AİLE HUKUKU

Çekişmeli Boşanma Davası: Süreç, Tazminat Hakları ve Velayet 2026

Boşanma sürecinde tarafların nafaka, tazminat, velayet veya boşanmanın kendisi konusunda uzlaşmaya varamadığı durumlarda çekişmeli boşanma davası gündeme gelir. Anlaşmalı boşanmanın aksine, bu dava türü tarafların iddialarını tanık, belge ve bilirkişi raporlarıyla ispat etmek zorunda oldukları, uzun soluklu ve stratejik yönetilmesi gereken bir yargılama sürecidir.

Çekişmeli boşanma davaları, sadece hukuki bir prosedür değil, aynı zamanda taraflar için duygusal yıpranmanın en yoğun olduğu süreçlerdir. Bu makalede, 2026 yılı itibarıyla Yargıtay'ın en güncel içtihatları ışığında; hangi sebeplerin boşanma nedeni sayıldığını (özel ve genel), kusur oranlarının tazminat miktarını nasıl etkilediğini, velayetin nasıl belirlendiğini ve dava sürecinin tüm inceliklerini detaylarıyla anlatacağız.

1. Çekişmeli Boşanma Davası Nedir? Ne Zaman Açılır?

Tarafların en azından "boşanma" konusunda veya boşanmanın ferileri olan "tazminat, nafaka ve velayet" konularından herhangi birinde anlaşamadığı hallerde açılan dava türüdür.

2. Boşanma Sebepleri: Özel ve Genel Sebepler

Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini ikiye ayırır. Davanın hangi sebebe dayandırılarak açıldığı, ispat yükünü ve davanın sonucunu değiştirir.

A. Özel Boşanma Sebepleri (Mutlak Boşanma)

Bu sebepler ispatlandığı anda hakim boşanmaya karar verir. "Evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını" ayrıca araştırmaz.

• Zina (TMK 161): Eşlerden birinin sadakat yükümlülüğünü ihlal ederek cinsel ilişkide bulunması. Affeden tarafın dava hakkı düşer. Hak düşürücü süre: Öğrenmeden itibaren 6 ay, her halde 5 yıl.
• Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış (TMK 162): Eşi öldürmeye teşebbüs, ağır işkence veya ağır hakaret.
• Terk (TMK 164): Eşin evi terk etmesi ve en az 6 ay eve dönmemesi. Dava açmadan önce mutlaka "eve dön çağrısı" (ihtar) çekilmelidir.
• Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK 163): Eşin yüz kızartıcı bir suç işlemesi veya toplumca ahlaksız kabul edilen bir yaşam sürmesi.
• Akıl Hastalığı (TMK 165): Akıl hastalığının evliliği çekilmez hale getirmesi ve iyileşemeyeceğinin sağlık kurulu raporuyla tespiti.

B. Genel Boşanma Sebepleri (TMK 166 - Şiddetli Geçimsizlik)

Uygulamada davaların %90'ı bu maddeye dayanır. "Evlilik birliğinin temelinden sarsılması" olarak bilinir. Sebepler sınırsızdır:

• Fiziksel şiddet veya psikolojik şiddet (mobbing),
• Ekonomik şiddet (eve bakmama, cimrilik, kredi kartını iptal etme),
• Aileyi huzursuz eden veya eşi ailesiyle görüştürmeyen tavırlar,
• Cinsel şiddet veya cinsel ilişkiden kaçınma.

3. Maddi ve Manevi Tazminat Talepleri (Kusur Oranı)

Çekişmeli boşanma davalarının en kritik noktası "Kusur Tespiti"dir. Hakim kimin daha fazla kusurlu olduğunu belirler ve tazminata buna göre karar verir.

Maddi Tazminat: Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu tarafın talep ettiği paradır. Eşin maddi desteğinden yoksun kalma en büyük kalemdir.

Manevi Tazminat: Boşanmaya sebep olan olaylar (şiddet, aldatma, hakaret) nedeniyle kişilik hakları saldırıya uğrayan tarafın istediği tazminattır. Zenginleşme aracı olamaz, ancak caydırıcı olmalıdır.

4. Nafaka Türleri ve Miktarı

• Tedbir Nafakası: Dava açıldığı tarihten itibaren, dava süresince ekonomik olarak zor duruma düşecek eşe ve çocuklara bağlanan geçici nafakadır. Kusur incelemesi yapılmaz.
• Yoksulluk Nafakası: Boşanma kesinleştikten sonra, yoksulluğa düşecek eşe (kusuru daha ağır olmamak şartıyla) ödenen süresiz nafaka türüdür.
• İştirak Nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen çocuğun bakımı, eğitimi ve masrafları için diğer eşin ödediği nafakadır. Kamu düzenine ilişkin olduğundan talep edilmese bile hakim re'sen (kendiliğinden) hükmeder.

