Fazla Kişi: Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde bir kat artırılır.
- Kamu Görevlisi Fail: Suçun tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı gibi sağlık mesleği mensupları tarafından işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır.
4. Uyuşturucu Suçlarında Etkin Pişmanlık (TCK 192/3)
Uyuşturucu ticareti suçlarında, faillerin işbirliği yapmasını teşvik etmek amacıyla çok ciddi ceza indirimleri öngörülmüştür. Buna "Etkin Pişmanlık" denir.
Şartları Nelerdir?
- Hizmet ve Yardım: Fail, suç ortağını, uyuşturucuyu temin ettiği kişiyi, saklandığı yeri veya maddenin nerede olduğunu yetkili makamlara (polis, savcı) bildirmelidir.
- Bilginin İşe Yaraması: Verilen bilgi sayesinde suç ortakları yakalanmalı veya uyuşturucu madde ele geçirilmelidir. Sadece "Ali'den aldım" demek yetmez; Ali'nin yakalanmasını sağlamak gerekir. Suç ortağı zaten yakalanmışsa, bu bilgi etkin pişmanlık sağlamaz.
- Zamanlama: Yakalandıktan sonra, hüküm verilmeden önce bildirilmelidir. Haber alınmadan önce (kendiliğinden teslim olma) durumunda cezasızlık hali vardır.
5. Hukuka Aykırı Arama ve Delillerin Geçersizliği
Uyuşturucu davalarında en sık karşılaşılan beraat sebebi, polisin yaptığı aramanın hukuka aykırı olmasıdır. Anayasa ve CMK gereği, gecikmesinde sakınca bulunan haller dışında hakim kararı olmadan ev ve araç araması yapılamaz.
Emsal Karar: "Önleme Araması ile Ev Aranmaz"
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, "önleme araması kararı" (genel arama izni) ile kişinin evinde veya aracının görünmeyen kısımlarında (bagaj stepne altı vb.) yapılan aramaları hukuka aykırı bulmuştur. Polisin makul şüphe üzerine durdurduğu araçta yaptığı kaba üst araması dışında, detaylı arama için savcı veya hakim kararı şarttır. Hukuka aykırı aramayla ele geçirilen uyuşturucu (zehirli ağacın meyvesi) delil olarak kullanılamaz ve sanığın beraatine karar verilir.
6. Tutukluluk Süresi ve Tahliye
Uyuşturucu ticareti "katalog suçlar" arasında yer aldığı için tutuklama tedbiri "kuvvetli suç şüphesi" varsayılarak uygulanır. Ancak 2026 yılı uygulamalarında şu kriterler tahliye yolunu açabilir:
- Kriminal Raporunun Gecikmesi: Maddenin uyuşturucu olup olmadığına dair raporun uzun süre gelmemesi.
- Parmak İzi Bulunmaması: Ele geçen paketlerde sanığın parmak izinin çıkmaması (başkasına ait olduğunu gösterir).
- HTS Kayıtlarının Uyuşmaması: Sanığın olay yerinde olmadığının baz sinyalleriyle ispatlanması.
- Uzun Tutukluluk: Makul sürenin aşılması.
7. Denetimli Serbestlik ve Tedavi Süreci
Uyuşturucu madde ticareti suçundan ceza alanlar için değil, ancak "kullanmak için uyuşturucu bulundurma" (TCK 191) suçundan soruşturma geçirenler için "Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi" (KDAE) kararı verilir ve kişi 5 yıl süreyle denetimli serbestliğe tabi tutulur. Bu süreçte kişi;
- Tedavi Programı: AMATEM veya benzeri kurumlarda tedaviye başlamak ve idrar tahlillerini (sürpriz tahliller dahil) düzenli vermek zorundadır.
- Seminerler: Düzenlenen rehabilite edici seminerlere katılmalıdır.
- İhlal: Eğer kişi bu 5 yıllık sürede tekrar uyuşturucu kullanırsa, tedaviye gitmezse veya tahlili pozitif çıkarsa, ertelenen dava açılır ve 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası alır.
8. Zincirleme Suç ve Tekerrür Uygulaması
Uyuşturucu ticareti, aynı kişiye karşı farklı zamanlarda birden fazla kez işlenirse (örneğin aynı müşteriye 3 gün arayla iki kez mal satmak), TCK 43 gereği "zincirleme suç" hükümleri uygulanır ve ceza dörtte birden dörtte üçüne kadar artırılır. Ancak farklı kişilere satılması durumunda her satış ayrı suç sayılır ve cezalar toplanır.
