İCRA HUKUKU

Haczedilemeyen Mal ve Haklar: 2026 Güncel Rehber

Giriş: Borçlunun Asgari Yaşam Hakkı

Türk icra hukuku, alacaklının alacağını tahsil etme hakkı ile borçlunun asgari yaşam standardını koruma hakkı arasında bir denge kurmak zorundadır. İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 82. maddesi, borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için "haczedilemeyen" mal ve hakları düzenlemektedir.

2026 yılı itibarıyla 7499 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler ve Yargıtay'ın güncel içtihatları, haczedilemezlik kavramını önemli ölçüde genişletmiştir. Bu rehber, borçluların haklarını ve alacaklıların sınırlarını kapsamlı şekilde ele almaktadır.

Temel İlke: Haczedilemezlik, borçlunun borçtan kurtulması değil, "insanca yaşayabilir" halde tutulması amacını taşır. Alacaklının tahsilat hakkı sınırlandırılırken, borçlunun kötüye kullanımı da engellenir.

"Lüzumlu Eşya" Kavramı ve İİK m. 82 Değişiklikleri

İİK m. 82/1-3 bendinde yapılan köklü değişiklik, "haczi caiz olmayan mallar" listesinin en önemli kalemini oluşturmaktadır.

Eski Düzenleme ve Sorunlar

7499 sayılı Kanun öncesi metin, "Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu olan ev eşyaları" şeklindeydi. Ancak Yargıtay içtihatları, çamaşır makinesi ve buzdolabını "haczi caiz mallar" olarak kabul ediyordu. Bu yaklaşım, 21. yüzyılın yaşam standartlarıyla bağdaşmıyordu.

Yeni Düzenleme (7499 sayılı Kanun)

Güncel metin, "Aile bireyleri için lüzumlu ev eşyaları" ifadesini korurken, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında "lüzumlu" kavramı genişletilmiştir. Artık modern bir eve standart olarak bulunan eşyalar haczedilemez:

• Beyaz Eşya: Buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi (varsa)
• Yaşam Eşyaları: Yatak, kanepe, masa, sandalye, dolap
• Isınma ve Pişirme: Fırın, ocak, klima/kalorifer (bölgeye göre)
• Teknoloji: Bir adet televizyon, çocukların eğitimi için bilgisayar

Dikkat: "Lüzumlu eşya" kavramı her aile için farklı değerlendirilebilir. Lüks düzeyde (örneğin 75 inç OLED TV, 2 adet buzdolabı) eşyalar veya ticari amaçla kullanılan eşyalar haczedilebilir.

İİK m. 82 Tam Liste

İcra ve İflas Kanunu m. 82'de haczedilemeyecek mal ve haklar şu şekilde sıralanmıştır:

1. Devlet malları
2. Ekonomik faaliyeti devam eden sermaye şirketlerinin malları (belirli şartlarla)
3. Aile için lüzumlu ev eşyaları (kıymetli şeyler hariç)
4. Çiftçinin geçimi için zorunlu tarım aletleri, tohumluk ve hayvanlar
5. Borçlunun meslek ve sanatı için zorunlu alet ve edevat
6. Dul ve yetimler için bağlanan aylıklar
7. Askerlik, cenaze, evlenme yardımları
8. Ecza depoları, hastane, laboratuvar malzemeleri
9. Emekli maaşı ve engelli aylıkları (nafaka hariç)
10. Kamu yararına hizmet veren vakıfların tahsisli malları
11. İdrarı bağışlanan devlet alacakları
12. Borçlunun haline münasip evi

İş Kazası ve Meslek Hastalığı Tazminatları

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle alınan tazminatların haczi tartışmalıdır:

• Geçici İş Göremezlik Ödeneği: SGK tarafından ödenen bu tutar, 5510 s. Kanun kapsamında haczedilemez.
• Sürekli İş Göremezlik Geliri: Yine SGK tarafından bağlanan bu aylık haczedilemez.
• İşverenden Alınan Tazminat: Dava veya sulh yoluyla işverenden alınan maddi/manevi tazminat, banka hesabına yatırıldıktan sonra haczedilebilir. Ancak Yargıtay bazı kararlarında bu tazminatın "yaşamsal gereklilik" oluşturduğunu kabul etmiştir.

