TİCARİ CEZA HUKUKU
Gümrük Kaçakçılığı Suçu ve Etkin Pişmanlık (5607 Sayılı Kanun) 2026
Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle uluslararası ticaretin ve transit geçişin merkezidir. Bu durum, gümrük kapılarında (Edirne Kapıkule, İstanbul Havalimanı, Mersin Limanı) yoğun bir "Kaçakçılık" denetimini beraberinde getirir. 5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, gümrük işlemlerine tabi tutulmaksızın ülkeye mal sokanları veya ülkeden mal çıkaranları ağır hapis ve adli para cezalarıyla (servet cezası) cezalandırır. Sadece eşyaya değil, eşyanın taşınmasında kullanılan TIR, kamyon veya özel araca da el konulur.
Bu makalede; TIR şoförlerinin, havayolu yolcularının ve e-ticaret yapanların sıkça karşılaştığı kaçakçılık suçlamalarını, "etkin pişmanlık" ile nasıl ceza indirimi alınacağını ve aracı müsadereden kurtarmanın yollarını inceleyeceğiz.
1. Kaçakçılık Suçu Nedir? Hangi Eylemler Suçtur?
Her usulsüzlük kaçakçılık değildir. Gümrük kaçakçılığı suçu için "kast" unsuru ve belirli eylemler gerekir:
A. Eşyayı Gümrük İşlemlerine Tabi Tutmaksızın İthal Etmek (5607/3-1)
En temel suç tipidir. Yurt dışından getirilen bir eşyanın (örneğin 100 adet iPhone veya 500 karton sigara) gümrüğe hiç beyan edilmeden, gizlice ülkeye sokulmasıdır. Cezası 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir.
B. Aldatıcı İşlem ve Davranışlarla İthalat (5607/3-2)
Eşya gümrüğe beyan edilmiştir ancak "farklı" beyan edilmiştir. Örneğin konteynerde "tekstil ürünü" olduğu söylenmiştir ancak içinden "elektronik parça" çıkmıştır. Veya eşyanın kıymeti çok düşük gösterilmiştir. Cezası 2 yıldan 7 yıla kadar hapistir.
C. Yolcu Beraberi Eşya Limiti (Elektronik Sigara ve İçki)
Yurt dışından gelen yolcuların kişisel kullanım (zati eşya) hakkı vardır (Örn: 1 telefon, 3 karton sigara). Ancak kişi, "ticari miktar" sayılacak kadar (Örn: 20 şişe viski, 30 kutu elektronik sigara likiti) ürünle yakalanırsa, bu durum "ticari amaçla ithal" kabul edilir ve kaçakçılık suçundan yargılanır.
2. Etkin Pişmanlık: Cezayı Düşürmenin Yolu (5607/5-2)
Gümrük kaçakçılığı suçunda, devletin önceliği kaçak eşyanın vergisini tahsil etmektir. Bu nedenle çok güçlü bir "Etkin Pişmanlık" mekanizması getirilmiştir:
- Soruşturma Aşamasında: Sanık, yakalanan eşyanın "Gümrüklenmiş Değerinin (CIF + Vergiler)" iki katını devlet hazinesine öderse, verilecek ceza 1/2 oranında indirilir.
- Kovuşturma Aşamasında: Dava açıldıktan sonra hüküm verilinceye kadar öderse, ceza 1/3 oranında indirilir.
3. Araca El Konulması (TIR ve Özel Araç)
En can yakıcı konudur. Kanunun 13. maddesi gereği, kaçak eşyanın taşınmasında kullanılan nakil vasıtasına (TIR, kamyon, binek otomobil) el konulur ve "Müsadere" (Devlete geçmesi) talep edilir. Ancak her araç müsadere edilmez, şartları vardır:
- Zula (Gizli Bölme): Araçta kaçak eşya saklamak için özel yapılmış gizli bölme varsa, eşya miktarına bakılmaksızın araç müsadere edilir.
- Ağırlık/Değer Dengesi: Kaçak eşyanın değeri veya ağırlığı, aracın değerine veya yük kapasitesine göre "çoğunluğu" oluşturuyorsa araç gider. (Örn: TIR'ın dorsesi tamamen kaçak malla doluysa).
- Sürücünün Bilgisi: Araç sahibi (Nakliye şirketi) şoförün kaçakçılık yaptığını "biliyor veya bilmesi gerekiyorsa" araç müsadere edilir.
Aracı Geri Alma: Mahkeme bitene kadar araç yedieminde çürümesin diye, aracın kasko değerine eşdeğer bir "Teminat" (Nakit veya Banka Teminat Mektubu) yatırılarak araç yargılama süresince sahibine iade edilebilir.