Tekerrür: Sanığın daha önce işlediği bir suçtan kesinleşmiş cezası varsa, uyuşturucu suçundan alacağı ceza "mükerrirlere özgü infaz rejimi"ne göre çektirilir. Bu durumda kişi, cezasının 3/4'ünü kapalı ve açık cezaevinde geçirmek zorundadır ve denetimli serbestlikten daha az yararlanır.
9. Kritik Yargıtay Emsal Kararları (2026-2026)
Yargıtay'ın beraat veya mahkumiyet kararlarında dayandığı ince noktalar şunlardır:
Karar 1: "Hassas Terazi ve Kilitli Poşet Yoksa Satıcı Değildir"
Sanığın evinde yapılan aramada 450 gram esrar bulunmuştur. Ancak evde hassas terazi, paketleme malzemesi, uyuşturucu satışından elde edildiği düşünülen para ve müşteri listesi (telefon rehberi veya ajanda) bulunamamıştır. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, sanığın "içici" olduğuna, uyuşturucuyu toplu almasının sebebinin "ucuz olması ve stok yapma isteği" olabileceğine hükmederek, sanık hakkında TCK 188 (ticaret) yerine TCK 191 (kullanma) maddesinden işlem yapılması gerektiğine karar vermiştir.
Karar 2: "Parmak İzi Olmayan Poşet"
Bir aracın torpido gözünde 100 adet ecstasy hap bulunmuştur. Araçta şoför A ve yolcu B vardır. İkisi de "paket benim değil, haberim yok" demiştir. Kriminal laboratuvar incelemesinde paketin üzerinde A veya B'nin parmak izi veya DNA'sı bulunamamıştır. Yargıtay, "şüpheden sanık yararlanır" ilkesi gereği, paketin kime ait olduğunun kesin olarak belirlenememesi nedeniyle her iki sanık hakkında da beraat kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Karar 3: "Fiziki Takip Tutanağındaki Eksiklik"
Polis ekipleri, torbacı olduğu iddia edilen X'i fiziki takibe almış, X'in Y ile buluştuğunu ve el sıkıştığını görmüştür. Y'nin üzerinde arama yapılmış ve 1 fişek eroin çıkmıştır. Y, "X'ten aldım" demiştir. Ancak polis, "alışveriş anını" (para ve malın el değiştirdiğini) net olarak görmediğini ve kameraya almadığını tutanağa yazmıştır. Yargıtay, Y'nin beyanının tek başına X'i mahkum etmeye yetmeyeceğini (iftira atma ihtimali), somut "alışveriş anı" görüntüsü veya suçüstü hali olmadığı için X'in beraatine karar vermiştir.
10. Sıkça Sorulan Sorular
Uyuşturucu ticareti paraya çevrilir mi?
Hayır. Uyuşturucu ticareti suçunun alt sınırı 10 yıl olduğu için, verilen hapis cezası ne adli para cezasına çevrilebilir ne de hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) uygulanabilir. Ceza infaz kurumunda çekilir.
Evde hint keneviri yetiştirmek ticaret midir?
Kök sayısına ve amaca bakılır. Eğer kişi sadece kendi içeceği kadar (örneğin 3-5 kök) ektiyse "izinsiz kenevir ekimi" (2313 SK) ve "kullanmak için uyuşturucu bulundurma" suçlarından ceza alır. Ancak hasat edilmiş, kurutulmuş ve satışa hazır hale getirilmiş yüklü miktarda esrar elde edilirse, TCK 188 (ticaret) suçu oluşur.
Arabada yanındaki yolcuda uyuşturucu çıkarsa şoför ceza alır mı?
Şoförün uyuşturucudan haberi olduğunu gösteren delil (mesajlaşma, ortak hareket etme, kokuyu alma mesafesi vb.) yoksa, "suçun şahsiliği ilkesi" gereği ceza almaz. Ancak uygulamada genellikle "iştirak" şüphesiyle her ikisi de yargılanır, ispat yükü sanıklara düşer.
📚 Bu Konu Hakkında Detaylı Yanıtlar
Yasal Uyarı
Uyuşturucu ile mücadele yasaları son derece karmaşıktır ve cezalar çok ağırdır. Hukuka aykırı delillerin tespiti ve etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak için uzman bir ceza avukatı ile çalışmanız hayati önem taşır.