VERGİ VE TİCARET HUKUKU

Borç Yapılandırma 2026: Kamu Alacakları, Finansal Yeniden Yapılandırma ve Konkordato

1. Giriş: Borç Yönetiminin Hukuki ve Ekonomik Temelleri

Ekonomik döngülerin kaçınılmaz bir parçası olan finansal daralmalar, hukuk sistemlerini, borçlu ile alacaklı arasındaki menfaat dengesini yeniden kurgulamaya zorlamaktadır. Borç, hukuki anlamda bir edimi yerine getirme yükümlülüğü iken; ekonomik konjonktürün bozulması, nakit akışlarının tıkanması veya makroekonomik şoklar, bu yükümlülüğün ifasını imkansız veya aşırı güç hale getirebilmektedir.

Türk hukuk sistemi, borcun ifa edilmemesini salt bir "temerrüt" ve icra takibi sebebi olarak görmek yerine; işletmelerin devamlılığını (going concern), istihdamın korunmasını ve kamu alacaklarının tahsil kabiliyetinin sürdürülmesini hedefleyen çeşitli "yapılandırma" ve "iyileştirme" mekanizmaları geliştirmiştir.

2026 yılına girerken, Türkiye ekonomisindeki sıkı para politikası, yüksek faiz ortamı ve krediye erişimdeki maliyet artışları, "Borç Yapılandırma" kavramını, hukuk bürolarının ve finans departmanlarının en kritik çalışma alanı haline getirmiştir. Artık karşımızda tek bir "yapılandırma kanunu" değil; kamu alacakları için 6183 sayılı Kanun, banka borçları için 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ve ticari borçların genel tasfiyesi için 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (Konkordato) sacayaklarına oturan, çok katmanlı, teknik ve uzmanlık gerektiren bir hukuk rejimi bulunmaktadır.

2. Kamu Alacaklarının Yapılandırılması: 6183 Sayılı Kanun

Kamu alacakları, devletin egemenlik gücüne dayanarak tahsil ettiği, özel hukuk alacaklarından farklı imtiyazlarla donatılmış alacaklardır. Türkiye'de kamu alacaklarının yapılandırılması genellikle dönemsel olarak çıkarılan "Af Kanunları" ile özdeşleşmiş olsa da, hukuk sistemimizin asıl ve kalıcı yapılandırma mekanizması 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 48. maddesinde düzenlenen "Tecil ve Taksitlendirme" müessesesidir.

2.1. Tecil ve Taksitlendirme Müessesesi (Madde 48)

6183 sayılı Kanun'un 48. maddesi, amme alacağının vadesinde ödenmesi veya haczin tatbiki halinde borçlunun "çok zor duruma" düşecek olması kaydıyla, alacağın tecil edilmesine (ertelenmesine) ve taksitlendirilmesine imkan tanımaktadır. Bu mekanizma, bir hak değil, idarenin takdir yetkisine dayalı bir idari işlemdir.

2026 Yılı Tecil Faizi Oranları

Hukuki ve Finansal Yorum: 13 Kasım 2026 tarihinden itibaren geçerli olan %39'luk yıllık tecil faizi oranı, bir önceki dönem uygulanan %48 oranına göre bir gevşeme sinyali vermektedir. Ancak bu oran, hala piyasa faizlerine yakınsadığı için, mükelleflerin "bankadan kredi çekip vergi ödemek" yerine "devlete borçlanmayı" tercih etmesi durumunda katlanacakları maliyeti göstermektedir.

Tecil faizi, basit faiz usulü ile hesaplanır. Bu durum, bileşik faiz uygulanan ticari kredilere göre kamu borcu tecilini, özellikle uzun vadede (24-36 ay) bir miktar daha avantajlı hale getirebilmektedir.

2.2. "Çok Zor Durum" Halinin Tespiti ve Likidite Oranı

Hukukumuzda tecil talebinin kabulü, borçlunun soyut beyanına değil, somut mali verilerine dayandırılmaktadır. İdare, borçlunun "çok zor durumda" olup olmadığını, bilanço verilerinden hareketle hesaplanan Likidite Oranı ile tespit eder:

Likidite Oranı = (Dönen Varlıklar - Stoklar) / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

Bu formül, işletmenin stoklarını satamadan, sadece nakit ve nakit benzeri varlıklarıyla kısa vadeli borçlarını ödeme kapasitesini ölçer. İdare, bu oranın sonucuna göre tecil süresini şu şekilde kademelendirir:

• Likidite Oranı > 1,00: İşletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme gücü vardır. "Çok zor durum" hali yoktur. Tecil talebi reddedilir.
• 1,00 ≥ Likidite Oranı > 0,50: İşletme kısmen ödeme güçlüğü çekmektedir. Borçlar azami 18 aya kadar taksitlendirilebilir.
• Likidite Oranı ≤ 0,50: İşletme ciddi bir likidite krizi içindedir. Borçlar azami 36 aya kadar taksitlendirilebilir.