4. TIR Şoförlerinin Sorumluluğu: "Ben Bilmiyordum" Savunması
TIR şoförleri genellikle "Dorse mühürlüydü, yükü ben yüklemedim, içinden ne çıktığını bilmiyorum" savunması yapar. Yargıtay bu savunmayı her zaman kabul etmez. Şoförün;
- Mührün bozulup bozulmadığını kontrol yükümlülüğü,
- Yükleme sırasında orada bulunma zorunluluğu,
- Aracın, güzergah dışına çıkıp çıkmadığı (GPS kayıtları)
incelenir. Eğer "DINGO" denen yöntemle (mühür sökülmeden kapı menteşelerinin sökülmesi) kaçakçılık yapılmışsa, şoförün bundan habersiz olması hayatın olağan akışına aykırı kabul edilir.
5. Zincirleme Suç ve Tekerrür
Kaçakçılık suçunda "Zincirleme Suç" (TCK 43) hükümleri çok sık uygulanır. Eğer kişi, aynı suç işleme kararıyla farklı zamanlarda (örneğin 1 hafta arayla 3 kez) kaçakçılık yapmışsa, tek ceza verilir ancak ceza 1/4'ten 3/4'e kadar artırılır.
6. Emsal Yargıtay Kararları (2026-2026)
Karar 1: "Kişisel Kullanım Sınırı (iPhone)"
Yolcu beraberinde 3 adet iPhone getiren kişi hakkında dava açılmıştır. Yargıtay, bu miktarın "ticari amaçlı olduğunu gösterir kesin delil bulunmadığı", kişinin ailesine hediye olarak getirdiği savunmasının aksinin ispatlanamadığı gerekçesiyle beraat kararı vermiştir. (Ticari kasıt şüpheden sanık yararlanır ilkesi).
Karar 2: "Araç İadesi (Değer Oranı)"
TIR'ın dorse dolabında (yemek dolabı) 50 karton kaçak sigara yakalanmıştır. Mahkeme, yakalanan sigaranın değerinin TIR'ın değerine göre çok düşük (devede kulak) olduğunu ve aracın zula içermediğini belirterek, aracın müsadere edilmemesine ve sahibine iadesine karar vermiştir.
7. Adli Para Cezası ve Günlük Birim
5607 sayılı kanunda hapis cezasının yanında hemen hemen her zaman "Adli Para Cezası" da verilir. Bu para cezası, normal TCK suçlarına göre çok yüksektir. Alt sınır genellikle 80 liradan değil, eşyanın gümrüklenmiş değerine göre belirlenir. Milyonlarca liralık para cezaları çıkabilir ve ödenmezse hapse çevrilir.
8. Dava Zamanaşımı Süresi
Gümrük kaçakçılığı suçunda dava zamanaşımı 8 yıldır. Ancak kaçakçılık fiili aynı zamanda "evrakta sahtecilik" içeriyorsa (sahte fatura ile ithalat), bu süre 15 yıla çıkar. İdare tarafından kesilen Gümrük Para Cezaları için ise tahsil zamanaşımı süresi daha farklıdır.
9. Alkol ve Tütün Kaçakçılığı (Özel Düzenleme)
Alkol ve sigara kaçakçılığı, devletin vergi kaybı en yüksek kalemler olduğu için 3/18 maddesinde özel olarak düzenlenmiş ve daha ağır cezalandırılmıştır. Bandrolsüz sigara satmak veya taşımak suçunun cezası 3 yıldan 6 yıla kadar hapistir. Basit eşya kaçakçılığındaki alt sınır (1 yıl) burada uygulanmaz.
10. Tarihi Eser Kaçakçılığı (2863 Sayılı Kanun)
Bazen gümrük kapılarında sadece sigara veya telefon değil, tarihi eser (sikke, heykel, tablo) de yakalanır. Bu suç 5607 sayılı kanuna değil, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na girer ve cezası çok daha ağırdır (5 yıldan 12 yıla kadar hapis). Eğer kişi, yurtdışına tarihi eser kaçırmaya çalışırken yakalanırsa, "ülke dışına kültür varlığı çıkarma" suçundan yargılanır.
11. Akaryakıt Kaçakçılığı (5015 Sayılı Kanun)
TIR'ların "10 numara yağ" veya kaçak mazot (Exempt) kullanması da kaçakçılık suçudur. Ancak bu suç 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu kapsamında değerlendirilir. Akaryakıt istasyonlarında "marker" denetiminde geçersiz çıkan yakıtlar nedeniyle istasyon mühürlenir ve sahiplerine hapis cezası verilir.
