BİLİŞİM VE CEZA HUKUKU
Unutulma Hakkı 2026: Dijital Geçmişinizi Google'dan Sildirme Rehberi
İnternet "unutmayan" bir hafızaya sahiptir. Ancak hukuk, insana "yeni bir sayfa açma" şansını tanır. Yıllar önce işlediğiniz bir suç, iflas ettiğiniz eski bir şirket haberi veya gençlik hatası bir fotoğraf, ömür boyu karşınıza çıkmak, itibarınızı zedelemek zorunda değildir.
Avrupa Adalet Divanı'nın (Google Spain Kararı) ve ülkemizde Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) kararlarıyla şekillenen Unutulma Hakkı (Right to he Forgotten), bireylere geçmişteki olumsuz dijital izlerini silme veya arama motorlarında (Google, Yandex) gizleme hakkı verir. Bu rehberde, 2026 yılı itibarıyla güncel prosedürleri, AYM kriterlerini ve başvuru yollarını detaylıca inceleyeceğiz.
1. Unutulma Hakkı Nedir? (Felsefesi)
Unutulma hakkı, üstün bir kamu yararı olmadığı sürece, dijital hafızada yer alan kişisel verilerin silinmesini ve yayılmasının engellenmesini isteme hakkıdır. İnsan onurunu korumayı amaçlar.
Bu hak, tarihsel gerçekleri yok etmek veya basın özgürlüğünü (sansür) engellemek değildir. Temel amaç, güncelliğini yitirmiş bilgilerin kişinin bugününe zarar vermesini engellemektir. Özetle; "Geçmişim geleceğimi ipotek altına almasın" deme hakkıdır.
2. Anayasa Mahkemesi (AYM) Kriterleri
AYM, unutulma hakkı başvurularında çok hassas bir "Terazi Testi" uygular. Bir kefede "Kişinin Unutulma Hakkı", diğer kefede "Basın Özgürlüğü ve Kamu Yararı" vardır. Hangi kefe ağır basarsa karar ona göre verilir. İşte o kriterler:
Haber Kaldırılır mı? (AYM Testi)
- Güncellik: Haberin yayın tarihinden ne kadar süre geçti? (Eski haberlerin silinme şansı yüksektir).
- Kamu Yararı: Haberin bilinmesinde hala bir fayda var mı? (Örn: Bir dolandırıcının hala aktif olması kamu yararıdır, silinmez).
- Tarihsel Değer: Haber bir döneme ışık tutuyor mu? (Örn: Siyasi olaylar, depremler silinmez).
- Kişinin Ünü: Başvuran kişi ünlü, siyasetçi veya kamu görevlisi mi? (Sade vatandaşın unutulma hakkı daha geniştir).
- Haberin Özü: Haber gerçeği yansıtıyor mu, yoksa iftira/hakaret mi içeriyor?
3. KVKK Kapsamında Unutulma Hakkı
6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), kişisel verilerin işlenmesini süreyle sınırlar. Verinin işlenme amacı ortadan kalktığında, veri sorumlusu (haber sitesi, forum sahibi) o veriyi silmek, yok etmek veya anonim hale getirmek zorundadır. Haberin konusu kapanmışsa (örneğin beraat edilmişse), veri işleme şartı ortadan kalkmış demektir.
4. İçerik Kaldırma Yolları (3 Farklı Yöntem)
İnternetten içerik kaldırmak için 3 ana yol izleyebilirsiniz. En etkilisi 2. ve 3. yollardır.
Yöntem A: İçerik Sağlayıcıya İhtar (Uyar-Kaldır)
Haberi yapan siteye (Örn: Yerel gazete, forum sitesi) noterden veya KEP üzerinden ihtarname gönderilir. "Haber güncelliğini yitirdi, kişilik haklarımı ihlal ediyor, kaldırın" denir. Büyük haber siteleri genelde kaldırmaz, ama küçük siteler dava korkusuyla kaldırabilir.
Yöntem B: Sulh Ceza Hakimliği (Erişim Engelleme)
En kesin yoldur. 5651 Sayılı Kanun m. 9 uyarınca Sulh Ceza Hakimliği'ne başvurulur. Hakim 24 saat içinde karar verir. Karar olumluysa, Erişim Sağlayıcıları Birliği (ESB) kararı uygular ve Türkiye'den o habere erişilemez hale gelir.
Yöntem C: Google İndeks Silme (URL Removal)
Haber kaynağında dursa bile, Google arama sonuçlarından çıkarılması mümkündür. Google'ın "Kişisel Verileri Kaldırma Formu" (Right to be Forgotten Form) doldurulur. Google, AYM kriterlerine benzer bir inceleme yapar ve linki Türkiye arama sonuçlarından düşürür.
5. Google'dan İsim Sildirme (Adım Adım)
Google, mahkeme kararı olmasa bile kendi politikaları gereği bazı içerikleri kaldırır. Bunlar:
- Reşit olmayanların (çocukların) uygunsuz görüntüleri.
