AİLE HUKUKU / CEZA HUKUKU

6284 Sayılı Kanun: Uzaklaştırma Kararı, İhlali ve Zorlama Hapsi Rehberi 2026

Giriş: 6284 Sayılı Kanun'un Önemi

Türk hukuk sisteminde aile içi şiddet ve kadına yönelik şiddetle mücadele, son yıllarda hem yasal düzenlemeler hem de yargısal içtihatlarla önemli bir dönüşüm geçirmiştir. Bu dönüşümün merkezinde, 2012 yılında yürürlüğe giren 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun yer almaktadır.

Bu kanun, şiddet mağdurlarının korunması adına geleneksel hukuk mekanizmalarından (ceza yargılaması veya boşanma davası süreçlerinden) bağımsız, hızlı ve etkili bir "tedbir hukuku" disiplini oluşturmuştur. Kanunun getirdiği en radikal ve etkili mekanizmalardan biri, kamuoyunda "uzaklaştırma kararı" olarak bilinen koruyucu ve önleyici tedbir kararlarıdır.

Temel Felsefe: 6284 sayılı Kanun'un temel felsefesi, şiddetin gerçekleşmesini beklemeden, "muhtemel şiddet tehdidi" (olasılık) üzerinden hareket ederek önleyici bir kalkan oluşturmaktır. Bu yaklaşım, hukukun klasik "zarar doğduktan sonra tazmin/cezalandırma" paradigmasından ayrılarak "önleyici hukuk" modelini benimser.

Kanunun Amacı ve Kapsamı

6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması ve bu kişilere yönelik şiddetin önlenmesi amacıyla alınacak tedbirleri düzenler.

Kanun, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın ailenin korunması ve kadın-erkek eşitliğini düzenleyen maddeleri ile uluslararası sözleşmelerin (özellikle İstanbul Sözleşmesi'nin iç hukuktaki yansımaları) bir ürünüdür.

Kimler Yararlanabilir?

Uygulamada kanunun sadece kadınları koruduğuna dair yanlış bir algı bulunsa da, yasal metin ve uygulama çok daha geniş bir kitleyi kapsamaktadır:

• Kadınlar: Medeni durumuna bakılmaksızın (evli, bekar, boşanmış) tüm kadınlar.
• Çocuklar: Şiddet mağduru olan veya tanıklık eden çocuklar.
• Aile Bireyleri: Aynı çatı altında yaşayan veya yaşamayan ancak aile bağı bulunan diğer kişiler (örneğin şiddet gören erkek eş, yaşlı ebeveynler).
• Tek Taraflı Israrlı Takip Mağdurları (Stalking): Aralarında aile bağı olmasa bile, ısrarla takip edilen, rahatsız edilen kişiler.

Koruyucu ve Önleyici Tedbirler

Mülki Amir (Kaymakam/Vali) Tarafından Verilebilen Tedbirler

6284 sayılı Kanun'un 3. maddesi uyarınca, mülki amirler (illerde vali, ilçelerde kaymakam) aşağıdaki koruyucu tedbirleri verebilir:

• Barınma Tedbiri: Mağdura ve beraberindeki çocuklara uygun bir barınma yeri sağlanması (sığınma evi, otel vb.).
• Geçici Maddi Yardım: Mağdurun acil ihtiyaçları için geçici maddi destek verilmesi.
• Psikolojik ve Hukuki Danışmanlık: Mağdura rehberlik ve danışmanlık hizmeti sağlanması.
• Geçici Koruma: Hayati tehlike bulunması halinde geçici koruma tedbirinin uygulanması.
• Kreş Yardımı: Varsa çocuğun bakımı için geçici kreş imkanı sağlanması.

