CEZA HUKUKU

Şikayetten Vazgeçme 2026: Teori, Uygulama ve Yargısal İçtihatlar

Giriş: Şikayet Kurumunun Temelleri

Modern ceza hukuku sistemleri, suçun işlenmesiyle bozulan kamu düzeninin yeniden tesisi amacıyla devletin cezalandırma yetkisini kullanmasını esas alır. Bu yetki kural olarak "kamusallık" ilkesi çerçevesinde, mağdurun talebinden bağımsız olarak "resen" işletilir. Ancak kanun koyucu, suç politikası gereği bazı fiillerin soruşturulmasını ve kovuşturulmasını, suçtan zarar gören kişinin iradesine bağlamıştır.

İşte bu noktada "takibi şikayete bağlı suçlar" kategorisi ve buna bağlı olarak "şikayet" ve "şikayetten vazgeçme" (feragat) kurumları ortaya çıkmaktadır.

I. Şikayet Kavramı ve Hukuki Niteliği

Ceza muhakemesi hukukunda şikayet, suçtan zarar gören veya suçun mağduru olan kişinin, fiili yetkili makamlara bildirerek, fail hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını talep etmesidir. Hukuki niteliği itibarıyla şikayet, "karma" bir karakter arzeder:

• Maddi Hukuk Yönü: Şikayet, devletin cezalandırma yetkisinin doğumu için gerekli bir şarttır. Şikayet yoksa, suç oluşmuş olsa bile devletin cezalandırma hakkı aktif hale gelmez.
• Muhakeme Hukuku Yönü: Şikayet, bir "dava şartı"dır (muhakeme şartı). Soruşturmanın başlaması veya davanın açılması için bu şartın gerçekleşmesi gerekir.

1.1. Şikayet Hakkının Sahibi

TCK'nın 73. maddesinin 1. fıkrası uyarınca şikayet hakkı "yetkili kimseye" aittir:

1. Doğrudan Mağdur: Suçun konusu olan eylemin yöneldiği kişi.
2. Suçtan Zarar Gören: Mağdur kavramından daha geniş olup, fiil nedeniyle hakları doğrudan veya dolaylı olarak zedelenenleri kapsar.
3. Tüzel Kişiler: Şikayet hakkı tüzel kişiliğin yetkili organları tarafından kullanılır.

Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlılık: Şikayet hakkı, kural olarak başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez. Ancak hakaret suçu gibi istisnai hallerde (TCK m.131/2), mağdur şikayet etmeden ölürse mirasçıların şikayet hakkı mevcuttur.

1.2. Şikayet Süresi

Takibi şikayete bağlı suçlarda şikayet süresi, TCK m. 73/1 gereğince, mağdurun "fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği" günden başlar ve 6 aydır. Bu süre hak düşürücü bir süredir; sürenin geçmesiyle şikayet hakkı ortadan kalkar.

II. Takibi Şikayete Bağlı Suçlar

Önemli Ayrım: Bir suçun şikayete tabi olup olmadığı, eylemin niteliğine göre değişebilir. Örneğin, "Kasten Yaralama" suçu, kemik kırığına yol açmışsa veya silahla işlenmişse (TCK m. 86/3), artık şikayete tabi değildir; mağdur şikayetçi olmasa bile savcı soruşturma açmak zorundadır.

III. Şikayetten Vazgeçme Kurumunun Esasları

3.1. Tanım ve Hukuki Fonksiyon

Şikayetten vazgeçme, şikayet hakkı sahibinin, yetkili makamlara yönelttiği cezalandırma talebini geri almasıdır. Bu, yenilik doğuran (inşai) bir haktır; kullanıldığı anda hukuk aleminde bir değişiklik meydana getirir.

TCK Madde 73/4: "Kovuşturma yapılabilmesi şikayete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça şikayetten vazgeçme davayı düşürür."

3.2. Vazgeçmenin Şekli

1. Sözlü Vazgeçme: Soruşturma aşamasında kolluk veya savcılık ifadesinde; kovuşturma aşamasında mahkeme huzurunda tutanağa geçirilmek suretiyle yapılabilir.
2. Yazılı Vazgeçme: Islak imzalı bir dilekçe ile yapılabilir. UYAP üzerinden e-imza ile gönderilen dilekçeler de geçerlidir.
3. Vekil Aracılığıyla: Vekaletnamede "şikayetten vazgeçme" konusunda özel yetki bulunması şarttır.