Uygulama Notu: 500.000 TL ve altındaki borçlar için genellikle SMMM/YMM raporu aranmaksızın, borçlunun beyan edeceği "Mali Durum Bildirim Formu" esas alınarak idarece re'sen hesaplama yapılmaktadır.

2.3. Gecikme Zammı ve 2026 Güncel Oranları

Kamu alacağının vadesinde ödenmemesi, tecil talebinde bulunulmaması veya tecil şartlarının ihlal edilmesi durumunda, alacak "Gecikme Zammı" ile birlikte tahsil edilir.

Analiz: Aylık %3,7'lik oran, yıllık basit faiz olarak %44,4'e, bileşik etkisiyle ise %50'nin üzerine tekabül etmektedir. Bu oran, kamuya olan borcu "ödemeyip bekletme" stratejisinin, ticari kredi maliyetlerinden bile daha yüksek bir finansal yük oluşturduğunu göstermektedir.

3. Sosyal Güvenlik Hukukunda Borç Yönetimi

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) alacakları, iş hukuku ve sosyal güvenlik mevzuatının karmaşık yapısı nedeniyle işletmeler için yönetimi en zor borç kalemlerinden biridir.

3.1. SGK Prim Alacaklarında Gecikme Cezası ve Gecikme Zammı

5510 sayılı Kanun'un 89. maddesi uyarınca:

• Prim borcunun ödeme süresinin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık süre için Gecikme Cezası (her ay için %3)
• Takip eden dönemler için ise Gecikme Zammı (%3,7 aylık) uygulanır.

3.2. 2026 Yılı Prime Esas Kazanç (PEK) Sınırları

SGK tarafından yayımlanan 2026 yılı genelgesine göre güncel sınırlar:

• Günlük Kazanç Alt Sınırı (Taban): 495,45 TL
• Günlük Kazanç Üst Sınırı (Tavan): 4.459,05 TL
• Aylık Taban: 14.863,50 TL
• Aylık Tavan: 133.771,50 TL

Bu artışlar, geçmiş dönem borçlarını "ihya" etmek isteyenler için maliyeti artırmıştır. Özellikle Bağ-Kur (4/b) sigortalıları, durdurulan sigortalılık sürelerini canlandırmak istediklerinde, talep tarihindeki güncel PEK tutarı üzerinden prim ödemek zorundadırlar.

3.3. Kamu İhalelerinde "Borcu Yoktur" Belgesi

İnşaat, hizmet ve tedarik sektöründeki firmalar için hayati önem taşıyan husus, Kamu İhale Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca ihaleye katılım aşamasında SGK prim borcunun bulunmamasıdır. Yeni düzenleme ile ihale üzerinde kalan istekliye, sözleşme imzalama tarihine kadar borcunu ödeme imkanı tanınmıştır.

4. Finansal Yeniden Yapılandırma (FYY): Bankacılık Sektörü ile Uzlaşma

Reel sektörün finansal borçlarının, yasal takip (icra-iflas) süreçlerine intikal etmeden önce bankalarla müzakere edilerek sürdürülebilir bir ödeme planına bağlanması, modern borç yönetiminin en etkili aracıdır. Bu sistem, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun Geçici 32. maddesi ve buna dayalı olarak Türkiye Bankalar Birliği tarafından hazırlanan Finansal Yeniden Yapılandırma Çerçeve Anlaşmaları ile kurumsallaşmıştır.

4.1. FYY Süresinin Uzatılması: 2027 Vizyonu

Kritik Gelişme: 25 Aralık 2026 tarihli ve 33118 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 10765 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, Bankacılık Kanunu Geçici 32. maddesinin uygulama süresi 28/12/2026 tarihinden itibaren iki yıl süreyle (2027 sonuna kadar) uzatılmıştır.

4.2. Büyük ve Küçük Ölçekli Uygulama Ayrımı

1. Büyük Ölçekli Uygulama: Bankalara ve finansal kuruluşlara olan anapara borç toplamı 100 Milyon TL ve üzeri olan borçlular. Konsorsiyum mantığıyla çalışır. Lider banka atanır.
2. Küçük Ölçekli Uygulama: Finansal borç toplamı 100 Milyon TL'nin altında olan borçlular. Daha basitleştirilmiş prosedürler içerir.