Hakim Tarafından Verilecek Önleyici Tedbirler

Kanun'un 5. maddesi, şiddet uygulayan veya uygulama ihtimali bulunan kişi hakkında hakim tarafından verilebilecek önleyici tedbirleri düzenler:

• Şiddetten Uzak Durma: Şiddet mağduruna karşı şiddet tehdidinde bulunmaması, fiziksel veya psikolojik şiddet uygulamaması.
• Konutu Terk Etme: Müşterek konutu derhal terk etmesi ve konutun mağdura tahsisi.
• Yaklaşmama Kararı: Mağdurun konutuna, işyerine, okuluna (çocuklar dahil) belirli bir mesafeden fazla yaklaşmaması.
• İletişim Yasağı: Telefonla, mesajla, sosyal medya üzerinden veya üçüncü kişiler aracılığıyla iletişim kurmaması.
• Silah Teslimi: Varsa silahlarını kolluğa teslim etmesi ve silah taşıma ruhsatının askıya alınması.
• Alkol/Uyuşturucu Kullanmama: Alkol veya uyuşturucu madde kullanmaması, bağımlılık varsa tedavi programına katılması.
• Sağlık Kuruluşuna Muayene: Psikiyatrik değerlendirme için sağlık kuruluşuna sevk edilmesi.

Önemli: Hakim, yukarıdaki tedbirlerden bir veya birkaçına birlikte karar verebilir. Tedbir süresi en fazla 6 ay olarak belirlenebilir, ancak şiddet veya tehdidin devamı halinde bu süre uzatılabilir.

Elektronik Kelepçe (Teknik Takip) Uygulaması

6284 sayılı Kanun'un 12/A maddesi, tedbir kararının etkinliğini artırmak için elektronik kelepçe uygulamasını düzenlemiştir:

• Uygulama Şartları: Mağdurun hayati tehlike altında olması ve diğer tedbirlerin yetersiz kalacağının anlaşılması halinde uygulanır.
• Çalışma Prensibi: Şiddet uygulayan kişiye takılan elektronik cihaz, mağdura belirli bir mesafeden fazla yaklaştığında alarm verir.
• Merkezi İzleme: Cihaz, 7/24 izleme merkezi tarafından takip edilir. İhlal anında kolluk kuvvetleri harekete geçer.
• Hakim Kararı: Elektronik kelepçe uygulaması ancak hakim kararıyla mümkündür.

Şiddet Türleri ve Kanunun Kapsamı

6284 sayılı Kanun, sadece fiziksel şiddeti değil, çok daha geniş bir şiddet tanımını esas almaktadır:

• Fiziksel Şiddet: Dövme, itme, yaralama, silahla tehdit gibi bedensel bütünlüğe yönelik eylemler.
• Psikolojik Şiddet: Hakaret, aşağılama, tehdit, yıldırma, kontrolcü davranışlar, kısıtlama.
• Ekonomik Şiddet: Çalışmayı engelleme, kazancı elinden alma, para vermeme, ekonomik bağımlılık yaratma.
• Cinsel Şiddet: Aile içi cinsel istismar, zorla cinsel ilişki (evlilik içi tecavüz dahil).
• Dijital Şiddet: Sosyal medyada taciz, özel görüntüleri paylaşma tehdidi, çevrimiçi takip.

Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM)

ŞÖNİM'ler, 6284 sayılı Kanun'un etkin uygulanması için kurulan özel birimlerdir:

• 7/24 Hizmet: Tüm ŞÖNİM'ler kesintisiz hizmet vermektedir.
• Tek Durak Merkez: Mağdurlar burada hem başvuru yapabilir hem de barınma, danışmanlık, hukuki destek alabilir.
• İzleme Görevi: Verilen tedbir kararlarının uygulanmasını takip eder.
• Koordinasyon: Kolluk, sosyal hizmetler ve sağlık kuruluşları arasında koordinasyonu sağlar.

Acil Durumlarda Kolluk Kuvvetlerinin Yetkisi

Gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda, kolluk kuvvetleri (polis/jandarma) aşağıdaki tedbirleri derhal uygulayabilir:

• Mağduru güvenli bir yere yerleştirme
• Faili olay yerinden uzaklaştırma
• Silah varsa geçici olarak muhafaza altına alma

Kolluk, aldığı tedbirleri 24 saat içinde mülki amire bildirmek zorundadır.

Tedbir Kararı Başvuru Süreci

Başvuru Mercileri

Koruyucu ve önleyici tedbir kararları için aşağıdaki mercilere başvurulabilir:

1. Aile Mahkemesi: Önleyici tedbirler için asıl yetkili mahkemedir.
2. Cumhuriyet Savcılığı: Savcılık, derhal gerekli tedbirlerin alınması için hakime başvurur.
3. Kolluk Kuvvetleri: Polis veya jandarma karakoluna başvuru yapılabilir.
4. Mülki Amir: Valilik veya kaymakamlığa başvuru yapılabilir.
5. Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi (ŞÖNİM): 7/24 hizmet veren merkezlere başvurulabilir.