3.3. Vazgeçmeden Vazgeçme Yasağı

Ceza muhakemesinde temel bir ilke olarak "vazgeçmeden vazgeçilemez". Bir kişi, özgür iradesiyle şikayetinden vazgeçtiğini beyan ettikten sonra, pişman olup "tekrar şikayetçiyim" diyemez.

İrade Sakatlığı İstisnası: Eğer vazgeçme beyanı; tehdit, şantaj, cebir veya hile etkisi altında verilmişse, bu vazgeçme geçersizdir. Mağdur, iradesinin sakatlandığını ispat ederse şikayet hakkını yeniden kullanabilir.

3.4. Vazgeçmenin Zamanı

Şikayetten vazgeçme hakkı, hüküm kesinleşinceye kadar kullanılabilir. Yerel mahkeme kararını vermiş olsa bile, dosya İstinaf veya Temyiz aşamasındayken vazgeçilebilir. Ancak karar kesinleştikten sonra yapılan vazgeçme, cezanın infazına engel olmaz.

IV. Şikayetten Vazgeçmenin Sirayet Etkisi

4.1. "Fiile İlişkinlik" ve "Bölünmezlik" İlkesi

Hukukumuzda şikayet, "faili" değil "fiili" hedef alır. Mağdur, "Beni Ahmet ve Mehmet birlikte dövdü, Ahmet'ten şikayetçiyim ama Mehmet'ten değilim" diyemez.

TCK Madde 73/5: "İştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikayetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar."

Bu hüküm emredicidir. Mağdur, iştirak halinde (birlikte) suç işleyen sanıklardan birini affedip diğerini cezalandıramaz.

4.2. Taksirli Suçlarda İstisna

Taksirli suçlarda (örneğin trafik kazası) iştirak olmaz; her fail kendi kusuruyla hareket eder. Bu nedenle Yargıtay'a göre, taksirle işlenen suçlarda faillerden biri hakkındaki şikayetten vazgeçme, diğer faile sirayet etmez.

V. Yargılama Aşamalarına Göre Vazgeçmenin Sonuçları

5.1. Soruşturma Evresinde Vazgeçme

• KYOK Kararı: Cumhuriyet Savcısı, CMK m. 172 uyarınca "Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar" verir.
• Şüphelinin Rızası Aranmaz: Henüz kamu davası açılmadığı için, şüphelinin "vazgeçmeyi kabul etmiyorum" deme hakkı yoktur.
• Adli Sicil: KYOK kararı, adli sicil kaydına (sabıka) işlemez.

5.2. Kovuşturma Evresinde Vazgeçme

• Düşme Kararı: Mahkeme CMK m. 223/8 uyarınca "Kamu Davasının Düşmesine" karar verir.
• Katılan Sıfatının Sona Ermesi: Mağdurun kararı istinaf veya temyiz etme hakkı ortadan kalkar.

VI. Sanığın Vazgeçmeyi Kabul Etmesi veya Reddetmesi

TCK 73/6: "Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez."

Bu hüküm gereği, mahkeme şikayetten vazgeçme beyanıyla karşılaştığında derhal düşme kararı veremez. Öncelikle sanığa "Müşteki şikayetinden vazgeçti, bu vazgeçmeyi kabul ediyor musun?" diye sormak zorundadır.

6.1. Sanığın Seçenekleri

1. Sanık Kabul Ederse: Mahkeme doğrudan "Düşme" kararı verir.
2. Sanık Reddederse: Sanık "beraat etmek istiyorum" diyebilir. Yargılama devam eder. Ancak sonunda suçlu bulunsa bile, ortada geçerli şikayet kalmadığı için yine Düşme kararı verilir.

6.2. Zımni Kabul

Sanık duruşmaya gelmemişse, usulüne uygun davetiye çıkarılmışsa, Yargıtay sanığın suskunluğunu genellikle "zımni kabul" olarak değerlendirmektedir.

VII. Yaşı Küçükler ve Temsil Sorunları

7.1. 15 Yaş Ayrımı

• 15 Yaşını Doldurmuş Küçükler: Şikayet hakkını bizzat kullanabilirler.
• 15 Yaşından Küçükler: Şikayet ve vazgeçme hakkını kanuni temsilcileri (veli veya vasi) kullanır.

