İCRA VE İFLAS HUKUKU

Haciz İşlemleri 2026: Lüzumlu Eşya, Ücret Haczi ve Hak Arama Yolları

1. Giriş: Borçlu Onurunun 2026 Paradigmasındaki Yeri

Ekonomik sistemin sağlıklı işleyişi, şüphesiz ki borçların zamanında ödenmesine ve alacaklının tatminine bağlıdır. Ancak modern hukuk sistemleri, bu tatmin sürecinin sınırlarını "insan onuru" kavramıyla çizmiştir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK), 2024 ve 2026 yıllarında, özellikle 6352, 7343 ve 7499 sayılı Torba Kanunlarla yapılan reformlarla, köklü bir paradigma değişikliğine uğramıştır.

Eskiden alacaklının neredeyse sınırsız olan haciz yetkisi, borçluyu ve ailesini "ekonomik mahva" sürüklemeyecek, onları toplumdan tecrit etmeyecek ve asgari yaşam standartlarını koruyacak şekilde yeniden tanımlanmıştır. Artık "borçlunun evine gelip eşyaları kaldırma" dönemi, fiili imkansızlıklar ve yasal engeller nedeniyle kapanma noktasına gelmiştir. Yargıtay'ın güncel içtihatları, borçlunun temel ihtiyaçlarını (buzdolabı, bilgisayar, tek televizyon gibi) lüks tüketim aracı olarak görmekten vazgeçmiş; bunun yerine haczi, mal varlığının "paraya çevrilebilir lüks kısmına" odaklamıştır.

2. Ev Eşyası Haczi: "Lüzumlu Eşya" Devrimi ve Uygulama

Hukukumuzda en büyük tartışma konusu olan "ev eşyası haczi", 6352 sayılı Kanun'un İİK m. 82/1-3 maddesinde yaptığı devrim niteliğindeki değişiklikle yeni bir boyut kazanmıştır. Kanun koyucu, açık ve emredici bir dille sınırları belirlemiştir:

"Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu her türlü eşya" haczedilemez.

2.1. Haczi Kabil Olmayan Eşyalar Listesi

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatları ve 2026 yılı uygulamaları ışığında, haczedilemezlik zırhına bürünen eşyalar şunlardır:

• Beyaz Eşyalar: Evdeki buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, fırın, ütü gibi eşyalar tartışmasız "lüzumlu" kabul edilmektedir. İcra memuru, buzdolabının markasının yeni veya pahalı olmasına bakarak haciz yapamaz; önemli olan işlevidir.
• Mobilyalar: Koltuk takımı, yatak odası takımı, yemek masası, sandalyeler, halılar ve perdeler, ailenin yaşamını sürdürebilmesi için zorunlu olduğundan haczedilemez.
• Elektronik Cihazlar (TV ve Bilgisayar): Evde bulunan tek televizyon "lüzumlu eşya" sayılır ve haczedilemez. Bilgisayar konusunda ise Yargıtay'ın 2026 bakışı, dijitalleşen dünyada bilgisayarın eğitim (öğrenci çocuklar için) ve iletişim hakkının bir parçası olduğu yönündedir. Ancak evde birden fazla bilgisayar varsa (örneğin hem masaüstü hem laptop), biri haczedilebilir.

Robot Süpürge Tartışması: Teknolojinin evrimleşmesiyle hukukçuların önüne gelen en güncel konu "Robot Süpürge" haczidir. Bazı icra daireleri, süpürgenin "lüks" olduğunu iddia etmektedir. Ancak Yargıtay'ın "teknolojik gelişmelerin lüzumlu eşya kavramını genişlettiği" yönündeki yaklaşımıyla, özellikle çalışan bireyler veya sağlık sorunu olanlar (bel fıtığı, astım vb.) için robot süpürgenin "lüks değil, lüzumlu bir yardımcı araç" olduğu ve haczedilemeyeceği görüşü ağırlık kazanmaktadır.