Emekli Maaşı ve Sosyal Güvenlik Ödemeleri

5510 Sayılı Kanun m. 93: Mutlak Dokunulmazlık

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesi, sosyal güvenlik kapsamındaki ödemelerin (yaşlılık aylığı, malullük aylığı, ölüm aylığı, işsizlik maaşı, geçici iş göremezlik ödeneği) haczini yasaklamaktadır.

• Genel Kural: Bu ödemeler, devlet tarafından tek bir bankaya (genellikle PTT veya Ziraat Bankası) yatırılır ve bu hesaptaki emekli maaşı kısmı haczedilemez.
• Nafaka İstisnası: Nafaka alacakları için emekli maaşının 1/4'üne kadar haciz konulabilir.
• Kredi Kartı ve Banka Borçları: Bankalar, emekli maaşının yattığı hesaba kendi alacakları için takas/mahsup işlemi uygulayamaz. Yargıtay bu durumu "kanuna karşı hile" olarak nitelendirmektedir.

E-Haciz ve Banka Hesapları

2026 yılında hacizlerin büyük çoğunluğu elektronik ortamda (e-haciz) yapılmaktadır. Borçlu, banka hesabına bloke konulduğunu ATM'den para çekerken veya mobil bankacılık uygulamasında "Kullanılabilir Bakiye: 0" gördüğünde öğrenmektedir.

E-Hacze İtiraz Süreci

• Süre: Haciz öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde itiraz edilmelidir.
• Başvuru: İcra mahkemesine şikayet dilekçesi verilir.
• Deliller: Emekli maaşı, nafaka, iş göremezlik ödeneği belgeleri sunulur.
• Karar: Mahkeme haczin kaldırılmasına karar verebilir.

Şikayet Süresi Ne Zaman Başlar? Yargıtay içtihadına göre, e-hacizlerde süre, borçlunun işlemi fiilen öğrendiği (ıttıla) tarihten başlar. E-Devlet üzerindeki "Vatandaş Portal"a giriş yapıp dosyayı görüntülediği tarih, mahkemelerce "öğrenme tarihi" olarak kabul edilebilmektedir. Bu nedenle, dosya detayı görüntülendikten sonra 7 gün içinde dava açılması elzemdir.

Nafaka Alacağı İstisnası

Nafaka alacakları, haczedilemezlik kurallarının en önemli istisnasını oluşturur:

• Emekli Maaşı: Nafaka için emekli maaşının 1/4'ü haczedilebilir.
• İşçi Maaşı: Nafaka için maaşın tamamından kesinti yapılabilir, 1/4 sınırı uygulanmaz.
• Öncelik: Nafaka alacağı, diğer alacaklara göre önceliklidir. Birden fazla haciz varsa nafaka önce tahsil edilir.
• Birikmiş Nafaka: Geçmiş dönem nafaka alacakları da aynı ayrıcalıktan yararlanır.

Pratik Bilgi: Nafaka borçlusu, maaş haczi nedeniyle asgari yaşam standardının altına düşerse, mahkemeden haciz oranının düşürülmesini talep edebilir. Ancak bu, nafakayı tamamen kaldırmaz.

Kira Gelirlerinin Haczi

Borçlunun sahip olduğu taşınmazlardan elde ettiği kira gelirleri haczedilebilir:

• İİK m. 89 İhbarı: İcra dairesi, kiracıya İİK m. 89/1 ihbarnamesi göndererek kira bedellerini doğrudan icra dosyasına yatırmasını ister.
• Kiracının Sorumluluğu: İhbarnameyi alan kiracı, kira bedelini borçluya değil icra dosyasına yatırmak zorundadır. Aksi takdirde iki kere ödeme riski doğar.
• Haczedilemezlik Yok: Kira gelirleri için haczedilemezlik kuralı bulunmamaktadır.