5. Velayet Kime Verilir?

Hakim velayet kararını verirken "Çocuğun Üstün Yararı" ilkesini esas alır. Anne veya babanın isteğinden ziyade, çocuğun fiziksel ve ruhsal gelişimi için en uygun ortamın neresi olduğu araştırılır.

Velayet Belirlenirken Dikkat Edilen Kriterler:

• Yaş Faktörü: "Anne şefkatine muhtaç yaş" (0-3 yaş ve genellikle 0-7 yaş) aralığındaki çocukların velayeti, annenin hayatı, ahlakı veya akıl sağlığı çocuğa ciddi zarar vermeyecekse, mutlak surette anneye verilir.
• Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi: Kardeşlerin birbirinden koparılmaması psikolojik gelişim için önemlidir.
• Çocuğun Görüşü: İdrak çağındaki (genellikle 8 yaş ve üzeri) çocuğun görüşü uzman pedagoglar eşliğinde alınır ve mahkemece dikkate alınır.

6. Boşanmada Ziynet Eşyası (Düğün Altınları) Talebi

Boşanma davalarında en çok tartışılan konulardan biri de düğünde takılan takıların akıbetidir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadı şöyledir: "Düğünde takılan ziynet eşyaları, kime takılırsa takılsın (erkeğe veya kadına), kadına bağışlanmış sayılır ve kadının kişisel malıdır."

İspat Yükü: Kadın, altınların kendisinde olmadığını, kocası tarafından zorla alındığını veya bozdurulup evin ihtiyaçlarına harcandığını ispatlamak zorundadır. Burada en büyük delil düğün videoları ve fotoğraflarıdır. Bilirkişi bu görüntüleri kare kare inceleyerek kaç gram altın takıldığını listeler.

7. Psikolojik Şiddet (Mobbing) ve Yargıtay Örnekleri

Fiziksel şiddet kadar görünür olmasa da, psikolojik şiddet günümüzde en yaygın boşanma sebebidir. Yargıtay'ın "duygusal şiddet" olarak tanımladığı ve boşanma sebebi saydığı bazı davranışlar şunlardır:

• Aşağılama ve Küçük Düşürme: Eşine "Sen beceriksizsin", "Aileni sevmiyorum", "Seninle evlendiğim güne lanet olsun" demek.
• Sessiz Kalmak (Küsmek): Eşine aylarca sebepsiz yere küsmek, iletişimi kesmek, eve geç gelmek.
• Cinsel Şiddet: Eşini cinsel ilişkiye zorlamak veya tam tersi, cinsel ilişkiden sebepsiz yere kaçınmak.
• Sosyal İzolasyon: Eşin ailesiyle veya arkadaşlarıyla görüşmesini engellemek, eve hapsetmek.
• Kıyaslama Yapmak: Eşini başkalarıyla kıyaslamak, fiziksel özellikleriyle alay etmek.

Bu davranışların süreklilik arz etmesi, evlilik birliğini temelinden sarstığı için tam kusur olarak kabul edilir ve manevi tazminat gerektirir.

10. "Af Sayılan Haller" ve Davanın Reddi

Çekişmeli boşanma davalarında yapılan en büyük stratejik hata, boşanma sebebi olan olaydan sonra eşi "affetmek" veya "hoşgörü ile karşılamaktır". Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre;

11. Boşanma Sonrası Nafaka Artırım Davası

Boşanma davasında hükmedilen nafaka miktarı kesin değildir; değişen ekonomik koşullara göre her zaman artırılabilir veya kaldırılabilir. Enflasyonun yükselmesi (TÜFE oranları), çocuğun okul masraflarının artması veya döviz kurlarındaki dalgalanma "haklı sebep" kabul edilir.

Nafaka Nasıl Artırılır?
Eğer boşanma kararında "nafakanın her yıl ÜFE/TÜFE oranında artırılmasına" dair bir hüküm yoksa, nafaka alacaklısı Aile Mahkemesi'ne "Nafaka Artırım Davası" (Uyarlama Davası) açarak artış talep edebilir. Yargıtay, nafakanın günün ekonomik koşullarına uygun hale getirilmesini "hakkaniyet ilkesi" gereği zorunlu görmektedir.

7. Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Olur?

Önemli Bilgi: Mal paylaşımı davası (Katılma Alacağı Davası), boşanma davasından ayrı bir davadır. Genellikle boşanma davası ile birlikte açılsa bile, hakim boşanma kararı kesinleşmeden mal paylaşımı davasını görmez (bekletici mesele yapar).

2002 yılından sonra evlenen çiftler için yasal rejim "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi"dir. Buna göre evlilik birliği içerisinde edinilen tüm mallar (çalışma karşılığı edinilenler) yarı yarıya (1/2) paylaşılır. Miras kalan mallar veya evlenmeden önceki mallar "Kişisel Mal" sayılır ve paylaşıma dahil edilmez.

8. Sıkça Sorulan Sorular