- Rızanız dışı paylaşılan cinsel içerikler (İntikam pornosu).
- Kimlik numarası, banka hesabı, imza gibi finansal/özel veriler.
- Beraat kararı alınmış ("Hukuken Aklanmış") eski suç haberleri.
6. Gazete Arşivleri Silinir Mi? (İsimsizleştirme)
Basın Kanunu'na göre gazetelerin dijital arşivleri korunur. Tamamen silinmesi zordur. Ancak mahkemeler burada "Orta Yol" bulmuştur:
İsimsizleştirme (Anonimleştirme): Haberin metni kalır, ancak haberdeki isminiz "A.B." veya "M.K." şeklinde kodlanır. Böylece Google'da sizin adınız arandığında o haber çıkmaz, ama araştırmacılar gazete arşivine girdiğinde olayı görebilir. Bu yöntem hem unutulma hakkını hem de basın tarihini korur.
7. Şirketler İçin İtibar Yönetimi
Sadece şahıslar değil, şirketler de ticari itibarlarını korumak için unutulma hakkına benzer mekanizmaları kullanabilir. Yalan haberler, karalama kampanyaları veya eski iflas haberleri ticari hayatı etkiliyorsa, "Haksız Rekabet" ve "Ticari İtibarın Zedelenmesi" gerekçesiyle erişim engeli istenebilir.
8. Erişim Engelleme Dilekçe Örneği
İSTANBUL NÖBETÇİ SULH CEZA HAKİMLİĞİNE
TALEP EDEN : [Adınız Soyadınız] - Adres
KONU : Kişilik haklarının ihlali nedeniyle 5651 S.K. m.9 uyarınca içeriğe erişimin engellenmesi talebidir.
URL LİSTESİ :
- www.haber-sitesi.com/eski-haber-linki
- www.forum.com/hakaret-icerikli-konu
AÇIKLAMALAR :
1. Yukarıda listelenen URL adreslerinde, şahsım hakkında 12 yıl önce gerçekleşmiş bir trafik kazasıyla ilgili haberler yer almaktadır.
2. Söz konusu olayda yargılama bitmiş, cezam infaz edilmiş ve adli sicil kaydım temizlenmiştir (Ek-1: Adli Sicil Kaydı).
3. Aradan geçen uzun süreye rağmen, ismim Google'da aratıldığında ilk sırada bu haberler çıkmaktadır. Bu durum, iş hayatımı, ailemi ve çocuklarımın psikolojisini olumsuz etkilemekte, "Yeni bir hayata başlama" hakkımı elimden almaktadır.
4. AYM'nin yerleşik içtihatları (N.B.B. Başvurusu) uyarınca, güncelliğini yitiren ve kamu yararı kalmayan bu haberlerin "Unutulma Hakkı" kapsamında erişime engellenmesi gerekmektedir.
SONUÇ VE İSTEM : Talebimin kabulü ile, kişilik haklarımı ihlal eden yukarıdaki linklere ERİŞİMİN ENGELLENMESİNE ve kararın ESB'ye gönderilmesine karar verilmesini arz ederim.
9. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Yaklaşımı
Unutulma hakkının kökeni Avrupa'dır. AİHM'in verdiği kararlar, Türk mahkemeleri (AYM ve Yargıtay) için de bağlayıcı emsal niteliğindedir. İki temel karar bu hakkın sınırlarını çizer:
A. Axel Springer Kararı (Denge Testi)
AİHM, ünlü bir aktörün uyuşturucu kullanırken yakalanması haberinin yıllar sonra bile yayında kalmasını "Basın Özgürlüğü" kapsamında değerlendirmiştir. Mahkeme, "Kişi ünlüdür, toplumun bunu bilme hakkı vardır" demiştir. Bu karar, unutulma hakkının mutlak olmadığını, kamuya mal olmuş kişilerde (siyasetçi, sanatçı) daha dar yorumlandığını gösterir.
B. Google Spain Kararı (Milat)
2014 tarihli bu karar (Costeja González), unutulma hakkının doğum belgesidir. İspanyol vatandaşı Costeja, yıllar önce borcu yüzünden evinin satıldığına dair gazete ilanın Google'da çıkmasından şikayetçi olmuştur. Mahkeme, "Borç ödenmiştir, bu bilginin artık bir değeri yoktur, sadece kişiye zarar vermektedir" diyerek Google'ın bu linki silmesine hükmetmiştir.
10. Kamuya Mal Olmuş Kişi vs Sade Vatandaş Ayrımı
Unutulma hakkı davalarında hakimin ilk sorduğu soru şudur: "Bu kişi kim?"