Tüzel Kişilerin Mallarının Haczi

Şirket mallarının haczi, şirket türüne göre farklılık gösterir:

• Şirketin Kendi Borçları: Şirketin malvarlığı doğrudan haczedilebilir.
• Ortakların Borçları: Ortağın kişisel borcu için şirket malları haczedilemez. Ancak ortağın şirketteki payı haczedilebilir.
• Kar Payı: Ortağın alacağı kar payı (temettü) haczedilebilir.

Özel Durumlar ve Tartışmalı Varlıklar

Ziynet Eşyaları ve Altın

İİK m. 82/1-3'teki "kıymetli şeyler" istisnası gereği, altın, pırlanta, gümüş takılar kural olarak haczedilebilir. Ancak Yargıtay, kadının kişisel kullanımı için olan ve örf-adete göre makul miktardaki (örneğin alyans, günlük takılan bir kolye) ziynet eşyalarının haczedilmesini, "kişisel eşya" kapsamında değerlendirerek engelleyebilmektedir.

Yatırım amaçlı olduğu açık olan çeyrek altınlar, bilezikler (aşırı miktarda ise) haczedilebilir. Ev haczi sırasında memur, kasada bulduğu altınları tutanağa geçirip muhafaza altına alabilir.

Çiftçilerin Tarım Aletleri ve Hayvanları

İİK m. 82/1-4 bendi, çiftçilerin geçimini sağlamak için muhtaç olduğu alet, edevat ve hayvanların haczedilmesini yasaklar. 2026 yılı ekonomik zorlukları nedeniyle, Yargıtay bu maddeyi çiftçi lehine geniş yorumlamaktadır:

• Traktör: Eğer çiftçinin arazisini sürmek için traktöre mutlak ihtiyacı varsa ve başka aracı yoksa haczedilemez. Ancak birden fazla traktör varsa veya çiftçilik dışında nakliye işinde de kullanılıyorsa haczedilebilir.
• Süt İneği: Ailenin geçimi için sütünden yararlanılan inekler haczedilemez. Ancak ticari amaçlı büyükbaş besi çiftliğindeki hayvanlar haczedilebilir.

Dijital Varlıklar ve Kripto Paralar

2026 yılı itibarıyla Türk hukukunda kripto paraların haczedilebilirliği konusunda genel kabul oluşmuştur. Merkez Bankası ve SPK düzenlemeleri kripto varlıkları "gayrimaddi varlık" olarak tanımlama eğilimindedir.

• Uygulama: İcra daireleri, Türkiye'de faaliyet gösteren kripto varlık borsalarına (BtcTurk, Paribu vb.) İİK m. 89/1 haciz ihbarnamesi göndererek borçlunun hesabındaki varlıklara haciz koymaktadır.
• Soğuk Cüzdan: Soğuk cüzdanda (Cold Wallet) tutulan varlıkların tespiti ve haczi teknik olarak imkansıza yakındır.

İşçi Maaşı ve Haciz Sınırları

İİK m. 83 uyarınca, işçi veya memur maaşının haczi belirli sınırlarla kısıtlanmıştır:

• Genel Kural: Maaşın 1/4'ünden fazlası haczedilemez. Borçlunun bakmakla yükümlü olduğu kişiler varsa, bu oran daha da düşürülebilir.
• Asgari Ücret Koruması: Net asgari ücret miktarı her halükarda haczedilemez. 2026 yılında bu miktar yaklaşık 22.000 TL civarındadır.
• Nafaka İstisnası: Nafaka alacakları için bu sınırlar uygulanmaz; maaşın tamamından kesinti yapılabilir.
• Birden Fazla Haciz: Birden fazla alacaklı varsa, hacizler sıraya konur ve toplam kesinti 1/4'ü geçemez.

Meskeniyet İddiası (Ev Haczi)

İİK m. 82/1-12 bendi, borçlunun "haline münasip evi"ni haczedilmez kılmaktadır. Ancak bu kavram tartışmalıdır:

• Haline Münasip: Borçlunun sosyal statüsüne ve ailenin ihtiyaçlarına göre belirlenir. Lüks villa meskeniyet korumasından yararlanamaz.
• Değer Sınırı: Meskeniyet iddiası kabul edilirse, evin satışından elde edilecek paranın meskeniyet bedelini aşan kısmı alacaklıya ödenir.
• İspat Yükü: Meskeniyet iddiası borçluya aittir. Borçlu, evin kendisine ait olduğunu ve başka konutu bulunmadığını ispatlamalıdır.
• Şikayet Süresi: Meskeniyet şikayeti 7 gün içinde yapılmalıdır.

