TÜKETİCİ HUKUKU

Mesafeli Satışlarda Cayma Hakkı 2026: İade Süreleri, Kargo Ücreti ve Elektronik Ürün Kısıtlamaları

Giriş ve Teorik Çerçeve

Modern tüketici hukuku, yüzyıllar boyunca ticaret hayatına hakim olan "alıcı dikkat etsin" (caveat emptor) ilkesinden, "tüketicinin korunması" (consumer protection) ilkesine doğru evrilen köklü bir paradigma değişimini temsil etmektedir. Geleneksel ticaret yöntemlerinde alıcı, malı bizzat görme, dokunma, deneme ve satıcı ile yüz yüze pazarlık etme imkanına sahipken; dijitalleşen ekonomi ve uzaktan iletişim araçlarının (internet, telefon, katalog vb.) yaygınlaşması, bu fiziksel etkileşimi ortadan kaldırmıştır.

Hukuk doktrininde "bilgi asimetrisi" olarak adlandırılan bu durum, satıcının mal veya hizmet hakkında tam bilgiye sahip olduğu, tüketicinin ise yalnızca kendisine sunulan dijital verilerle (fotoğraf, açıklama metni) yetinmek zorunda kaldığı bir dengesizlik yaratmaktadır. İşte bu dengesizliği gidermek ve tüketicinin iradesinin sağlıklı bir şekilde oluşmasını sağlamak amacıyla, Türk Hukukunda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) ve buna bağlı Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği ile "Cayma Hakkı" (Right of Withdrawal) müessesesi ihdas edilmiştir.

Bu rapor, 2026 yılı itibarıyla yürürlükte olan güncel mevzuat hükümleri, Yargıtay içtihatları, 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe giren kritik değişiklikler, Tüketici Hakem Heyetleri'nin yeni parasal sınırları ve özellikle elektronik ticaretin en tartışmalı alanlarından biri olan iade süreçlerini derinlemesine incelemektedir.

Bölüm 1: Mesafeli Sözleşme Kavramı ve Hukuki Nitelendirme

1.1. Mesafeli Sözleşmenin Kurucu Unsurları

Hukuki güvenlik ilkesi gereği, hangi işlemlerin "mesafeli sözleşme" sayılacağı kanun koyucu tarafından sıkı şekil şartlarına ve tanımlara bağlanmıştır. 6502 sayılı Kanun'un 48. maddesi ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin 4. maddesi uyarınca, bir sözleşmenin bu kategoride değerlendirilebilmesi için üç temel unsurun kümülatif olarak (bir arada) bulunması gerekmektedir:

1. Fiziksel Karşılaşmanın Yokluğu: Sözleşmenin kurulduğu an dahil olmak üzere, satıcı/sağlayıcı ile tüketicinin fiziksel olarak aynı ortamda bulunmaması gerekir.
2. Uzaktan İletişim Araçlarının Kullanımı: Mektup, katalog, telefon, faks, radyo, televizyon, e-posta, kısa mesaj (SMS), internet gibi araçlar vasıtasıyla sözleşmenin kurulması gerekmektedir.
3. Organize Bir Satış Sistemi: Satıcı veya sağlayıcının, mal veya hizmet pazarlamasını uzaktan yapmak üzere oluşturduğu bir sistem çerçevesinde hareket etmesi şarttır.

1.2. Aracı Hizmet Sağlayıcı (Pazaryeri) Kavramı

E-ticaretin gelişimiyle birlikte, satıcı ile tüketiciyi buluşturan "Pazaryeri" (Marketplace) modelleri (Trendyol, Hepsiburada, Amazon vb.) yaygınlaşmıştır. Mevzuatımızda bu platformlar "Aracı Hizmet Sağlayıcı" olarak tanımlanmıştır. 2022 yılında yapılan ve etkileri 2026'da tam olarak hissedilen değişikliklerle, aracı hizmet sağlayıcılara da cayma hakkının kullanımı süreçlerinde müteselsil sorumluluklar yüklenmiştir.