13. El Konulan Eşyanın Tasfiyesi (İhale ile Satış)
Gümrükte yakalanan kaçak eşyalar (Araç, elektronik, tekstil), dava bitene kadar gümrük depolarında bekletilir. Ancak çürüme tehlikesi olan veya saklanması masraflı olan eşyalar (Örn: Gıda maddeleri veya lüks araçlar), mahkeme kararı beklenmeden "Tasfiye" edilebilir. Tasfiye İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TASİŞ), bu eşyaları e-ihale yoluyla halka satar. Eğer dava sonunda kişi beraat ederse, eşyanın kendisi değil, satıştan elde edilen bedel (para) kişiye faiziyle iade edilir.
14. Gümrük Muhafaza ve İstihbarat (KİM)
Kaçakçılıkla mücadelede asıl görev "Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü"nündür (KİM). Bu birimler, X-Ray cihazları, narkotik köpekleri ve plaka tanıma sistemleri (PTS) ile risk analizi yaparlar. Özellikle "Alo 136 Gümrük Muhafaza İhbar Hattı"na gelen ihbarlar çok ciddiye alınır. İhbar eden kişiye, yakalanan kaçak eşyanın değeri üzerinden "İkramiye" ödenir. Bu sistem, içeriden bilgi sızmasını teşvik ettiği için kaçakçılıkla mücadelede çok etkilidir.
16. Antrepo ve Transit Rejimi İhlalleri
Kaçakçılık sadece "mal sokmak" değildir. Gümrük gözetimindeki bir malın yerini değiştirmek de suçtur.
Antrepo (Gümrük Deposu) İhlalleri
Yurt dışından gelen mallar, vergisi ödenene kadar "Antrepo" denilen depolarda tutulur. Eğer bir kişi, antrepodaki malı gümrük memurunun haberi olmadan değiştirirse (Örn: Orijinal malı alıp yerine sahtesini koyarsa) veya malı depodan izinsiz çıkarırsa, eşyayı gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ithal etmiş sayılır ve aynı cezayı (3-10 yıl) alır.
Transit Rejimi İhlali (İçini Boşaltma)
Türkiye üzerinden başka bir ülkeye (Örn: Avrupa'dan İran'a) giden TIR'lar "Transit" kapsamındadır ve vergi ödemezler. Ancak bazı uyanıklar, TIR Türkiye'den geçerken mührü bozup malı Türkiye'de boşaltır ve TIR'ı boş olarak veya içine taş doldurarak sınırdan çıkarır. Bu eylem, devletin vergi kaybına yol açtığı için affedilmez ve en ağır kaçakçılık türlerinden biri kabul edilir.
18. Gümrük Müşavirinin Cezai Sorumluluğu
İthalat işlemlerini genellikle şirketler değil, onlar adına hareket eden "Gümrük Müşavirleri" yapar. Eğer kaçakçılık fiili, müşavirin bilgisi dahilinde veya onun yönlendirmesiyle yapılmışsa, müşavir de "Asli Fail" veya "Yardım Eden" olarak yargılanır. Ancak müşavir, "Ben sadece firmanın bana verdiği evrakları sisteme girdim, malın fiziki durumunu bilemem" savunması yapabilir ve kastı yoksa beraat eder.
17. 2026 Yılı Yolcu Beraberi Eşya Muafiyet Limitleri
Kaçakçılıkla suçlanmamak için gümrükten geçerken şu limitlere dikkat etmelisiniz (Kişisel Kullanım):
- Tütün: 3 karton sigara (600 dal).
- Alkol: 1 litrelik 1 şişe veya 70'lik 2 şişe.
- Kozmetik: En fazla 600 ml parfüm/krem.
- Elektronik: 1 adet cep telefonu (3 yılda bir kayıt hakkı), 1 laptop.
- Gıda: 1 kg çay, kahve, çikolata (Toplam en fazla 10 kg).
13. Sıkça Sorulan Sorular
Kaçak telefon yakalatırsam hapis yatar mıyım?
Eğer miktar az ve ilk suçunuzsa, etkin pişmanlık (vergi ödeme) ile HAGB alıp hapis yatmadan kurtulabilirsiniz.
Arabam bağlandı, geri alabilir miyim?
Evet, aracın kasko değeri kadar teminat yatırarak dava sonuna kadar aracı "yedieminden teslim alma" hakkınız vardır.
Gümrükte eşyayı bırakıp gitsem suç olur mu?
Hayır. "Gümrüğe Terk" kurumunu işleterek, eşyayı gönüllü olarak gümrüğe bırakırsanız kaçakçılık suçu oluşmaz (Henüz yurda girmemiş sayılır).
Yasal Uyarı
Kaçakçılık suçları ağır cezalık suçlardır ve aracınızın müsaderesine yol açabilir. Soruşturma aşamasında mutlaka uzman bir gümrük ceza avukatı ile çalışınız.