FİKRİ MÜLKİYET HUKUKU

Marka Hakkına Tecavüz Davası: Taklit Ürün, Tazminat ve Hapis Cezaları 2026

Ticari hayatın en önemli değerlerinden biri olan "marka", işletmelerin itibarını ve pazar payını temsil eder. Ancak günümüzde "çakma" veya "taklit" olarak bilinen sahte ürünlerin üretimi ve satışı, marka sahiplerine milyonlarca liralık zarar vermektedir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), marka hakkına tecavüzü sadece tazminat gerektiren bir haksız fiil olarak değil, aynı zamanda hapis cezası gerektiren bir suç olarak düzenlemiştir.

Bu makalede; bir başkasının tescilli markasını izinsiz kullanan (taklit ürün satan, üreten) kişilere karşı açılabilecek "Marka Hakkına Tecavüzün Tespiti ve Men'i" davalarını, tazminat hesaplama yöntemlerini, işyerine yapılan polis baskınlarını ve taklit ürünlerin imha sürecini 2026 yılı Yargıtay içtihatları ışığında ele alacağız.

1. Marka Hakkına Tecavüz Sayılan Haller (SMK 29)

Kanun, sadece birebir kopyalamayı değil, "karıştırılma ihtimali yaratacak kadar benzer" kullanımları da tecavüz saymıştır. Aşağıdaki eylemler yasaktır:

• Aynısını Kullanmak: Tescilli markanın aynısını, aynı mal veya hizmetlerde kullanmak (Örn: Nike logolu sahte ayakkabı üretmek).
• Benzerini Kullanmak: Marka ile ilişkilendirilebilecek derecede benzerini kullanmak (Örn: 'Adidas' yerine 'Abibas' yazmak, benzer logo kullanmak).
• İzinsiz Satış ve Stoklama: Sahte olduğunu bilerek veya bilmesi gerekerek bu ürünleri satmak, piyasaya sürmek, ithal etmek veya ticari amaçla elde bulundurmak.
• Lisans Genişletme: Marka sahibinin verdiği lisansın sınırlarını aşmak (Sadece tişört üretme izni varken mont da üretmek).

2. Hukuk Davaları ve Tazminat Talepleri

Markası ihlal edilen şirket, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'ne başvurarak şu davaları açabilir:

A. Tecavüzün Ref'i (Durdurulması) ve Men'i (Önlenmesi)

Mahkemeden "İhtiyati Tedbir" kararı istenerek, taklit ürünlerin satışı o gün durdurulur. İnternet sitesine erişim engeli getirilir ve ürünlerin toplatılmasına karar verilir.

B. Maddi Tazminat Davası

Marka sahibi, uğradığı zararı şu üç yöntemden birini seçerek talep edebilir (SMK 151):

1. Yoksun Kalınan Kazanç: "Eğer bu taklitler satılmasaydı, ben ne kadar kazanacaktım?" hesabı.
2. Tecavüzcünün Kazancı: "Taklitçi bu işten ne kadar kazandıysa hepsini bana versin." En çok tercih edilen ve en yüksek tazminat çıkan yöntemdir.
3. Lisans Bedeli: "Eğer benden izin isteseydi, ona bu markayı kullanması için ne kadara lisans verirdim?" hesabı.

C. Manevi Tazminat ve İtibar Tazminatı

Taklit ürünlerin kalitesiz olması (örneğin yırtılan ayakkabı, patlayan batarya) orijinal markanın imajını zedeler. Bu nedenle ayrıca "itibar tazminatı" istenir.

3. Ceza Boyutu: 1 Yıldan 3 Yıla Kadar Hapis (SMK 30)

Marka hakkına tecavüz sadece parayla çözülmez. Başkasının markasını iktibas veya iltibas suretiyle kullanan kişi hakkında hapis cezası da istenir. Ancak bu suç "Şikayete Tabi"dir.

Cezası: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır.