4.3. FYY Kapsamında Sağlanan Teşvik ve Avantajlar

• Vergi İstisnaları: FYY kapsamında düzenlenen kağıtlar Damga Vergisinden, alınan paralar BSMV'den müstesnadır.
• Harç İstisnaları: Yapılandırma kapsamında yapılacak ipotek tesisi, tapu devri gibi işlemler harçtan muaftır.
• Karşılıklar Yönetmeliği: Bankalar, FYY kapsamındaki kredileri "donuk alacak" kategorisinden çıkarıp "canlı kredi" sınıfına alabilirler.
• Zimmet Suçu Koruması: Banka yöneticilerinin, borçtan indirim yapmaları nedeniyle "zimmet" suçuyla itham edilmelerini engelleyen yasal koruma mevcuttur.

Yapılandırma Opsiyonları:

• Kredilerin vadesinin uzatılması
• Kredilerin yenilenmesi
• İlave kredi kullandırılması
• Anapara, faiz veya temerrüt faizi indirimi (Haircut)
• Borcun ayni değerlerle tahsili veya iştirake çevrilmesi (Debt-to-Equity Swap)

5. Konkordato: Yargısal Koruma ve İflas Ertelemenin Modern Yüzü

İflas erteleme kurumunun hukuk sistemimizden kaldırılmasının ardından, mali durumu bozulan sermaye şirketleri ve kooperatifler için temel kurtuluş reçetesi Konkordato olmuştur. Konkordato, borçlunun mahkeme denetiminde alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını ödeme planına bağladığı bir yargısal yeniden yapılandırma yöntemidir.

5.1. 2026 Yılı Konkordato Gider Avansı Tarifesi

Konkordato talep eden borçlunun, dava açarken mahkeme veznesine peşin yatırması gereken "Gider Avansı", davanın görülebilmesi için zorunlu bir şarttır.

Maliyet Analizi: 500 alacaklısı olan orta ölçekli bir şirket için sadece tebligat gideri (500 × 3 × ~200 TL) 300.000 TL'yi bulabilmektedir. Konkordato davası açmanın "giriş bileti" 2026 yılında ortalama 400.000 - 500.000 TL nakit kaynağa ihtiyaç duymaktadır.

5.2. Konkordato Sürecinin İşleyişi

1. Başvuru ve Ön Proje: Borçlu, borçlarını neden ödeyemediğini ve konkordato ile nasıl ödeyeceğini gösteren bir ön proje ile Asliye Ticaret Mahkemesi'ne başvurur.
2. Geçici Mühlet (3+2 Ay): Mahkeme "Geçici Mühlet" kararı verir. Borçlu aleyhine icra takibi yapılamaz, mevcut takipler durur.
3. Kesin Mühlet (1 Yıl + 6 Ay): Komiser'in olumlu raporu üzerine mahkeme 1 yıllık kesin mühlet verir.
4. Alacaklılar Toplantısı ve Oylama: Projenin kabulü için iki seçenekten biri sağlanmalıdır:
   • Seçenek A: Kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunluk (%50+1)
   • Seçenek B: Kaydedilmiş alacaklıların %25'i ve alacakların %66,6'sını aşan çoğunluk
5. Tasdik: Alacaklıların kabul ettiği proje, mahkemenin onayıyla (tasdik) yürürlüğe girer ve bağlayıcı olur.

5.3. Konkordato ile İflasın Karşılaştırılması

6. Vergi Hukuku Boyutu: Enflasyon Muhasebesi ve Yapılandırmaya Etkisi

2024 ve 2026 yıllarında uygulanan Enflasyon Muhasebesi (Enflasyon Düzeltmesi), şirketlerin bilançolarını yeniden değerlemesine neden olmuştur. Bu durum, borç yapılandırma süreçlerini iki şekilde etkilemektedir:

1. Özkaynak Güçlenmesi: Duran varlıkları güçlü olan şirketlerin özkaynakları kağıt üzerinde artmış, bu da TTK 376 kapsamındaki "borca batıklık" (teknik iflas) durumundan çıkmalarını sağlamıştır. Bu şirketler, iflas yerine konkordato veya FYY için daha uygun aday haline gelmiştir.
2. Vergi Yükü: Enflasyon düzeltmesi, bazı durumlarda gerçekleşmemiş karlar üzerinden vergi doğurabildiği için, nakit akışı zayıf şirketler için ilave bir vergi borcu yaratmıştır.

Bu nedenle, 2026 yılında yapılacak bir yapılandırma başvurusunda, mali tabloların enflasyon düzeltmesi yapılmış son haliyle sunulması ve analiz edilmesi zorunludur.