Başvuru için Gerekenler

6284 sayılı Kanun'un en önemli özelliği, başvurunun son derece kolaylaştırılmış olmasıdır:

• Beyan Esası: Mağdurun beyanı esas alınır. Şiddetin ispatı başvuru aşamasında aranmaz.
• Belge Şartı Yok: Doktor raporu, tanık beyanı veya başka bir belge istenmez.
• Avukat Zorunlu Değil: Başvuru bizzat mağdur tarafından yapılabilir.
• Ücretsiz: Hiçbir harç veya masraf alınmaz.

Pratik Bilgi: Mağdur, en yakın polis merkezine giderek "6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir kararı istiyorum" demesi yeterlidir. Polis, tutanak tutarak başvuruyu savcılığa veya hakime iletir.

Karar Süreci ve Süreleri

• Acil Kararlar: Hayati tehlike bulunan durumlarda hakim, başvuruyu aynı gün değerlendirir.
• Normal Süreç: Kanuni süre 48 saat olmakla birlikte, uygulamada genellikle 24 saat içinde karar verilmektedir.
• Tedbir Süresi: En fazla 6 ay, ancak uzatılabilir.

Tedbir Kararının İhlali ve Zorlama Hapsi

Zorlama Hapsi Nedir?

6284 sayılı Kanun'un 13. maddesi, tedbir kararlarına uymayan kişiler hakkında "zorlama hapsi" yaptırımı öngörür. Bu yaptırım, ceza hukuku anlamında bir hapis cezası değil, kişiyi tedbire uymaya zorlamayı amaçlayan bir "disiplin hapsi" niteliğindedir.

• İlk İhlal: 3 güne kadar zorlama hapsi
• Sonraki İhlaller: 15 güne kadar zorlama hapsi
• Tekrar Eden İhlaller: Her defasında 30 güne kadar zorlama hapsi

Kritik Uyarı: Zorlama hapsi, erteleneme, itiraz edilemez ve para cezasına çevrilemez. Tedbir kararını ihlal eden kişi, yakalanmasının ardından doğrudan cezaevine götürülür.

Anayasa Mahkemesi'nin Yaklaşımı

Anayasa Mahkemesi, 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen uzaklaştırma kararlarının Anayasa'ya uygunluğunu çeşitli kararlarında incelemiştir:

• Konut Dokunulmazlığı: AYM, konutu terk etme tedbirinin konut dokunulmazlığına müdahale oluşturduğunu, ancak bu müdahalenin mağduru koruma amacıyla meşru ve ölçülü olduğunu değerlendirmiştir.
• Hak Arama Özgürlüğü: Tedbir kararlarına karşı itiraz hakkının bulunması, hukuki güvencelerin yeterli olduğu yönünde karar verilmiştir.
• Masumiyet Karinesi: Zorlama hapsinin ceza niteliğinde olmadığı, dolayısıyla masumiyet karinesinin ihlal edilmediği kabul edilmiştir.

Yargıtay İçtihatları

Yargıtay, 6284 sayılı Kanun uygulamasına ilişkin önemli içtihatlar geliştirmiştir:

• Beyan Esas: Mağdurun beyanı, tedbir kararı vermek için yeterlidir. Ancak zorlama hapsi için ihlal eyleminin somut olarak tespit edilmesi gerekir.
• Ölçülülük: Verilen tedbirlerin şiddetin ağırlığı ve somut tehlikeyle orantılı olması gerekir.
• Süre Uzatımı: Tehdidin devam ettiğinin somut verilerle ortaya konması halinde süre uzatılabilir.

Tedbir Kararına İtiraz

İtiraz Süresi ve Yeri

Tedbir kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz edilebilir. İtiraz, tedbirin uygulanmasını durdurmaz.