Yargıtay Uygulaması: Yargıtay, meskeniyet iddiasını değerlendirirken borçlunun yaşı, sağlık durumu, aile yapısı ve bölgedeki konut piyasasını dikkate almaktadır. Evin değeri, "haline münasip" konut satın alınabilecek miktarın üzerindeyse, aradaki fark alacaklıya ödenir.

Yediemin Masrafları ve Muhafaza

Haczedilen taşınır mallar için yediemin (muhafız) atanması ve depolama masrafları önemli bir ekonomik yük oluşturmaktadır:

• Yediemin Ücreti: Günlük yediemin ücreti 2026 yılında yaklaşık 150-300 TL arasındadır. Bu masraf alacaklı tarafından peşin ödenir.
• Satış Süreci: Hacizli malların satışı genellikle 3-6 ay sürer. Bu süre boyunca yediemin masrafı birikir.
• Ekonomik Olmayan Haciz: Eğer malın değeri, yediemin ve satış masraflarından düşükse, alacaklı ekonomik kayıp yaşar.

Ticari Alacaklar ve Şahıs Şirketleri

Şahıs şirketlerinde (adi şirket, kollektif, komandit) ortakların sorumluluğu sınırsız olduğundan, şirket borçları için ortakların kişisel malvarlıkları da haczedilebilir. Ancak:

• Limited Şirket: Ortaklar, şirket borçlarından sadece koydukları sermaye oranında sorumludur. Kişisel malvarlıkları haczedilemez.
• Anonim Şirket: Pay sahiplerinin sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır.
• İstisna: Kamu borçları (vergi, SGK) için şirket ortaklarına rücu edilebilir.

Şikayet ve İtiraz Süreleri

"7 Gün" ve "2 Hafta" Ayrımı

Haczedilmezlik şikayetlerinde hak kaybı yaşamamak için süreler hayati önem taşır:

• Şikayet Süresi (İİK m. 16): İcra müdürünün işlemine karşı (örneğin haksız ev eşyası haczi) İcra Mahkemesi'ne yapılacak şikayet süresi halen 7 gündür. Süre, işlemin öğrenildiği tarihten başlar.
• İstinaf Başvuru Süresi: İcra Mahkemesi kararına karşı Bölge Adliye Mahkemesi'ne (İstinaf) başvuru süresi, 7499 sayılı Kanun ile 2 hafta olarak belirlenmiştir. Süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren başlar.

İcra Mahkemesi Harçları (2026)

İşlem Türü	Harç/Masraf	2026 Tutarı
Dava Açılışı	Başvurma Harcı	~427,60 TL
Karar	Maktu Karar Harcı	~427,60 TL
Vekalet	Suret Harcı	~60,80 TL
İstinaf	Başvuru Harcı	~1.783,70 TL

Stratejik Öneriler

Borçlular İçin Yol Haritası

1. Süre Kontrolü: E-Devlet veya UYAP'tan dosyanızı düzenli kontrol edin. Bir işlem (haciz) gördüğünüzde 7 gün sayacı başlar.
2. Tutanak Şerhi: Eve hacze gelindiğinde, tutanağa mutlaka "Bu eşyalar benim ve ailemin yaşamı için lüzumludur, hacze rızam yoktur" beyanını yazdırın. "Hacze muvafakat ediyorum" diye imza atmayın!
3. Banka Blokesi: Emekli maaş hesabınıza bloke konulduysa, banka şubesine yazılı ihtarname verin ve eş zamanlı olarak İcra Mahkemesi'ne şikayet davası açın.
4. Lüzumlu Eşya Savunması: Bilgisayar, robot süpürge gibi eşyalarınız haczedilirse, çocuğunuzun eğitimi veya evdeki sağlık durumu gibi gerekçelerle şikayet yoluna gidin.