Bölüm 2: Cayma Hakkının Hukuki Niteliği ve Süreç Yönetimi

2.1. Hakkın Doğası: Bozucu Yenilik Doğuran Hak

Cayma hakkı, hukuki niteliği itibarıyla "bozucu yenilik doğuran" (inşai) bir haktır. Tüketici, bu hakkı tek taraflı irade beyanıyla kullanarak, sözleşme ilişkisini geçmişe etkili (ex tunc) olarak ortadan kaldırır. Cayma hakkının en belirgin özelliği "gerekçesiz" olmasıdır. Tüketici, malı neden iade ettiğini (beğenmedim, vazgeçtim, pahalı buldum vb.) açıklamak zorunda değildir ve satıcı da bu gerekçeyi sorgulayamaz.

2.2. 14 Günlük Hak Düşürücü Süre ve Başlangıç Anı

Mevzuatımız, Avrupa Birliği'nin 2011/83/EU sayılı Yönergesi ile uyumlu olarak cayma süresini 14 gün olarak belirlemiştir. Bu süre, zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir; yani süre geçtikten sonra hak kendiliğinden sona erer.

2.3. "1 Yıl" Kuralı: Eksik Bilgilendirmenin Yaptırımı

Satıcının en temel yükümlülüğü, tüketiciyi cayma hakkı konusunda açık, anlaşılır ve mevzuata uygun şekilde bilgilendirmektir (Ön Bilgilendirme Formu). Eğer satıcı bu yükümlülüğü yerine getirmezse, 14 günlük süre işlemez. Bu durumda cayma süresi, 14 günlük sürenin bitiminden itibaren bir yıl daha uzar.

Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 2018/556 sayılı kararı bu konuda emsal teşkil etmektedir. Karara konu olayda, tatil paketi satın alan tüketicinin cayma hakkı konusunda bilgilendirilmediği tespit edilmiş ve tüketicinin 14 günlük süreye bağlı kalmaksızın sözleşmeyi feshedebileceğine hükmedilmiştir.

2.4. Cayma Beyanının Şekli ve İspat Yükü

Yönetmelik, cayma bildiriminin yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile yapılmasını şart koşar. "Kalıcı veri saklayıcısı"; e-posta, kısa mesaj, internet bankacılığı gibi verinin değiştirilmeden saklanmasına imkan veren araçları ifade eder. Telefonla (sözlü) yapılan bildirimlerin ispatı zor olduğundan önerilmez. İspat yükü tüketicidedir.

Bölüm 3: İade Kargo Ücretleri ve Masraf Paylaşımı (2026 Rejimi)

3.1. Hukuki Süreç ve Ertelemeler

23 Ağustos 2022 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliği ile, cayma hakkı kullanımında iade masrafının (kargo ücretinin), ön bilgilendirmede belirtilmek kaydıyla tüketiciye yansıtılabileceği düzenlenmişti. Ancak bu düzenlemenin yürürlük tarihi toplumsal tepkiler ve ekonomik konjonktür nedeniyle defalarca ertelendi:

• İlk erteleme: 1 Ocak 2024
• İkinci erteleme: 1 Ocak 2026
• Son Durum (2026): 10/08/2024 tarihli Resmi Gazete ile yürürlük 1 Ocak 2026 tarihine kadar ertelendi.

3.2. 1 Ocak 2026 İtibarıyla Geçerli Olan Kural

Ana Kural: Satıcı, ön bilgilendirme formunda anlaşmalı olduğu kargo firmasını açıkça belirtmişse, tüketici malı bu kargo firmasıyla göndermelidir.

Masrafın Yüklenilmesi:

1. Satıcı Tarafından Karşılanma: Tüketici, satıcının anlaşmalı kargo firması ile gönderim yaparsa, iade kargo ücretini satıcı öder. Danıştay nezdinde açılan iptal davaları ve yürütmeyi durdurma kararları nedeniyle, 2026 yılında da hakim olan uygulama, iade kargo bedelinin satıcı üzerinde kalmaya devam ettiği yönündedir.
2. Tüketici Tarafından Karşılanma (İstisna): Eğer satıcı anlaşmalı kargo firmasını belirtmiş olmasına rağmen, tüketici keyfi olarak başka bir kargo firması ile gönderim yaparsa, bu durumda kargo ücretini tüketici öder.

Bölüm 4: Elektronik Ürünlerde Cayma Hakkı Kısıtlaması (1 Ocak 2026 Miladı)

2026 yılının en kritik hukuki gündemi, cep telefonu, bilgisayar, tablet ve akıllı saat gibi teknolojik ürünlerin iadesi konusudur.