2.2. "Aynı Eşyadan Birden Fazla Olması" Kriteri

Kanun, haciz yapılabilecek tek istisnayı şöyle açıklamaktadır: "Değeri düşük olan borçluya bırakılmak üzere". Yani evde iki adet televizyon varsa, icra memuru bunlardan piyasa değeri daha yüksek olanı haczedebilir, diğerini borçluya bırakmak zorundadır. Burada amaç, borçluyu televizyonsuz bırakmak değil, lüks sayılabilecek fazlalığı paraya çevirmektir.

3. Maaş Haczi ve Gelir Güvencesi: 1/4 Kuralı

Borçlunun çalışarak elde ettiği ücret, onun ve ailesinin yaşam kaynağıdır. İİK m. 83, maaş haczine kesin bir sınır getirerek "angarya yasağı" ile uyumlu bir koruma sağlamıştır.

3.1. Haciz Oranı ve Sırası

İşçi, memur veya emekli maaşlarının (muvafakat hariç) en fazla 1/4'ü (yüzde 25'i) haczedilebilir. Borçlunun maaşı ne kadar yüksek olursa olsun bu oran aşılamaz. İkramiye, prim ve sosyal yardımlar da aynı oranda hacze tabidir.

• Sıraya Girme (Garama Yoktur): Maaş haczinde "garama" (alacaklılar arasında oransal paylaşım) kuralı uygulanmaz. Tarih ve saat itibarıyla ilk gelen haciz müzekkeresi işleme konulur. O dosya kapanana kadar diğer alacaklılar sırada bekler.

3.2. Emekli Maaşı Dokunulmazlığı

5510 sayılı SGK Kanunu m. 93 uyarınca, emekli maaşları, gelirleri ve ödenekleri, borçlunun hacizden önce rızası (muvafakati) olmadıkça haczedilemez.

Bu kuralın tek istisnası nafaka borçlarıdır. Nafaka alacaklısı, borçlu emekli de olsa maaşından kesinti yaptırabilir.

Banka Blokesi Sorunu: Bankaların, emekli maaşının yattığı hesaba "kredi borcuna mahsuben" bloke koyması sık karşılaşılan bir sorundur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kredi sözleşmesindeki "banka dilediği zaman takas/mahsup yapabilir" şeklindeki matbu maddelerin, emekli maaşı haczi yasağını delemeyeceğine hükmetmiştir. Böyle bir durumda borçlu, "haczedilmezlik şikayeti" ile blokeyi kaldırabilir.

4. Kritik Süreler: "7 Gün" ve "2 Hafta" Ayrımı

Haciz işlemlerinde hak kayıplarının en büyük sebebi, borçluların veya vekillerinin süreleri karıştırmasıdır. 7499 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler, şikayet ve istinaf sürelerini birbirinden ayırmıştır. Bu ayrım hayati önem taşır.

4.1. Şikayet Süresi (İİK m. 16): 7 Gün

İcra müdürünün işlemine karşı (örneğin haksız ev eşyası haczi, maaş blokesi, taşkın haciz) İcra Mahkemesi'ne yapılacak şikayet süresi halen 7 gündür. Kanun koyucu burada "hafta" sistemine geçmemiştir, "gün" esasını korumuştur. Süre, işlemin öğrenildiği tarihten (tefhim veya tebliğ) başlar.

4.2. Kanun Yoluna Başvuru Süreleri: 2 Hafta

İcra Mahkemesi'nin verdiği nihai karara (örneğin şikayetin reddi kararına) karşı Bölge Adliye Mahkemesi'ne (İstinaf) başvuru süresi, 7499 sayılı Kanun ile 2 hafta olarak belirlenmiştir. Eskiden bu süre 10 gündü. Ayrıca süre, kararın tefhiminden (yüze karşı okunmasından) değil, tebliğinden (gerekçeli kararın ele geçmesinden) itibaren başlar. Bu, savunma hakkı açısından büyük bir kazanımdır; avukatlar artık gerekçeyi görmeden "süre tutum" dilekçesi vermek zorunda kalmamaktadır.