Alacaklılar İçin Öneriler

1. Maliyet/Fayda Analizi: Bir çamaşır makinesini haczetmek için harcanacak nakliye, yediemin, satış masrafı ve olası şikayet yargılama giderleri, eşyanın satış bedelinden yüksek olabilir.
2. Alternatif Hacizler: Ev eşyası yerine, borçlunun borsa hesapları, kripto varlıkları veya kira gelirleri gibi likiditesi yüksek varlıklarına odaklanın.

İhtiyati Haciz ve Kesin Haciz Farkı

İhtiyati haciz ile kesin haciz arasındaki farkları anlamak önemlidir:

• İhtiyati Haciz: Alacaklının, alacağını teminat altına almak için mahkemeden talep ettiği geçici tedbirdir. Borç henüz kesinleşmemiş veya vadesi gelmemiş olabilir.
• Kesin Haciz: Borçlunun mallarının, alacağın ödenmesi için cebri icra yoluyla satışa çıkarılması amacıyla yapılan hacizdir.
• Geçiş: İhtiyati haciz, asıl dava veya icra takibinin kesinleşmesiyle kesin hacze dönüşür.

Hacze Muvafakat ve Sonuçları

Borçlunun haciz tutanağına "muvafakat ederim" şeklinde imza atması, ciddi hukuki sonuçlar doğurur:

• Haczedilemezlik İddiasından Vazgeçme: Muvafakat eden borçlu, o eşya için haczedilemezlik şikayetinde bulunamaz.
• Geri Dönüşü Yok: Tutanağa atılan imza geri alınamaz. Memurun baskısına karşı direnilmelidir.
• Doğru İfade: "Hacze rızam yoktur, eşyalar ailemin geçimi için lüzumludur" beyanı tutanağa yazdırılmalıdır.

Pratik Öneri: Eve haciz geldiğinde, icra memuruna "Ben tutanağa şerh koyacağım, hacze muvafakat etmiyorum" demeniz yeterlidir. Memur bu beyanı tutanağa yazmak zorundadır.

Banka Hesaplarının Korunması

Banka hesaplarına konulan hacizlerde dikkat edilmesi gereken noktalar:

• Karma Hesap: Emekli maaşı ile diğer gelirlerin aynı hesapta olması durumunda, emekli maaşı kısmı ayrılmalıdır.
• İspat: Hesaptaki paranın emekli maaşı olduğunu ispat etmek borçluya aittir. SGK belgesi veya banka dekontları delil olur.
• Kredi Kartı Borcu: Banka, emekli maaşına kendi alacağı için el koyamaz. Bu durum şikayet konusu yapılabilir.

Araç Haczi ve İstisnalar

Araçlar kural olarak haczedilebilir. Ancak bazı istisnalar bulunmaktadır:

• Meslek Aracı: Borçlunun geçimini sağladığı araç (taksi, dolmuş, kamyon) İİK m. 82/1-4 kapsamında korunabilir.
• Engelli Araçları: ÖTV muafiyetiyle alınan engelli araçları belirli sürelerle elden çıkarılamaz ve haczedilemez.
• Değer/Borç Oranı: Araç değeri borcun çok altındaysa, satıştan gelir elde edilemeyeceğinden haciz ekonomik değildir.

Devlete Ait Alacaklarda Haciz

Vergi, SGK primi, trafik cezası gibi kamu alacaklarında farklı kurallar uygulanır:

• 6183 Sayılı Kanun: Amme alacaklarının tahsilinde İİK'dan farklı prosedürler uygulanır.
• Rüçhan Hakkı: Kamu alacakları diğer alacaklara göre öncelikli tahsil edilir.
• Ödeme Emri: 7 gün içinde ödeme yapılmazsa haciz işlemi başlatılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Emekli maaşım haczedilebilir mi?

Hayır, emekli maaşı 5510 sayılı Kanun gereği haczedilemez. Ancak nafaka alacakları için maaşın 1/4'ü haczedilebilir. Banka, kendi alacağı için emekli maaşına takas/mahsup uygulayamaz.