İtiraz Nedenleri

• Şiddet iddiasının gerçek olmadığı
• Tedbirlerin orantısız olduğu
• Usul hatalarının bulunduğu
• Tedbir süresinin uzun olduğu

İtirazın Değerlendirilmesi

İtirazı inceleyen hakim, tarafları dinleyebilir veya dosya üzerinden karar verebilir. İtiraz kabul edilirse tedbir kaldırılır veya hafifletilir. Reddedilirse tedbir devam eder.

Özel Durumlar

Boşanma Davası ile Birlikte Tedbir

6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler, boşanma davasından bağımsızdır. Mağdur, boşanma davası açmadan da tedbir talep edebilir. Boşanma davası sırasında verilen tedbirler, dava sonuçlanana kadar devam eder.

Velayet ve Kişisel İlişki

Uzaklaştırma kararı, çocukla kişisel ilişki kurulmasını engelleyebilir. Ancak mahkeme, çocuğun üstün yararını gözeterek kişisel ilişkinin denetimli bir ortamda sürdürülmesine karar verebilir.

Karşılıklı Tedbir Talepleri

Her iki tarafın da birbirine karşı tedbir talebinde bulunması mümkündür. Bu durumda mahkeme, her talebi ayrı ayrı değerlendirir ve gerekirse her iki tarafa da tedbir uygulayabilir.

Sık Sorulan Sorular

Uzaklaştırma kararı kaç gün sürer?

Hakim, en fazla 6 ay süreyle tedbir kararı verebilir. Ancak tehdidin devam etmesi halinde bu süre, mağdurun talebi üzerine uzatılabilir. Uzatma için mağdurun yeniden başvuru yapması gerekir.

Delil olmadan uzaklaştırma kararı alınabilir mi?

Evet, 6284 sayılı Kanun "beyan esası"nı benimsemiştir. Mağdurun beyanı, tedbir kararı için yeterlidir. Delil aranması zorunluluğu yoktur. Ancak zorlama hapsi için ihlal eyleminin somut olarak tespit edilmesi gerekir.

Uzaklaştırma kararına uymayan kişiye ne olur?

Tedbir kararına uymayan kişi hakkında zorlama hapsi uygulanır. İlk ihlalde 3 güne kadar, sonraki ihlallerde 15-30 güne kadar hapis cezası verilir. Bu ceza ertelenemez ve para cezasına çevrilemez.

Erkekler de uzaklaştırma kararı alabilir mi?

Evet, kanun kadınları özellikle koruma altına almakla birlikte, aile içi şiddete maruz kalan erkekler de 6284 kapsamında tedbir talep edebilir. Ancak uygulamada başvuruların büyük çoğunluğu kadınlar tarafından yapılmaktadır.

Uzaklaştırma kararı sicile işler mi?

6284 sayılı Kanun kapsamında verilen tedbir kararları, ceza sicili (adli sicil) kaydına işlemez. Ancak zorlama hapsi uygulandıysa, bu durum sabıka kaydında görünmez ama UYAP sisteminde kayıtlı kalır.

Tedbir kararı varken eşimi görebilir miyim?

Yaklaşmama ve iletişim yasağı kararı varsa, mağdura hiçbir şekilde yaklaşmak veya iletişim kurmak mümkün değildir. Çocukla kişisel ilişki için ise mahkemeden ayrıca izin alınması gerekir.

Tedbir kararı nafaka ve velayeti etkiler mi?

Tedbir kararı, doğrudan velayet veya nafaka kararı değildir. Ancak boşanma davasında delil olarak değerlendirilebilir. Tedbir kararı alan eşin lehine mahkeme algısı oluşabilir, ancak bu kesin değildir.

Yanlış beyanda bulunmanın cezası var mı?

6284 sayılı Kanun "beyan esası"nı benimsemekle birlikte, kasıtlı olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunmak iftira suçu (TCK m. 267) oluşturabilir. Ayrıca haksız tedbir nedeniyle tazminat davası açılabilir.

İspat Sorunları ve Tartışmalı Konular

Beyan Esası ve Eleştiriler

6284 sayılı Kanun'un "beyan esası" ilkesi, hem koruyucu hem de tartışmalı bir özelliktir:

• Koruyucu Yön: Mağdurların delil toplama zorunluluğu olmaksızın korunabilmesi, şiddet döngüsünden çıkabilmelerini sağlar.
• Eleştirilen Yön: Tek taraflı beyana dayalı tedbirin kötüye kullanılabileceği, masum kişilerin mağdur olabileceği ileri sürülmektedir.
• Denge Arayışı: Yargıtay, zorlama hapsi için ihlal eyleminin somut olarak tespit edilmesini şart koşarak bir denge kurmaya çalışmaktadır.