7.2. Menfaat Çatışması

Eğer suçun faili bizzat kanuni temsilci ise, mahkeme "Menfaat Çatışması" olduğunu kabul eder ve çocuğun haklarını korumak için Temsil Kayyımı atanmasını sağlar.

VIII. Şikayetten Vazgeçmenin Tazminat Haklarına Etkisi

TCK Madde 73/7: "Kamu davasının düşmesi, suçtan zarar gören kişinin şikayetten vazgeçmiş olmasından ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamış ise artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz."

8.1. Hakları Saklı Tutma Zorunluluğu

• Kural: Şikayetten vazgeçme, kural olarak sadece ceza davasını bitirir. Tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.
• İstisna: Eğer mağdur, vazgeçme dilekçesinde "tüm maddi ve manevi haklarımdan feragat ediyorum" gibi ifadeler kullanırsa, Hukuk Mahkemesinde tazminat davası açamaz.

Güvenli İfade: "Fazlaya ilişkin hukuk ve tazminat davası haklarım saklı kalmak kaydıyla, sadece cezai yönden şikayetimden vazgeçiyorum."

IX. Özel Kanunlardaki Düzenlemeler

9.1. Çek Kanunu

Karşılıksız çek düzenleme suçunda, çek bedelini (ve faizini) ödeyen sanık hakkında, şikayetçinin beyanına gerek kalmaksızın "şikayetten vazgeçilmiş sayılır" ve dava düşer. Bu suçta vazgeçme, hüküm kesinleştikten sonra bile infazı durdurur.

9.2. Uzlaşma Kurumu ile İlişki

CMK m. 253'te düzenlenen "Uzlaşma", şikayetten vazgeçmeden daha geniş kapsamlıdır. Şikayetten vazgeçme tek taraflı bir irade beyanıdır. Uzlaşma ise fail ile mağdurun bir edim karşılığında anlaşmasıdır. Uzlaşma sağlanırsa dava açılmaz veya düşer.

X. Sonuç ve Stratejik Öneriler

1. Suç Vasfını Doğru Tespit Edin: Vazgeçme dilekçesi verilirken suçun şikayete tabi olup olmadığını kontrol edin.
2. Tazminat Hakkını Saklı Tutun: Dilekçede mutlaka "şahsi haklarım saklıdır" ibaresini kullanın.
3. Sirayet Etkisini Bilin: İştirak halinde işlenen suçlarda bir sanıktan vazgeçme, tüm sanıklara sirayet eder.
4. Vekalet Kontrolü: Avukat aracılığıyla vazgeçme yapılacaksa, vekaletnamede özel yetki olmalıdır.
5. Sanığın Kabulü: Kovuşturma aşamasında sanığın kabulü sorulur; sanık reddederse bile düşme kararı verilir.

XI. Sık Sorulan Sorular

Şikayetten vazgeçme ne kadar sürer?

Savcılık veya mahkemeye verilen dilekçe aynı gün işlem görür. Dilekçe verildikten sonra, soruşturma aşamasında savcılık takipsizlik kararı verir. Kovuşturma aşamasında mahkeme düşme kararı verir. Bu kararlar genellikle birkaç gün içinde verilir.

Şikayetten vazgeçtikten sonra tekrar şikayette bulunabilir miyim?

Hayır, aynı olay ve aynı sanık için şikayetten vazgeçildikten sonra tekrar şikayette bulunulamaz. Vazgeçme kesin ve geri dönüşü olmayan bir karardır. Ancak farklı bir olay için şikayette bulunmak mümkündür.

Hakaret suçunda şikayetten vazgeçme mümkün mü?

Evet, basit hakaret suçu (TCK m. 125/1) şikayete bağlı bir suçtur. Mağdur şikayetinden vazgeçerse dava düşer. Ancak kamu görevlisine hakaret veya alenen hakaret gibi nitelikli haller için şikayet şartı aranmaz.

Tehdit suçunda şikayetten vazgeçilebilir mi?

Basit tehdit suçu (TCK m. 106/1 birinci cümle) şikayete bağlıdır ve vazgeçme mümkündür. Ancak tehdidin silahla yapılması veya nitelikli haller söz konusuysa şikayet şartı aranmaz.

Trafik kazasında şikayetten vazgeçme nasıl olur?

Taksirle yaralama suçu şikayete bağlıdır. Mağdur veya yasal temsilcisi, savcılığa veya mahkemeye dilekçe vererek şikayetinden vazgeçebilir. Dava düşer ancak maddi tazminat hakları saklı tutulmalıdır.