7. Sonuç ve Stratejik Değerlendirme

2026 yılı Türk hukuk pratiği, borç yapılandırma konusunda "seçici" ve "maliyetli" bir döneme işaret etmektedir:

1. Kamu Borçları İçin: Yıllık %39 tecil faizi ve %3,7 aylık gecikme zammı, kamu finansmanını piyasadaki en pahalı kaynaklardan biri haline getirmiştir. Mükelleflerin önceliği, kamu borcunu biriktirmemek olmalıdır. Birikmiş borçlar için ise, likidite rasyoları dikkatle hesaplanarak 36 aya varan tecil imkanları zorlanmalıdır.
2. Banka Borçları İçin: Bankacılık Kanunu Geçici 32. maddesinin 2027'ye kadar uzatılması büyük bir fırsattır. Özellikle 100 Milyon TL üzeri borcu olan firmalar için FYY, vergi istisnaları nedeniyle konkordatodan daha az maliyetli ve daha hızlı bir çözüm olabilir.
3. Yargısal Çözüm İçin: Konkordato, artan harç ve avanslar (giriş maliyeti ~500.000 TL) nedeniyle artık "herkesin başvurabileceği" bir yol değildir. Sadece operasyonel karlılığı olan ancak finansman gideri yüzünden zarar eden, kurtarılma ümidi somut verilerle ispatlanabilen şirketler için bir cerrahi müdahale aracıdır.

Hukukçuların, müvekkillerini yönlendirirken sadece kanun maddelerine değil; güncel tecil faizi oranlarına, FYY çerçeve anlaşması limitlerine (100 Milyon TL) ve konkordato gider avansı tarifesindeki artışlara hakim olmaları, doğru stratejinin kurulması için hayati önem taşımaktadır.

8. Sık Sorulan Sorular

Vergi borcumu taksitlendirmek için ne yapmalıyım?

Vergi dairesine dilekçe ile başvurmanız gerekir. Dilekçede mali durumunuzu açıklayın ve tecil talebinde bulunun. 500.000 TL altı borçlar için genellikle basitleştirilmiş prosedür uygulanır. Daha yüksek borçlar için YMM/SMMM raporu istenebilir.

SGK prim borcum var, iş yerim kapatılır mı?

Hayır, SGK prim borcu nedeniyle iş yerinin kapatılması söz konusu değildir. Ancak borç ödenmezse icra takibi başlatılır, e-haciz uygulanır ve ihale yasağı getirilir. Yapılandırma başvurusu yaparak bu durumları önleyebilirsiniz.

Konkordato başvurusu ne kadar sürer?

Konkordato süreci toplam 23-30 ay sürebilir. Geçici mühlet 3+2 ay, kesin mühlet 1 yıl+6 ay (uzatma ile) sürer. Bu süre içinde alacaklılara ödeme yapılmaz ve icra takibi yapılamaz.

FYY (Finansal Yeniden Yapılandırma) nedir?

FYY, bankalara olan borçların mahkeme dışında yapılandırılmasıdır. 100 Milyon TL üzeri borçlar için konsorsiyum usulü, altındakiler için basit prosedür uygulanır. Konkordatodan daha hızlı ve daha az maliyetlidir.

Borç yapılandırma kredi notumu etkiler mi?

6183 sayılı Kanun kapsamındaki kamu borcu tecili, kredi notunu doğrudan etkilemez. Ancak FYY veya konkordato süreci, banka sistemlerinde "yapılandırılmış kredi" olarak görünür ve kredi notunu düşürebilir.

Gecikme zammı ve tecil faizi farkı nedir?

Gecikme zammı, borcun ödenmemesi durumunda uygulanan cezai faizdir (%3,7 aylık). Tecil faizi ise yapılandırma kabul edildiğinde taksitlere uygulanan daha düşük faizdir (%3,25 aylık). Yapılandırma ile gecikme zammı yerine tecil faizi işler.

9. Pratik Öneriler

Borç Türüne Göre Öncelik Sırası

1. SGK Borçları: İhale yasağı ve cezai yaptırımlar nedeniyle öncelik verilmeli
2. Vergi Borçları: Yüksek gecikme zammı nedeniyle erken ödenmeli veya yapılandırılmalı
3. Banka Borçları: FYY imkanı varsa değerlendirilmeli
4. Ticari Borçlar: İcra takibi başlamadan müzakere edilmeli

Yapılandırma Öncesi Kontrol Listesi

• Güncel bilanço ve gelir tablosu hazırlayın
• Likidite oranınızı hesaplayın
• Nakit akış projeksiyonu yapın
• Teminat gösterebileceğiniz varlıkları belirleyin
• Diğer borçlarınızı da hesaba katın