Kötüye Kullanım İddiaları

Tedbir kararlarının kötüye kullanıldığı iddialarına ilişkin tartışmalar:

• Boşanma Stratejisi: Bazı davalarda tedbir kararının boşanma davası öncesi strateji olarak alındığı iddia edilmektedir.
• Konut Elde Etme: Konutun mağdura tahsisi kararının, konut elde etmek amacıyla alındığı iddiaları bulunmaktadır.
• Yargısal Denetim: Mahkemeler, tedbir taleplerini somut olaya göre değerlendirmekte ve gerektiğinde reddetmektedir.

Yargıtay Görüşü: Yargıtay, tedbir kararlarının kötüye kullanılmasını önlemek için, özellikle süre uzatımı taleplerinde ve zorlama hapsi kararlarında somut delil aramaktadır.

Sonuç ve Değerlendirme

6284 sayılı Kanun, Türk hukuk sisteminde aile içi şiddet ve kadına yönelik şiddetle mücadelede önemli bir dönüm noktası olmuştur. Kanunun "beyan esası" ve "önleyici hukuk" yaklaşımı, mağdurların hızlı ve etkili bir şekilde korunmasını sağlamaktadır.

İstatistikler ve Sayısal Veriler

6284 sayılı Kanun'un uygulanmasına ilişkin istatistikler:

• Yıllık Başvuru: Türkiye genelinde yılda yaklaşık 500.000'in üzerinde tedbir kararı başvurusu yapılmaktadır.
• Kabul Oranı: Başvuruların büyük çoğunluğu (%90 üzeri) kabul edilmektedir.
• Zorlama Hapsi: İhlal nedeniyle yılda onbinlerce zorlama hapsi kararı verilmektedir.
• ŞÖNİM Sayısı: Türkiye genelinde 81 ilde ŞÖNİM bulunmaktadır.

Mağdurlar İçin Pratik Öneriler

• Acil Durumlarda: 155 (Polis İmdat) veya 156 (Jandarma İmdat) arayın.
• ALO 183: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ihbar hattı.
• Delil Toplama: Tedbir kararı için delil şart olmasa da, tehdit mesajlarını, darp izlerini fotoğraflayın.
• Hukuki Destek: Baroların adli yardım birimlerinden ücretsiz avukat talep edebilirsiniz.

Baro Adli Yardım ve Ücretsiz Avukat Desteği

Maddi durumu elverişli olmayan şiddet mağdurları, bulundukları ilin Barosuna başvurarak ücretsiz avukat (adli yardım) talep edebilirler. Bu süreçte gerekli belgeler arasında fakirlik kağıdı (muhtarlıktan), ikametgah ve kimlik fotokopisi bulunmaktadır. Ancak 6284 kapsamında acil durumlarda belge şartı aranmaksızın atama yapılabilmektedir. Atanan avukat, tedbir kararı alma, kararın takibi, boşanma davası açma ve ceza davalarında mağduru temsil etme yetkisine sahiptir.

Önemli Hak: Şiddet mağduru kadınlar, herhangi bir ücret ödemeden devletin sağladığı bu imkandan yararlanma hakkına sahiptir. Hukuki süreçlerin karmaşıklığı karşısında bir avukatla temsil edilmek, hak kayıplarını önlemek için hayati önem taşır.

Ancak kanunun uygulanmasında bazı tartışmalar da bulunmaktadır. Özellikle "tek taraflı beyana dayalı tedbir" sisteminin kötüye kullanılabileceği endişesi ve tedbir kararlarının otomatik olarak verilmesi eleştirilmektedir. Diğer yandan, şiddet mağdurlarının korunması açısından bu yaklaşımın zorunlu olduğu savunulmaktadır.

Sonuç olarak, 6284 sayılı Kanun hem mağdurlar hem de aleyhine tedbir kararı verilen kişiler açısından önemli hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Her iki tarafın da haklarını bilmesi ve gerektiğinde hukuki yardım alması önerilmektedir.