3. Markanın Hükümsüzlüğü ve İptali Arasındaki Fark

Marka hakkına tecavüz davalarında sıkça karşılaşılan bir karşı hamle; davalının "Davacının markası zaten geçersiz, iptal edilmeli" diyerek karşı dava açmasıdır. İki kavram farklıdır:

• Hükümsüzlük: Markanın tescil edilirken var olan bir eksiklik (örneğin kötü niyet, mutlak ret nedenleri) nedeniyle baştan itibaren geçersiz sayılmasıdır. Mahkeme kararıyla olur ve etkisi geçmişe yürür.
• İptal: Markanın tescil edildikten sonra ortaya çıkan bir sebeple (örneğin 5 yıl kullanılmama, marka sahibinin markayı jenerik isim haline getirmesi) sona erdirilmesidir. TÜRKPATENT tarafından verilir (İdari İptal) ve etkisi ileriye dönüktür.

4. Lisans Sözleşmeleri ve İhlal Sınırları

Lisans, markanın bir başkasına "kiralama" yöntemidir. İnhisari (Tekelci) Lisans ve Basit Lisans olarak ikiye ayrılır. Eğer lisans alan firma, sözleşmedeki sınırları aşarsa (örneğin sadece İstanbul'da satış izni varken Ankara'ya da satarsa veya sadece tişört üretecekken pantolon da üretirse), bu durum sadece sözleşmeye aykırılık değil, aynı zamanda marka hakkına tecavüz sayılır ve cezai işlem uygulanabilir.

5. Fason Üretici ve Satıcı Sorumluluğu

Yargıtay kararlarına göre sadece "patron" değil, suça iştirak eden herkes sorumludur.

• Fason Atölye: "Bana sipariş verdiler, ben diktim" savunması geçersizdir. Basiretli bir tacir, ürettiği malın markasını kontrol etmek zorundadır.
• Mağaza Sahibi: "Toptancıdan aldım, sahte olduğunu bilmiyordum" demek kurtarmaz. Fatura ibraz edemezse veya fatura bedeli piyasa fiyatının çok altındaysa, "sahte olduğunu bilerek aldığı" kabul edilir.
• Seyyar Satıcı (Pazarcı): Marka suçu pazarda da işlense suçtur. Belediye zabıtası malları toplar, marka sahibi avukatı dava açar.

4. Kötü Niyetli Marka Tescili ve Hükümsüzlük

Bazı kişiler, tanınmış markaların Türkiye'de henüz tescil edilmediğini fark edip kendi adlarına tescil ettirirler ("Marka Trollüğü"). Bu kişiler daha sonra gerçek marka sahibine şantaj yaparak "Markanı kullanmak istiyorsan bana para öde" derler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu durumu "kötü niyetli tescil" olarak kabul eder ve gerçek hak sahibi, 5 yıllık zamanaşımı süresine bakılmaksızın her zaman hükümsüzlük davası açarak markayı geri alabilir.

5. İnternet Alan Adı (Domain) Uyuşmazlıkları

Marka hakkına tecavüz sadece fiziksel ürünlerde olmaz. Örneğin "Adidas" markası için "adidas-indirim.com" veya "adidas-tr.net" gibi alan adlarını (domain) alıp sahte ürün satmak veya siteyi yüksek fiyata marka sahibine satmaya çalışmak (Cybersquatting) da tecavüzdür. Bu durumda WIPO veya TRABİS üzerinden tahkim yoluyla alan adı iptal ettirilir veya mahkeme kararıyla erişim engellenir.

6. Paralel İthalat Savunması: Ne Zaman Suç Değil?

Her "izinsiz satış" marka ihlali değildir. "Marka hakkının tükenmesi" ilkesi gereği, orijinal bir ürün (örneğin orijinal Sony kulaklık) marka sahibi tarafından Türkiye'de veya dünyanın herhangi bir yerinde piyasaya sürüldükten sonra, bu ürünün üçüncü kişilerce tekrar satılması engellenemez. Buna paralel ithalat denir.

Ancak burada kritik nokta şudur: Ürünün değiştirilmemiş, bozulmamış ve orijinal ambalajında olması gerekir. Eğer paralel ithalatçı ürünü yeniden paketlerken markaya zarar verirse veya sahte ürün araya karıştırırsa, bu savunma geçersiz olur ve marka suçu oluşur.