4.3. E-Haciz ve Öğrenme Tarihi (Ittıla)

2026 yılında hacizlerin büyük çoğunluğu elektronik ortamda (e-haciz) yapılmaktadır. Süre, borçlunun işlemi fiilen öğrendiği (ıttıla) tarihten başlar. Ancak borçlu, E-Devlet üzerindeki "Vatandaş Portal"a giriş yapıp dosyayı görüntülediğinde, log kayıtlarına göre "öğrenmiş" sayılabilir. Bu nedenle, dosya detayı görüntülendikten sonra 7 gün içinde dava açılması elzemdir.

5. İcra Mahkemesi Harçları ve Maliyet Analizi

2026 yılı Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile yargı harçları yeniden değerleme oranında artırılmıştır. Aşağıdaki tablo, bir alacaklı veya borçlunun icra mahkemesinde karşılaşacağı maktu (sabit) maliyetleri göstermektedir.

Not: İdari Yargı harçları ile Adli Yargı İcra Mahkemesi harçları farklıdır. Tablodaki veriler Adli Yargı tarifesidir.

Maliyet/Fayda Analizi: Bir çamaşır makinesini haczetmek için harcanacak nakliye, yediemin, satış masrafı ve olası "haczedilmezlik şikayeti" sonucu ödenecek karşı vekalet ücreti, eşyanın ikinci el satış bedelinden yüksek olabilir. Bu nedenle alacaklılar için "baskı amaçlı" ev hacizleri artık rasyonel değildir.

6. Derinlemesine Analiz: Spesifik Varlıkların Haczedilebilirliği

Mevzuatta açıkça yazmasa da, Yargıtay içtihatlarıyla şekillenen özel varlık türleri bulunmaktadır.

6.1. Ziynet Eşyaları ve Altın

İİK m. 82/1-3 gereği, altın ve mücevherat "kıymetli şey" sayıldığı için kural olarak haczedilebilir. Ancak Yargıtay, kadının kişisel kullanımı için olan ve örf-adete göre "makul miktardaki" (örneğin alyans, günlük takılan ince bir zincir kolye) ziynet eşyalarının "kişisel eşya" sayılması gerektiğine ve haczedilemeyeceğine hükmedebilmektedir. Buna karşın, yatırım amaçlı saklanan çeyrek altınlar, bilezikler veya külçe altınlar haczedilir.

6.2. Çiftçilerin Tarım Aletleri ve Hayvanları

İİK m. 82/1-4 bendi, çiftçilerin geçimini sağlamak için muhtaç olduğu alet, edevat ve hayvanların haczini yasaklar. 2026 yılında tarım politikaları gereği Yargıtay bu maddeyi çiftçi lehine geniş yorumlamaktadır:

• Traktör: Çiftçinin arazisini sürmek için traktöre mutlak ihtiyacı varsa ve başka aracı yoksa haczedilemez. Ancak birden fazla traktör varsa veya traktör tarım dışı nakliye işinde de kullanılıyorsa haczedilebilir.
• Süt İneği: Ailenin geçimi için sütünden yararlanılan inekler haczedilemez. Ancak büyükbaş besi çiftliğindeki hayvanlar, "ticari sermaye" niteliğinde olduğu için haczedilebilir.

6.3. Dijital Varlıklar ve Kripto Paralar

2026 yılı itibarıyla Türk hukukunda kripto paraların haczedilebilirliği konusunda genel kabul oluşmuştur. İcra daireleri, Türkiye'de faaliyet gösteren kripto varlık borsalarına (BtcTurk, Paribu vb.) İİK m. 89/1 haciz ihbarnamesi göndererek borçlunun hesabındaki varlıklara haciz koymaktadır. Haczedilen kripto varlıkların bozdurularak TL'ye çevrilmesi ve icra dosyasına gönderilmesi istenir. Soğuk cüzdanda (Cold Wallet) tutulan varlıkların tespiti ise teknik olarak zordur; ancak şifrelerin (private key) fiziksel hacizde ele geçirilmesi istisnadır.