Tek evim haczedilebilir mi?

Evet, "tek konut" kavramı tek başına haczedilemezlik sağlamaz. Ancak konut, aile konutu olarak tapuya şerh edilmişse ve bir takım özel şartlar varsa koruma sağlanabilir. IYI m. 82'de konut için net bir haczedilemezlik kuralı yoktur.

Hangi ev eşyaları haczedilemez?

Buzdolabı, çamaşır makinesi, yatak, kanepe, televizyon (1 adet), bulaşık makinesi, fırın, ocak gibi standart ev eşyaları "lüzumlu eşya" olarak haczedilemez. Lüks veya fazladan eşyalar haczedilebilir.

Maaşımın ne kadarı haczedilebilir?

İşçi veya memur maaşının en fazla 1/4'ü haczedilebilir. Ancak net asgari ücret miktarı (2026'te yaklaşık 22.000 TL) hiçbir şekilde haczedilemez. Nafaka alacaklarında bu sınırlar uygulanmaz.

Hacze muvafakat ettim, şimdi ne yapabilirim?

Maalesef hacze muvafakat edildiğinde, o eşya için haczedilemezlik şikayetinde bulunmak mümkün değildir. Bu nedenle tutanağa "hacze muvafakat etmiyorum" şerhi koymak hayati önemdedir.

Haczedilmezlik şikayeti için süre ne kadar?

İcra müdürünün haczine karşı İcra Mahkemesi'ne başvuru süresi işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gündür. Bu süre kesindir, geçirilirse hak kaybedilir.

İkinci bir buzdolabı veya TV haczedilebilir mi?

Evet, aynı türden birden fazla eşya varsa (2 buzdolabı, 2 TV), fazlası haczedilebilir. "Lüzumlu eşya" koruması aile için standart ihtiyaçları karşılayacak kadardır.

Banka, emekli maaşından kendi alacağı için kesinti yapabilir mi?

Hayır, banka kendi alacağı (kredi kartı borcu, kredi taksiti) için emekli maaşından takas/mahsup yapamaz. Bu durum Yargıtay kararlarıyla "kanuna karşı hile" sayılır ve şikayet konusu yapılabilir.

Kripto para haczedilebilir mi?

Evet, Türk borsalarında tutulan kripto paralar haczedilebilir. İcra dairesi borsaya İİK m. 89 ihbarnamesi göndererek hesaptaki varlıklara haciz koyabilir. Ancak soğuk cüzdanlarda tutulan varlıkların tespiti teknik olarak zordur.

Sonuç

2026 yılı, icra hukukunda "alacaklı hegemonyasının" kırıldığı, "borçlu onurunun" daha fazla korunduğu bir dönemi işaret etmektedir. İİK m. 82'deki "lüzumlu eşya" devrimi ve 5510 s. Kanun m. 93'teki "emekli maaşı dokunulmazlığı", sosyal devlet ilkesinin yargı eliyle somutlaşmış halleridir.

7499 Sayılı Kanun ile Gelen Değişiklikler

7499 sayılı Kanun, icra hukukunda önemli değişiklikler getirmiştir:

• İstinaf Süresi: 10 günden 2 haftaya uzadı ve süre tefhim yerine tebliğden başlıyor.
• E-Tebligat Zorunluluğu: Avukatlar ve kurumlar için elektronik tebligat zorunlu hale geldi.
• Lüzumlu Eşya: Yargıtay içtihatları ile "lüzumlu eşya" kavramı genişletildi.

Stratejik Değerlendirme

Ancak bu koruma, borçluların borçtan tamamen kurtulması değil, "yaşayabilir" halde tutulması amacını taşır. Alacaklılar için ise tahsilat süreçleri zorlaşmış, klasik yöntemler yerine daha sofistike araştırmalar zorunlu hale gelmiştir.

Sonuç olarak, hem borçluların hem de alacaklıların doğru hukuki danışmanlık alması, hak kayıplarının önlenmesi açısından kritik önem taşımaktadır. Haczedilemezlik şikayetleri, 7 günlük kesin süreye tabi olduğundan, zamanında hareket etmek hayati önemdedir.