Eğer sade bir vatandaşsanız, mahkeme "Özel hayatın gizliliğini" ön planda tutar. Sizin geçmişteki hatanızın toplumu ilgilendirmediğini kabul eder. Ancak bir Belediye Başkanı, Milletvekili veya Ünlü bir Sanatçı iseniz, mahkeme "Toplumun haber alma hakkını" üstün tutar. Siyasetçilerin geçmişteki tutarsızlıklarının bilinmesi "demokratik bir hak" olarak görülür.
11. Google Formunu Doldururken Dikkat Edilecekler
Google'a yapılan başvuruların %60'ı "Yetersiz Bilgi" nedeniyle reddedilir. Başvurunuzun kabul edilmesi için "Açıklama" kısmına şunları mutlaka yazın:
- Hukuki Dayanak: "5651 Sayılı Kanun ve KVKK m. 7 uyarınca..." diye söze başlayın.
- Zarar Unsuru: "Bu haber yüzünden iş bulamıyorum, nişanlım terk etti" gibi somut zararları belirtin. Google algoritmaları "insani zararı" dikkate alacak şekilde kodlanmıştır.
- Belge Ekleyin: Beraat kararı, Takipsizlik kararı veya Adli Sicil Temiz kağıdı eklemek, "Ben artık suçsuz bir vatandaşım" demenin en güçlü yoludur.
12. Başvurularda Yapılan 5 Kritik Hata
Unutulma hakkı başvurularının reddedilmesinin en büyük sebebi usul hatalarıdır. İşte kaçınmanız gerekenler:
- Hatalı Merciye Başvuru: İkametgahınızın bağlı olduğu Sulh Ceza Hakimliği yerine Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurmak.
- URL Belirtmemek: "Hakkımdaki tüm haberler silinsin" demek. (Hakimler dedektif değildir, silinmesini istediğiniz her bir URL'yi tek tek listelemeniz şarttır).
- Güncellik Vurgusu Yapmamak: Haberin eski olduğunu değil, "Yalan olduğunu" iddia etmek. (Unutulma hakkı, haber doğru olsa bile silinmesini sağlar. Yalan haber ise Tekzip davasının konusudur, karıştırmayın).
- Kamu Yararını Görmezden Gelmek: "Ben rahatsız oluyorum" demek yetmez. "Toplumun bu haberi bilmesinde artık bir fayda kalmamıştır" argümanını işlemelisiniz.
- Belge Sunmamak: Sadece beyanla yetinmek. Oysa beraat kararı, takipsizlik kararı gibi resmi belgeler hakimin kararını %90 etkiler.
13. Unutulma Hakkı vs Cevap ve Düzeltme Hakkı
Çoğu kişi bu iki kavramı karıştırır. Eğer hakkınızdaki haber YENİ ve YALAN ise, unutulma hakkı davası DEĞİL, "Cevap ve Düzeltme (Tekzip)" davası açmalısınız. Unutulma hakkı, haberi yalanlamaz; sadece "Artık görünmesin" der. Stratejinizi doğru belirleyin.
15. Unutulma Hakkı Kararına İtiraz Süreci
Eğer Sulh Ceza Hakimliği başvurunuzu reddederse (ki bu sık yaşanır), pes etmeyin. Hukuk sistemimizde "İtiraz" mekanizması vardır.
Adım Adım İtiraz Yolu
-
1
Üst Hakimliğe İtiraz: Ret kararının size tebliğinden itibaren 7 GÜN içinde, kararı veren hakimliğe itiraz dilekçesi sunmalısınız. (Örn: 3. Sulh Ceza reddettiyse, itirazı 4. Sulh Ceza inceler).
-
2
Anayasa Mahkemesi (Bireysel Başvuru): İtirazınız da reddedilirse, bu bir "Kesin Karar"dır. Bu aşamadan sonra 30 GÜN içinde Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru hakkınız doğar. AYM, unutulma hakkı konusunda en özgürlükçü kurumdur.
16. Sıkça Sorulan Sorular
Başvurum reddedilirse ne yapmalıyım?
Sulh Ceza Hakimliği kararlarına karşı, kararı veren mahkemenin bir numara üstündeki hakimliğe (Örn: 1. Sulh Ceza verdiyse 2. Sulh Ceza'ya) itiraz edebilirsiniz. Oradan da ret gelirse Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) bireysel başvuru hakkınız vardır.
Avukatsız bu işlemi yapabilir miyim?
Teorik olarak evet, ancak Sulh Ceza Hakimlikleri "kamu yararı" kavramını geniş yorumlama eğilimindedir. Dilekçenizi hukuki emsallerle (AYM kararlarıyla) desteklemezseniz reddedilme ihtimali çok yüksektir.
Video sildirmek için de geçerli mi?
Evet. Özellikle YouTube, Dailymotion gibi sitelerdeki videolar için de aynı prosedür işler. Ancak video yurt dışı kaynaklı sunucularda ise (ve Türkiye temsilciliği yoksa) uygulattırmak zorlaşabilir.