7. Sonuç ve Borçlular İçin Yol Haritası

2026 yılı, icra hukukunda "borçlu onurunun" korunduğu, ancak alacaklının da "dijital takip" imkanlarına kavuştuğu bir denge yılıdır. Borçluların hak kaybı yaşamaması için şu adımları izlemesi önerilir:

1. Süre Takibi: E-Devlet veya UYAP'tan dosyanızı haftalık kontrol edin. Haciz işlemi gördüğünüz an 7 gün sayacı başlar.
2. Tutanak Şerhi: Eve hacze gelindiğinde, tutanağa mutlaka "Bu eşyalar benim ve ailemin yaşamı için lüzumludur, hacze rızam yoktur, muvafakat etmiyorum" beyanını yazdırın. Memurun baskısıyla atılan "muvafakat ediyorum" imzası, tüm haklarınızı kaybettirir.
3. Şikayet Yolu: Haksız haciz işlemine, maaş blokesine veya taşkın hacze karşı İcra Mahkemesi'ne 7 gün içinde dava açmaktan çekinmeyin.

8. Sık Sorulan Sorular (SSS)

Evdeki her şeyi haczedebilirler mi?

Hayır. Sadece antika, altın gibi kıymetli eşyaları ve aynı işlevi gören ikinci eşyayı (2. televizyon) haczedebilirler. Koltuk, yatak, buzdolabı gibi eşyalar haczedilemez.

Maaşımın tamamına bloke konulabilir mi?

Hayır, maaşın en fazla 1/4'üne haciz konulabilir (nafaka hariç). Maaş hesabınızın tamamına bloke konulduysa, bankaya ihtar çekip icra mahkemesine şikayet etmelisiniz.

Emekliyim, banka kredimi ödemezsem maaşımı keserler mi?

Eğer krediyi çekerken "emekli maaşımdan kesilsin" diye açıkça muvafakat vermediyseniz kesemezler. Bankanın sözleşmeye koyduğu matbu maddeler geçersizdir.

Kripto paramı haczedebilirler mi?

Evet. Türkiye'de faaliyet gösteren kripto borsalarına (BtcTurk, Paribu vb.) İİK m. 89/1 haciz ihbarnamesi gönderilerek hesabınızdaki varlıklara haciz konulabilir. Soğuk cüzdanda tutulan ve şifresi bilinmeyen varlıkların haczi ise teknik olarak zordur.

İcra memuru eve geldi, ne yapmalıyım?

Panik yapmayın. Tutanağı dikkatli okuyun ve "Bu eşyalar benim ve ailemin yaşamı için lüzumludur, hacze muvafakat etmiyorum" beyanını tutanağa yazdırın. Muvafakat verirseniz haklarınızdan feragat etmiş olursunuz.

Taşkın haciz nedir?

Taşkın haciz, alacak miktarını aşan değerde mal haczedilmesidir. Örneğin 50.000 TL borç için 500.000 TL değerinde araca haciz konulması taşkın hacizdir. İİK m. 85 uyarınca yasaktır. Borçlu, 7 gün içinde İcra Mahkemesine şikayet ederek haczin kaldırılmasını isteyebilir.

Aracımı haczettiler, kullanmaya devam edebilir miyim?

Yakalama kararı (fiili haciz) yoksa evet. Kaydi haciz konulan araç kullanılmaya devam edilebilir, ancak satılamaz. Yakalama kararı çıkarılırsa, araç yediemine teslim edilir ve kullanamazsınız.

Meskeniyet iddiası nedir?

Borçlunun haline münasip evinin haczedilemeyeceği kuralıdır (İİK m. 82/1-12). "Haline münasip" kavramı, borçlunun ailesinin barınma ihtiyacına uygun bir konutu ifade eder. Lüks villa için meskeniyet iddiası kabul edilmez, ama ortalama bir daire için kabul edilebilir.