7. "Markayı Kullanmıyorsun" Savunması (Kullanmama Def'i)

Marka hakkına tecavüz davası açan davacıya karşı yapılabilecek en güçlü savunma "Kullanmama Def'i"dir (SMK 19). Eğer davacı, markasını tescil ettirmiş ancak son 5 yıldır Türkiye'de ciddi bir şekilde kullanmıyorsa (piyasaya ürün sürmüyorsa), davalı taraf mahkemeden "Davacının markasının iptalini" ve "Tazminat talebinin reddini" isteyebilir. Bu, "kullanmayacaksan işgal etme" prensibinin bir sonucudur.

8. Sessiz Kalma Yoluyla Hak Kaybı (Sessiz Kalma Def'i)

Marka sahibi, tecavüzü veya sonraki tarihli benzer bir markanın kullanımını bildiği halde 5 yıl boyunca sessiz kalır ve dava açmazsa, artık "sessiz kalma yoluyla hak kaybına" uğrar. İyiniyetli olan sonraki kullanıcıya karşı artık men (durdurma) davası açamaz. Ancak kötü niyetli kullanımlarda bu sürenin bir önemi yoktur, dava her zaman açılabilir.

9. İtibar Tazminatı: Markanın Değer Kaybı

Taklit ürünlerin piyasada dolaşması, orijinal markanın prestijini sarsar. Tüketici "Bu marka çok ayağa düştü" diyerek orijinal ürünü almaktan vazgeçebilir veya taklit ürünün kalitesizliği (yırtılması, bozulması) markanın imajını zedeler. İşte bu "manevi zarar" dışında kalan ticari imaj kaybı için (SMK 150/2) ayrıca "İtibar Tazminatı" talep edilir. Bu tazminat, maddi tazminatın üzerine eklenir.

10. Gümrükte El Koyma Prosedürü

Yurt dışından kaçak yollarla getirilen sahte ürünlerin ülkeye girişini engellemek için marka sahipleri Gümrük Müdürlüğü'ne başvuruda bulunur. "Gümrük Koruma Başvurusu" yapıldığında, şüpheli konteynerler gümrükte durdurulur, marka sahibine haber verilir. Marka sahibi 10 gün içinde dava açarsa veya tedbir kararı getirirse mallar imha edilir. Bu, taklit ürünlerle mücadelenin en etkili yoludur.

7. Deliller ve İspat Süreci

Davayı kazanmak için "seri delil toplama" hayati önem taşır:

• Noter Tespiti: İnternet sitesinden veya mağazadan "gizli müşteri" olarak ürün alınıp noterde tespit ettirilir.
• Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme dosyayı marka uzmanı bilirkişiye gönderir. Bilirkişi, ürünün dikiş kalitesinden, logosunun rengine, barkod numarasından ambalajına kadar inceleyerek "orijinalden ayırt edilemeyecek kadar benzer" olup olmadığına rapor verir.
• Ticari Defterler: Taklitçinin ne kadar satış yaptığı, kargo kayıtları ve banka hesap hareketleri incelenerek tazminat hesaplanır.

8. Zorunlu Arabuluculuk Şartı

Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde açılacak ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat davalarında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK 5/A). Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir. Ancak tecavüzün men'i (durdurulması) ve ref'i (kaldırılması) davaları arabuluculuğa tabi değildir, doğrudan açılabilir.

9. Etkin Pişmanlık (Cezasızlık Hali)

SMK 30/7. maddesi çok özel bir "etkin pişmanlık" düzenlemesi getirmiştir. Taklit ürün satarken yakalanan kişi; "Bu malları kimden aldığını, nerede üretildiğini" bildirir ve bu sayede üreticinin yakalanmasını veya malların ele geçirilmesini sağlarsa, hakkında ceza verilmez.

Bu, perakendecileri "itirafçı" olmaya teşvik eden ve esas üreticiyi hedef alan bir sistemdir.

7. Sıkça Sorulan Sorular