Avukat olmadan şikayetten vazgeçebilir miyim?

Evet, şikayetçi bizzat dilekçe vererek veya savcılık/mahkeme huzurunda sözlü beyanla şikayetinden vazgeçebilir. Avukat zorunlu değildir. Ancak tazminat haklarının korunması için dikkatli olunmalıdır.

Şikayetten vazgeçme para alınarak yapılırsa ne olur?

Şikayetten vazgeçmenin para karşılığı yapılması suç değildir. Ancak uzlaşma prosedürü dışında yapılan anlaşmalar resmi kayıt altına alınmaz. Uzlaşma sürecinde yapılan ödemeler daha güvenlidir.

XII. Pratik Örnekler

Örnek 1: Hakaret Davası

Ali, komşusu Mehmet'e hakaret ettiği gerekçesiyle şikayet edildi. Mehmet, arabuluculuk sonucu anlaştı ve şikayetinden vazgeçti. Savcılık, takipsizlik kararı verdi. Ali hakkında dava açılmadı.

Örnek 2: Trafik Kazası

Ayşe, trafik kazasında yaralandı ve sürücü Veli hakkında şikayette bulundu. Sigorta şirketi zararı ödedikten sonra Ayşe şikayetinden vazgeçti. Ancak dilekçesinde "tazminat haklarım saklıdır" ibaresini kullandığı için ek maddi tazminat davası açabildi.

Örnek 3: Aile İçi Şiddet

Fatma, eşi Hasan'ı basit yaralama suçundan şikayet etti. Daha sonra barıştılar ve Fatma şikayetinden vazgeçmek istedi. Mahkeme, 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir kararlarının devam edip etmeyeceğini ayrıca değerlendirdi.

XIII. Dilekçe Örneği

Hakları Saklı Tutan Vazgeçme Dilekçesi

Şikayetten vazgeçme dilekçesinde bulunması gereken unsurlar:

• Savcılık/Mahkeme adı ve dosya numarası
• Şikayetçinin adı, soyadı, TC kimlik numarası
• Sanığın adı (biliniyorsa)
• "Şikayetimden vazgeçiyorum" ibaresi
• "Maddi ve manevi tazminat haklarım saklı kalmak kaydıyla" ibaresi
• Tarih ve imza

XIV. Uzlaşma Süreci

Uzlaşmaya Tabi Suçlar

CMK m. 253'te sayılan suçlar için uzlaşma zorunludur. Uzlaşma görüşmeleri sonuçlanmadan dava açılamaz. Uzlaşılan suçların başlıcaları:

• Basit yaralama
• Basit hakaret
• Basit tehdit
• Konut dokunulmazlığını ihlal
• Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (basit hali)
• Mala zarar verme

Uzlaşma Süreci

1. Uzlaştırmacı Atanması: Cumhuriyet savcılığı, sicile kayıtlı bir uzlaştırmacı atar.
2. Davet: Taraflara uzlaşma görüşmesi için davet gönderilir.
3. Görüşme: Taraflar katılırsa uzlaşma şartları tartışılır.
4. Anlaşma: Taraflar anlaşırsa uzlaşma raporu düzenlenir.
5. Onay: Savcılık raporu onaylarsa dava açılmaz veya düşer.

Uzlaşma ve Şikayetten Vazgeçme Farkı

• Uzlaşma: İki taraflı, edim karşılığı, resmi süreç.
• Vazgeçme: Tek taraflı irade beyanı, edim karşılığı olmak zorunda değil.
• Sonuç: Her ikisinde de sonuçta dava düşer.

XV. Re'sen Soruşturulan Suçlar

Şikayete Tabi Olmayan Suçlar

Aşağıdaki suçlar re'sen (kendiliğinden) soruşturulur ve şikayetten vazgeçme mümkün değildir:

• Kasten öldürme
• Ağır yaralama (kemik kırılması vb.)
• Cinsel saldırı (basit olmayan haller)
• Yağma (gasp)
• Dolandırıcılık
• Hırsızlık
• Uyuşturucu suçları
• Zimmet, irtikap, rüşvet

Önemli: Re'sen soruşturulan suçlarda mağdurun şikayetten vazgeçmesi davayı düşürmez. Ancak mahkeme, ceza tayininde mağdurun tutumunu dikkate alabilir.