4.1. Düzenlemenin İçeriği ve Amacı

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin 15. maddesine eklenen (i) bendi ile; "Tüketiciye teslimi yapılmış olan cep telefonu, akıllı saat, tablet ve bilgisayarlara ilişkin sözleşmeler"de cayma hakkının kullanılamayacağı hükme bağlanmıştı.

Bu düzenlemenin amacı, bu cihazların kurulumu yapıldıktan veya kutusu açıldıktan sonra "ikinci el" statüsüne düşmesi ve satıcının büyük ticari zarar görmesini engellemekti. Bir cep telefonunun kutusu açılıp SIM kart takıldığında, BTK kayıtlarına işlenmekte ve cihaz artık "sıfır" olarak satılamamaktadır.

4.2. 1 Ocak 2026 Miladı ve Uygulama

• Hukuki Geçerlilik: 1 Ocak 2026 itibarıyla, satıcılar yasal olarak "ambalajı açılmış cep telefonu, tablet, bilgisayar ve akıllı saatlerde cayma hakkı yoktur" şartını sözleşmelerine koyma hakkına sahip olmuşlardır.
• Şartlar: Bu istisnanın uygulanabilmesi için ürünün ayıpsız olması gerekir. Eğer ürün ayıplıysa (bozuksa, çalışmıyorsa), tüketici 6502 sayılı Kanun'un ayıplı mal hükümlerine dayanarak her halükarda iade edebilir.
• Tüketici Lehine Yorum: Tüketici ürünü teslim almış ancak kutusunun jelatinini dahi açmamışsa, cayma hakkını kullanabilmelidir. Çünkü bu durumda cihazın ikinci el statüsüne düşmesi söz konusu değildir.

Bölüm 5: Cayma Hakkının Kanuni İstisnaları (Madde 15 Analizi)

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin 15. maddesi, bazı mal ve hizmet türlerini doğaları gereği cayma hakkı kapsamı dışında tutmuştur:

Bölüm 6: İade Süreci, Para İadesi ve Bankacılık Uygulamaları

6.1. Satıcının İade Yükümlülüğü

Satıcı, cayma bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren en geç 14 gün içinde, varsa malın teslim masrafları (ilk kargo ücreti) da dahil olmak üzere tahsil ettiği tüm ödemeleri tüketiciye iade etmekle yükümlüdür. İade, tüketicinin satın alırken kullandığı ödeme aracına uygun şekilde ve tek seferde yapılmalıdır. Satıcı, nakit/kredi kartı ile ödeme yapan tüketiciye "hediye çeki" veya "puan" vermeyi teklif edemez.

6.2. Kredi Kartı Taksitli İşlemlerde Banka Prosedürleri

Tüketicilerin en sık yaşadığı mağduriyetlerden biri, taksitli alışverişlerin iadesinin kredi kartına taksitli olarak yansımasıdır. Bu durum hukuki bir ihlalden ziyade, bankacılık sisteminin teknik altyapısı ile ilgilidir.

• İşleyiş: Satıcı, iadeyi bankaya tek seferde bildirir (Örn: 10.000 TL). Ancak banka, tüketicinin kart limitine 10.000 TL'lik yer açmakla birlikte, nakit akışı açısından bu tutarı her ay taksit vadesi geldikçe ekstreden düşer (mahsuplaşır).
• Sonuç: Tüketici ekstresinde "İade edilen taksit tutarı" kalemini görür. Satıcıların "biz parayı tek seferde yatırdık, bankanızla görüşün" savunması genellikle doğrudur.

6.3. Tüketicinin Malı İade Yükümlülüğü

Tüketici, cayma bildirimini yönelttiği tarihten itibaren 10 gün içinde malı satıcıya veya yetkili kargoya teslim etmek zorundadır. Aksi halde cayma hakkından vazgeçmiş sayılabilir.

6.4. Malın Değerinde Azalma ve Tazminat

Tüketici, cayma süresi içinde malı, işleyişine, teknik özelliklerine ve kullanım talimatlarına uygun bir şekilde incelemelidir (Olağan Gözden Geçirme). Eğer tüketici malı hor kullanır, yıpratır veya olağan incelemeyi aşan bir kullanım sergilerse, cayma hakkını kaybetmez ancak malda meydana gelen değer azalmasını tazmin etmekle yükümlü olur.