9. Pratik Senaryolar ve Çözüm Yolları

Senaryo 1: Ev Eşyası Haczi

Ahmet Bey'in evine icra memuru geldi. Tutanakta "1 adet buzdolabı, 1 adet çamaşır makinesi, 1 adet koltuk takımı" yazıldı. Ahmet Bey tutanağa "Muvafakat etmiyorum, bu eşyalar ailemle birlikte yaşamak için lüzumludur" yazdırarak imzaladı. 7 gün içinde İcra Mahkemesine şikayet dilekçesi verdi. Sonuç: Mahkeme, bu eşyaların İİK m. 82/1-3 kapsamında haczedilemez olduğuna karar verdi, haciz kaldırıldı.

Senaryo 2: Maaş Haczi Şikayeti

Fatma Hanım'ın 30.000 TL maaşına haciz konuldu. Banka, maaşın tamamını bloke etti. Fatma Hanım bankaya ihtarname gönderip "Maaşımın 1/4'ünden fazlası kesilemez" dedi. Banka blokeyi gevşetmedi. Çözüm: İcra Mahkemesine şikayet açıldı. Mahkeme, sadece 7.500 TL'nin (maaşın 1/4'ü) haczedilebileceğine karar verdi, kalan miktar serbest bırakıldı.

Senaryo 3: Meskeniyet İddiası

Mehmet Bey'in tek evi (100 m² daire) satışa çıkarıldı. Mehmet Bey "meskeniyet iddiası" ile şikayet etti. Bilirkişi, dairenin "haline münasip" olduğunu, yani borçlunun ailesinin barınma ihtiyacını karşılayan uygun bir konut olduğunu tespit etti. Sonuç: Satış durduruldu, haciz kaldırıldı. Ancak eğer borçlunun evi lüks villa olsaydı, mahkeme satışa izin verip "haline münasip" bir daire alacak kadar parayı borçluya bırakırdı.

10. İcra Takip Türleri ve Süreçleri

10.1. İlamsız Takip (Genel Haciz Yolu)

Elinde mahkeme kararı (ilam) olmayan alacaklının başvurduğu yoldur. Ödeme emri gönderilir, borçlu 7 gün içinde itiraz edebilir. İtiraz edilirse takip durur, alacaklının "itirazın iptali" veya "itirazın kaldırılması" davası açması gerekir.

10.2. İlamlı Takip

Elinde mahkeme kararı, Hakem Heyeti kararı veya noter senedi olan alacaklının başvurduğu yoldur. Borçluya "icra emri" gönderilir. Borçlu 7 gün içinde ödeme yapmazsa haciz aşamasına geçilir. İtiraz hakkı sınırlıdır (zamanaşımı, ödeme gibi).

10.3. Kambiyo Senetlerine Özgü Takip

Çek, senet veya poliçe alacakları için özel usuldür. Ödeme süresi 10 gündür. İtiraz, 5 gün içinde İcra Mahkemesine yapılır. Bu takip türünde itiraz takibi durdurmaz, sadece satışı durdurur.

E-Haciz Sistemi: 2026 yılı itibarıyla hacizlerin büyük çoğunluğu elektronik ortamda yapılır. Banka hesapları, araç tescilleri ve tapu kayıtları anlık olarak sorgulanıp haciz konulabilir. E-Devlet'ten "Vatandaş Portal" üzerinden kendi dosyalarınızı takip edebilirsiniz.

11. İcra Mahkemesine Şikayet Süreci

11.1. Şikayet Sebepleri

• Haczedilmezlik: Lüzumlu eşya, emekli maaşı, mesken haczi
• Taşkın Haciz: Alacak miktarını aşan mal haczi
• Usulsüz İşlem: İcra memurunun yetkisiz işlemi
• Süre İhlali: Kanuni sürelere uyulmaması

11.2. Şikayet Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

• İcra dosya numarası ve icra dairesi
• Şikayet edilen işlem ve tarihi
• Şikayet sebebi ve yasal dayanağı
• Talep (haczin kaldırılması, işlemin iptali vb.)

7 Gün Kuralı: Şikayet süresi işlemin öğrenildiğinden itibaren 7 gündür. Bu süre hak düşürücüdür, uzatılamaz. E-Devlet'e giriş yapıp dosyayı görüntülediğiniz an süre başlar!