Bölüm 7: Uyuşmazlık Çözümü ve 2026 Yılı Parasal Sınırları

7.1. Tüketici Hakem Heyetleri (THH) - 2026 Limitleri

Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan tebliğ uyarınca, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, değeri 186.000 TL'nin altında olan uyuşmazlıklarda İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru zorunludur.

• Başvuru: Tüketici, yerleşim yerinin bulunduğu veya işlemin yapıldığı yerdeki hakem heyetine başvurabilir. Başvurular E-Devlet üzerinden (TÜBİS) elektronik ortamda, masrafsız olarak yapılır.
• Kararın Niteliği: Hakem heyeti kararları bağlayıcıdır ve mahkeme ilamı hükmündedir. Karar aleyhine çıkan taraf, 15 gün içinde Tüketici Mahkemesi'ne itiraz edebilir.

7.2. Tüketici Mahkemeleri ve Zorunlu Arabuluculuk

Değeri 186.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda görevli merci Tüketici Mahkemeleridir. Ancak dava açmadan önce Arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

Bölüm 8: Yaptırımlar ve İdari Para Cezaları (2026)

Mevzuata aykırı hareket eden satıcı ve sağlayıcılara Ticaret Bakanlığı tarafından idari para cezaları uygulanır. 2026 yılı için bu cezalar güncel YDO oranında artırılmıştır:

• Cayma Hakkının Kullandırılmaması: Tüketicinin yasal cayma hakkını kullanmasını engelleyen satıcıya her bir işlem için yaklaşık 3.973 TL ceza uygulanır.
• Ön Bilgilendirme Eksikliği: 12 punto büyüklüğünde düzenlenmeyen sözleşmeler veya eksik bilgilendirme için işlem başına ceza uygulanır.
• İade Bedelinin Ödenmemesi: Yasal süresi içinde iade bedelini ödemeyen firmalara idari yaptırım uygulanır.

Sonuç ve Hukuki Değerlendirme

Mesafeli satışlarda cayma hakkı, 2026 yılına girerken Türk tüketici hukukunun en dinamik ve en çok tartışılan alanı olmaya devam etmektedir. 14 günlük süre, tüketiciler için vazgeçilmez bir güvence olmakla birlikte, özellikle elektronik cihazlar ve iade kargo masrafları konusundaki yeni düzenlemeler, dengenin bir miktar satıcı lehine kayabileceği sinyallerini vermektedir.

1 Ocak 2026 tarihi, e-ticaret hukuku açısından bir milattır. Bu tarihte yürürlüğe giren düzenlemeler ışığında:

1. Satıcılar, elektronik cihazlarda (telefon, bilgisayar vb.) kutu açılımı sonrası cayma hakkını kısıtlama yetkisine kavuşmuştur.
2. Kargo ücretleri konusunda, "anlaşmalı kargo ile ücretsiz iade" prensibi 2026'da da ana kural olarak devam etmektedir.
3. 186.000 TL'lik THH sınırı, uyuşmazlıkların büyük kısmının mahkemelere taşınmadan, hızlı ve masrafsız şekilde idari yoldan çözülmesine olanak tanımaya devam edecektir.

Sık Sorulan Sorular

İnternetten aldığım ürünü kaç gün içinde iade edebilirim?

Ürünü teslim aldığınız tarihten itibaren 14 gün içinde cayma hakkınızı kullanarak iade edebilirsiniz. Herhangi bir gerekçe göstermeniz gerekmez.

İade kargo ücretini ben mi öderim?

2026 yılında da satıcının belirlediği anlaşmalı kargo firması ile iade yaparsanız, kargo ücreti satıcı tarafından karşılanır. Farklı bir kargo tercih ederseniz, ücret size ait olabilir.

Cep telefonunu iade edebilir miyim?

1 Ocak 2026'dan itibaren, kutusu açılmış cep telefonu, tablet, bilgisayar ve akıllı saatlerde cayma hakkı kullanılamaz. Ancak ürün arızalı veya ayıplı ise iade hakkınız devam eder.

Tüketici Hakem Heyeti'ne nasıl başvururum?

E-Devlet üzerinden TÜBİS sistemi aracılığıyla masrafsız olarak başvuru yapabilirsiniz. 186.000 TL altındaki uyuşmazlıklarda THH başvurusu zorunludur.